Rasaratnakara 1.4
Rasaratnākara 1.4
- Language
- Sanskrit
1.4.1
RRĀ, 1, 4
{mūrchana}
athātaḥ śuddhasūtasya mūrcchanā vidhirucyate /
meghanādo vacā hiṃgu śūraṇairmardayedrasam //
1.4.2
naṣṭapiṣṭaṃ tu tadgolaṃ hiṅgunā veṣṭayed bahiḥ /
pacellavaṇayantrasthaṃ dinaikaṃ caṇḍavahninā //
1.4.3
ūrdhvalagnaṃ samāruhya dṛḍhaṃ vastreṇa bandhayet /
ūrdhvādho gandhakaṃ tulyaṃ dattvā saumyānale pacet //
1.4.4
jīrṇe gandhe punar deyaṃ ṣaḍbhir vāraiḥ samaṃ samam /
ṣaḍguṇe gandhake jīrṇe mūrchito rogahā bhavet //
1.4.5
{mercury:: mūrchana}
gandhakaṃ madhusāraṃ ca śuddhasūtaṃ samaṃ samam /
yāmaikaṃ pācayet khalve kācakupyāṃ niveśayet //
1.4.6
ruddhvā dvādaśayāmaṃ taṃ vālukāyantragaṃ pacet /
sphoṭayetsvāṃgaśītaṃ taṃ tadūrdhvaṃ gandhakaṃ tyajet //
1.4.7
adhaḥsthaṃ rasamādāya sarvarogeṣu yojayet /
{mercury:: formulation}
śuddhaṃ sūtaṃ dvidhā gandhaṃ sūtārddhaṃ saindhavaṃ kṣipet //
1.4.8
dravaiḥ sitajayantyāśca mardayeddivasatrayam /
kṛtvā golaṃ ca saṃśoṣya kṣiptvā mūṣāṃ nirundhayet //
1.4.9
śoṣayitvā dhamet kiṃcit sutaptāṃ tāṃ jale kṣipet /
tasmādrasaṃ samuddhṛtya trikaṇṭarasabhāvitam //
1.4.10
yojayetsarvarogeṣu dhamedvā bhūdhare pacet /
{mercury:: formulation}
rasārdhaṃ gandhakaṃ mardyaṃ ghṛtairyuktaṃ tu golakam //
1.4.11
kṛtvā taṃ bandhayedvastre dolāyantragataṃ pacet /
gomūtrāntaḥ kṛtaṃ yāmaṃ naramūtrairdinatrayam //
1.4.12
śoṣayecca punarvastre baddhvāveṣṭya sadā dṛḍham /
śuṣkaṃ nirudhya mūṣāyāṃ tatastuṣāgninā pacet //
1.4.13
ūrdhvabhāgamadhaḥ kṛtvā adhobhāgaṃ ca ūrdhvagam /
ityādiparivartena svedayeddivasatrayam //
1.4.14
paścād uddhṛtya taṃ sūtaṃ yogavāhaṃ rujāpaham //
1.4.15
{mercury:: formulation}
sadyojātasya bālasya viṣṭhāṃ pālāśabījakam /
cāṇḍālī rudhiraṃ sūtaṃ sūtapādaṃ ca ṭaṅkaṇam //
1.4.16
jayantyā mardayed drāvair dinaikaṃ tattu golakam /
peṣayetsahadevyātha lepayet tāmrasaṃpuṭam //
1.4.17
tanmadhye golakaṃ kṣiptvā dviyāmaṃ svedayellaghu /
vālukāyantramadhye tu samuddhṛtya tataḥ punaḥ //
1.4.18
citrakaiḥ sahadevyā ca gandhakair lepayed bahiḥ /
sampuṭaṃ bandhayedvastre mṛdālepya ca śoṣayet //
1.4.19
taṃ ruddhvāndhamūṣāyāṃ dhmāte sampuṭamāharet /
sūkṣmacūrṇaṃ haredrogān yogavāho mahārasaḥ //
1.4.20
sampuṭaṃ sūtatulyaṃ syācchāstradṛṣṭena karmaṇā //
1.4.21
{mercury:: formulation}
dhattūrakadravair mardyaṃ dinaṃ gandhaṃ sasūtakam /
andhamūṣe dinaṃ svedyaṃ bhūdhare mūrchito bhavet //
1.4.22
kṛtvā ṣaḍaṅgulāṃ mūṣāṃ supakvāṃ mṛnmayīṃ dṛḍhām /
mūṣāgarbhaṃ vilepyātha mūlairbahulapatrakaiḥ //
1.4.23
tanmadhye sūtakaṃ kṣiptvā mūṣāṃ pūryāttu taddravaiḥ /
ruddhvā salavaṇairyantraiśculyāṃ dīptāgninā pacet //
1.4.24
saptāhānte samuddhṛtya yavamānaṃ jvarāpaham /
{mercury:: mūrchana}
kāśīśaṃ saindhavaṃ sūtaṃ tulyaṃ tulyaṃ vimardayet //
1.4.25
kāśīśasyāsya bhāgena dātavyā phullatūrikā /
stokastokaṃ kṣipet khalve triyāmaṃ caiva mūrchayet //
1.4.26
pratyekaṃ śataniṣkaṃ syādūnaṃ naivādhikaṃ bhavet /
sthālīsampuṭayantreṇa dinaṃ caṇḍāgninā pacet //
1.4.27
ūrdhvalagnaṃ tataścullyāṃ mūrchitaṃ cāharet sūtam /
{mercury:: mūrchana}
kuraṇṭakarasairbhāvyam ātape mardayedrasam //
1.4.28
latākarañjapatrairvāṅguṣṭhāgrena vimardayet /
dinaikaṃ mūrchitaṃ samyak sarvarogeṣu yojayet //
1.4.29
{hairaṇyagarbhaka}
atha sūtasya śuddhasya mūrchitasyāpyayaṃ vidhiḥ /
sūtatulyaṃ ghṛtaṃ jīrṇaṃ dvābhyāṃ tulyaṃ ca gandhakam //
1.4.30
ravikṣīrairdinaṃ mardyam andhayitvā ca bhūdhare /
puṭakena bhavetsiddho raso hairaṇyagarbhakaḥ //
1.4.31
{vaikrāntabaddharasa}
kaṭutumbyudbhave kande vandhyāyāḥ kṣīrakandake /
apakvaikaṃ samādāya tadgarbhe piṇḍikā tataḥ //
1.4.32
daśaniṣkaṃ śuddhasūtaṃ niṣkaikaṃ śuddhagandhakam /
stokaṃ stokaṃ kṣiped gandhaṃ pāṣāṇe taṃ tu kuṭṭayet //
1.4.33
yāmamātre bhavet piṇḍī rasaṃ kande vinikṣipet /
adha ūrdhvaṃ bhasma vaikrāntaṃ dattvā niṣkārddhamātrakam //
1.4.34
tataḥ kandasya majjābhirmukhaṃ baddhvā mṛdā dṛḍham /
liptam aṅgulamānena sarvataḥ śoṣya golakam //
1.4.35
pācayed bhūdhare yantre tata uddhṛtya punaḥ pacet /
ūrdhvabhāgamadhaḥ kuryādityevaṃ parivartayet //
1.4.36
krameṇa cālayedūrdhvaṃ bahiryugmopalaiḥ pacet /
tato bhinnastu saṃgrāhyo baddhaḥ syāddāḍimopamam /
nāmnā vaikrāntabaddho'yaṃ sarvarogeṣu yojayet //
1.4.37
{gandhabaddhapārada}
athavā gandhapīṭhīnāṃ vastre baddhvā tu gandhakam /
tulyaṃ dattvā nirundhyātha sampuṭe lohaje dṛḍhe //
1.4.38
puṭayedbhūdhare tāvadyāvajjīryati gandhakam /
evaṃ punaḥ punardeyaṃ yāvadgandhastu ṣaḍguṇam //
1.4.39
ityevaṃ gandhake baddhaḥ sūtaḥ syātsarvarogahṛt /
{gandhabaddhapārada (2)}
mūṣā jambīravistārā dairghyeṇa ṣoḍaśāṅgulā /
apakvā sudṛḍhā kāryā sikatābhāṇḍamadhyagā //
1.4.40
tribhāgaṃ vālukā lagnā pādāṃśena bahiḥ sthitāḥ /
palaikaṃ cūrṇitaṃ gandhaṃ mūṣāmadhye vinikṣipet //
1.4.41
śuddhasūtaṃ samaṃ paścāt kṣipedgandhapalaṃ tataḥ /
bhāṇḍam āropayeccullyāṃ mūṣāmācchādya yatnataḥ //
1.4.42
mandāgninā pacettāvadyāvannirdhūmatāṃ vrajet /
gandhadhūme gate pūryā kākamācīdravaistu sā //
1.4.43
drave jīrṇe punaḥ pūryā nāgavallīdaladravaiḥ /
jīrṇe dhustūrakadrāvaiḥ pūrayitvā punaḥ pacet //
1.4.44
yāvajjīryati tadgandhaṃ kākamācyādibhiḥ punaḥ /
dattvā dattvā pacettadvad dhusturādikramād rasam //
1.4.45
bhittvā mūṣāṃ samādāya jarāvyādhiharo rasaḥ /
yojayed gandhabaddho'yaṃ yogavāheṣu sarvataḥ //
1.4.46
{mercury:: mūrchana:: test}
kajjalābho yadā sūto vihāya ghanacāpalam /
mūrchitaḥ sa tadā jñeyo nānārasagataḥ kvacit //
1.4.47
mādhuryagauravopetaḥ tejasā bhāskaropamaḥ /
vahnimadhye yadā tiṣṭhettadā vṛkṣasya lakṣaṇam //
1.4.48
sa jayati rasarājo mṛtyuśaṅkāpahārī sakalaguṇanidhānaḥ kāyakalpādhikārī /
valipalitavināśaṃ sevanādvīryavṛddhiṃ sthiramapi kurute yaḥ kāminīnāṃ prasaṅge //
1.4.49
ityetā māritāḥ sūtā mūrchitā baddham āgatāḥ /
pratyekaṃ yogavāhaḥ syāttattadyogeṣu yojayet //
1.4.50
māritaṃ dehasiddhyarthaṃ mūrchitaṃ vyādhināśanam /
rasabhasma kvacidroge dehārthe mūrchitaṃ kvacit //
1.4.51
baddhaṃ dvābhyāṃ prayuñjīta śāstradṛṣṭena karmaṇā /
{mercury:: storage}
dante śṛṅge'thavā vaṃśe rakṣayetsādhitaṃ rasam //
1.4.52
{mercury:: medic. properties}
pāradaṃ krimikuṣṭhaghnaṃ balyamāyuṣyadṛṣṭidam /
sevanātsarvarogaghnaṃ rucyaṃ gurukaṣāyakam //
1.4.53
sūte guṇānāṃ śatakoṭir vajre cābhre sahasraṃ kanake śataikam /
tāre guṇāśītis tadardhaṃ kānte tīkṣṇe catuḥṣaṣṭiḥ ravau tadardham //
1.4.54
rasādibhiryā kriyate cikitsā daivīti sadbhiḥ parikīrtitā sā /
sā mānuṣī mantrakṛtā śiphādyaiḥ sā rākṣasī śastrakṛtādibhiryā //
Linked texts (5)
- Ānandakanda — Sanskrit
- Rasamañjarī — Śālinātha, Sanskrit
- Āyurvedaprakāśa — Mādhava Bhaṭṭa, Sanskrit
- Yogaratnākara (Mayūrapāda Bhikṣu) — Mayūrapāda Bhikṣu 1700, Sanskrit
- Rasendrasārasaṃgraha (Gopāla Kṛṣṇā) — Gopāla Kṛṣṇā, Sanskrit