Rasaratnakara 2.5
Rasaratnākara 2.5
- Language
- Sanskrit
2.5.1
RRĀ, 2, 5
udvartanaṃ palitahāri paraṃ narāṇāṃ śobhāvahaṃ sukhakaraṃ kacarañjanaṃ ca /
vṛddhopayogisukhasādhyamanekayuktyā vakṣye susiddhamanubhūtipathena dṛṣṭam //
2.5.2
pāradaṃ gandhakaṃ tulyaṃ nārīstanyena mardayet /
viṣṇukrāntā meghanādā sarpākṣī munimuṇḍikā //
2.5.3
āsāṃ dravairdinaṃ khalve mardayettatsamuddharet /
yavacūrṇaṃ tilāścaiva pratyekaṃ rasatulyakam //
2.5.4
kṣipettasmin ghṛtaiḥ kṣaudraiḥ sarvamāloḍya rakṣayet /
anenodvartanaṃ samyagvalīpalitanāśanam //
2.5.5
vatsarāddivyadehaḥ syājjīvedvarṣasahasrakam /
vajrakāpālinīmūlaṃ pāradaṃ ca samaṃ samam //
2.5.6
śivāmbunā tryahaṃ mardyamudvartātpūrvavatphalam /
utpalāni samūlāni pāradaṃ ca samaṃ samam //
2.5.7
saptāhaṃ mardayetkhalve svakīyenāśivāmbunā /
tenaiva mardayedgātraṃ jāyate pūrvavatphalam //
2.5.8
pāradasya samāṃśena brahmadaṇḍīyamūlakam /
kṣiptvā saptadinaṃ mardyaṃ svakīyenāśivāmbunā //
2.5.9
anenodvartayedgātraṃ jāyate pūrvavatphalam /
gandhakaṃ kaṭutailena gharme bhāvyaṃ dināvadhi //
2.5.10
tatpalārdhaṃ sadā khādeddivyakāyakaraṃ nṛṇām /
jāyate svarṇavaddeho vatsarādvalivarjitaḥ //
2.5.11
kuṣṭhacūrṇaṃ samadhvājyaṃ nityaṃ karṣaṃ lihettu yaḥ /
vatsarāddivyadehaḥ syādgandhena śatapuṣpavat //
2.5.12
kāntapāṣāṇacūrṇaṃ tu tailamadhvājyasaṃyutam /
kākatuṇḍīphalaṃ sarvaṃ samametattu kalpayet //
2.5.13
bhāṇḍe ruddhvā kṣipenmāsaṃ dhānyarāśāv athoddharet /
anena lepayecchīrṣaṃ nasyaṃ kuryādanena vai //
2.5.14
tryahādbhramarasaṃkāśāḥ keśāḥ syur vatsarārdhakam /
nāgacūrṇapalaikaṃ tu śaṅkhacūrṇapaladvayam //
2.5.15
pathyācūrṇaṃ niṣkamekaṃ sarvaṃ peṣyaṃ dināvadhi /
amladadhnā yutaṃ yatnātsnātvādau śirasi kṣipet //
2.5.16
mardayedghaṭikārdhaṃ tu veṣṭyam eraṇḍapattrakaiḥ /
śiraḥ saṃveṣṭya vastreṇa prātaḥ snānaṃ samācaret //
2.5.17
ityevaṃ tridinaṃ yatnātkṛtvā keśāṃśca rañjayet /
pañcāṅgaṃ nīlikābhṛṅgatriphalālohacūrṇakam //
2.5.18
tulyaṃ sarvaṃ kṛtaṃ sūkṣmamiḍāmūtreṇa mardayet /
dinārdhaṃ tena kalkena pūrvavatkeśarañjanam //
2.5.19
guñjābījaṃ tu tvagvarjyaṃ kuṣṭhailādevadārukam /
tulyaṃ cūrṇaṃ dinaṃ bhāvyaṃ bhṛṅgarājabhavairdravaiḥ //
2.5.20
sarvaṃ caturguṇe taile pācayenmṛduvahninā /
tenābhyaṅgena keśānāṃ rañjanaṃ bhramaropamam //
2.5.21
hastidantasya dagdhasya samaṃ yojyaṃ rasāñjanam /
ajākṣīreṇa tatpiṣṭvā lepanātkeśarañjanam //
2.5.22
triphalā lohacūrṇaṃ tu kṛṣṇamṛdbhṛṅgajadravam /
ikṣudaṇḍadravaṃ caiva māsaṃ bhāṇḍe nirodhayet //
2.5.23
tallepād rañjayet keśān syād yāvanmāsapañcakam /
lohakiṭṭaṃ japāpuṣpaṃ piṣṭvā dhātrīphalaṃ samam //
2.5.24
tridinaṃ lepitāstena kacāḥ syur bhramaropamāḥ /
bhṛṅgarājarasaprasthaṃ tailaṃ kṛṣṇatilodbhavam //
2.5.25
tulyaṃ ca nīlikādrāvaṃ sarvaṃ yāmaṃ vimardayet /
tallepastridinaṃ kāryaḥ keśānāṃ rañjanaṃ bhavet //
2.5.26
sindūrasya samaṃ cūrṇaṃ sābuṇaṃ ca tayoḥ samam /
tajjale peṣitaṃ lepyaṃ tatkṣaṇātkacarañjanam //
2.5.27
śatapuṣpā kākamācī tilāḥ kṛṣṇāśca rocanam /
dinaṃ śivāmbunā sarvaṃ mardayellohapātrake //
2.5.28
tallepaṃ tridinaṃ kuryātkeśānāṃ rañjanaṃ bhavet /
cūrṇaṃ sarjī yavakṣāraṃ siddhārthaṃ kāñjikaiḥ saha //
2.5.29
nāgapuṣpādravairmardyaṃ tallepādrañjanaṃ bhavet /
nīlīpattrāṇi kāsīsaṃ bhṛṅgarājarasaṃ dadhi //
2.5.30
lohacūrṇaṃ samaṃ piṣṭvā tallepaṃ keśarañjanam /
cūrṇaṃ sindūramaṅgāraṃ kadalīkandasaṃyutam //
2.5.31
lohapātre lohamuṣṭyā mardyaṃ jambīrajairdravaiḥ /
dinaikaṃ ca tato lepyaṃ keśānāṃ rañjanaṃ bhavet //
2.5.32
kuraṇṭakasya pattrāṇi nāgamuṣṭyā vimardayet /
tallepaṃ tridinaṃ kuryājjāyate keśarañjanam //
2.5.33
āmrāsthi triphalā bhṛṅgī priyaṅgurmātuluṅgakam /
niśā nīlī mṛṇālāni nāgaṃ lohaṃ ca cūrṇitam //
2.5.34
samaṃ kalkaṃ kāntapātre nimbatailena bhāvayet /
māsamātraṃ tatastena lepādbhavati rañjanam //
2.5.35
kākamācīyabījāni samāḥ kṛṣṇatilāstathā /
tattailaṃ grāhayedyantre tannasyaṃ keśarañjanam //
2.5.36
goghṛtaṃ bhṛṅgajaṃ drāvaṃ mayūraśikhayā saha /
mṛdvagninā pacettena syānnasyaṃ keśarañjanam //
2.5.37
japāpuṣpadravaṃ kṣaudraṃ karṣaikaṃ nasyamācaret /
saptāhādrañjayetkeśān sarvanasyeṣvayaṃ vidhiḥ //
2.5.38
triphalā lohacūrṇaṃ tu vāriṇā peṣayetsamam /
tattulyena ca tailena bhṛṅgarājarasena ca //
2.5.39
pacettailāvaśeṣaṃ tatsnigdhabhāṇḍe nirodhayet /
māsaikaṃ bhūgataṃ kuryāttena śīrṣaṃ pralepayet //
2.5.40
kāravallyā dalairveṣṭya tato vastreṇa bandhayet /
nirvāte kṣīrabhojī syātkṣālayettriphalājalaiḥ //
2.5.41
nityamevaṃ prakartavyaṃ lepanaṃ dinasaptakam /
kapālarañjanaṃ khyātaṃ yāvajjīvaṃ na saṃśayaḥ //
2.5.42
bījāni kākatuṇḍyāśca siryālībījasaṃyutam /
taccūrṇaṃ dinacatvāri bhāvyaṃ nirguṇḍījairdravaiḥ //
2.5.43
japāpuṣpadravaistāvattataḥ pātālayantrake /
tailaṃ prāhyaṃ tu tallepātkeśānāṃ rañjanaṃ bhavet //
2.5.44
veṣṭyameraṇḍapattraiśca nirvāte kṣīrabhojanam /
kuryātsnānaṃ kāñjikaiśca nityaṃ saptadine kṛte //
2.5.45
yāvajjīvaṃ na saṃdehaḥ keśāḥ syur bhramaropamāḥ /
bhṛṅgarājaṃ kācamācīṃ samāṃśaṃ jalamaṇḍavīm //
2.5.46
saṃpiṣṭyāpūpikāṃ kṛtvā tailamadhye vipācayet /
pakvāṃ tāṃ peṣayettailairlepaḥ syātkeśarañjanam //
2.5.47
pūrvavatkramayogena saptāhāttatphalaṃ bhavet /
ayaskāntamaye pātre rātrau lepyaṃ phalatrayam //
2.5.48
bhṛṅgarājadravaiḥ sārdhaṃ prātaḥ keśān pralepayet /
evaṃ kuryāttrisaptāhaṃ jāyate pūrvavatphalam //
2.5.49
prakṣipenmāhiṣe śṛṅge kṛṣṇajīraṃ tadandhayet /
gṛhāgre kardame kṣiptvā ṣaṇmāsāttatsamuddharet //
2.5.50
taddrutaṃ jāyate kṛṣṇaṃ karṣaikaṃ śirasi kṣipet /
veṣṭayetpūrvayogena kapālarañjanaṃ bhavet //
2.5.51
bhramarāñjanasaṃkāśaṃ yāvajjīvaṃ na saṃśayaḥ /
nīlīpattraṃ bhṛṅgarājaṃ triphalā kṛṣṇamāyasam //
2.5.52
madanasya ca bījāni puṣpaṃ koraṇṭakasya ca /
arjunasya tvacaṃ cūrṇaṃ nalinīmūlakardamam //
2.5.53
sarvaṃ tulyaṃ kṣipedbhāṇḍe lohaje tannirodhayet /
pakṣamekaṃ kṣipedbhūmau bhāṇḍātkalkaṃ samuddharet //
2.5.54
kalkāccaturguṇaṃ tailaṃ tailāccaturguṇaṃ dravam /
bhṛṅgatriphalajaṃ yojyaṃ pacettailāvaśeṣakam //
2.5.55
parīkṣārthaṃ kṣipetpakṣaṃ balākāyā yadā bhavet /
kṛṣṇavarṇaṃ tadā siddhaṃ pātre kṛṣṇāyase kṣipet //
2.5.56
māsaikaṃ dhārayettasmiṃstataḥ keśānvilepayet /
tiṣṭhanti māsaṣaṭkaṃ tu bhramarastomasaṃnibhāḥ //
2.5.57
vāsāpalāśaciñcotthair daṇḍair vāśvatthajair dṛḍham /
nāgaṃ pātragataṃ cālyaṃ yāvadbhavati mūrchitam //
2.5.58
palaikaṃ tatsamādāya lohacūrṇaṃ paladvayam /
tripalaṃ triphalācūrṇaṃ dāḍimasya phalatvacaḥ //
2.5.59
śuṣkaṃ cūrṇaṃ palaikaṃ tatsarveṣāṃ kāñjikaṃ samam /
bhāṇḍe sarvaṃ pacetkiṃcittaṃ kṣipellohabhājane //
2.5.60
bhṛṅgarājakuraṇṭotthadravaṃ dattvātape kṣipet /
trisaptāhaṃ prayatnena dravo deyaḥ punaḥ punaḥ //
2.5.61
tatastaṃ rakṣayettena lepātsyātkeśarañjanam /
uktānukteṣu lepeṣu veṣṭyameraṇḍapattrakaiḥ //
2.5.62
śiro rātrau divā snānaṃ yuktireṣā praśasyate /
vajrīkṣīreṇa saptāhaṃ bhāvayedabhayāphalam /
taccūrṇayuktatailasya lepācchuklā bhavanti hi //
2.5.63
keśāśca sarvaromāṇi śaṅkhavarṇā bhavanti vai /
saptāhaṃ vajradugdhena suśvetān bhāvayettilān //
2.5.64
tebhyastailaṃ gṛhītvā tallepācchuklā bhavanti vai /
gauryāmalakacūrṇaṃ tu vajrīkṣīreṇa saptadhā //
2.5.65
bhāvayettena lepena śuklatāṃ yānti mūrdhajāḥ /
sindūraṃ sphaṭikāṃ śvetāṃ jalena saha lepayet //
2.5.66
tallepena tu romāṇi suśuklāni bhavanti hi /
māsaikaṃ māgadhīcūrṇaṃ vajrīkṣīreṇa bhāvayet //
2.5.67
narāśvagajavājināṃ śuklīkaraṇamuttamam /
indragopaṃ tailinī ca tālakaṃ rajanīdvayam //
2.5.68
manaḥśilā ca tulyāṃśaṃ cūrṇaṃ snukpayasā tryaham /
bhāvayedarkajaiḥ kṣīraistridinaṃ cātape khare //
2.5.69
tataḥ kuṣmāṇḍajairdrāvairbhāvayeddinasaptakam /
kūṣmāṇḍasya tato garbhe kṣiptvā māsātsamuddharet //
2.5.70
tailena sarvaromāṇi keśān saṃlepayettryaham /
veṣṭayedarkajaiḥ pattraiḥ śuklavarṇā bhavanti ca //
2.5.71
snāne kṛte śuṣkakaceṣu rātrau lepe kṛte pūrvadalaistu veṣṭyam /
dadhnā tilaiḥ snānamataḥ prabhāte kuryāttryahaṃ lepanamitthameva //
Linked texts (2)
- Kāmaratna (Nityanātha) — Nityanātha, Sanskrit
- Indrajāla — Śivaśarman, Sanskrit