Nityanathatantra 11
Nityanāthatantra 11
- Language
- Sanskrit
Contents
- 11.101 — 1 part
11.1
atha sarvalauhānāṃśodhanamāraṇamāha
svarṇaṃtāraṃtāmranāgaṃvaṃgaṃkāṃtaṃcatīkṣṇakam
muṇḍāntamaṣṭadhālauhaṃkāṃsyāraṃdhoṣakaṃtridhā
11.2
upalauhāḥsamākhyātāmaṇḍūrolauhakiṭṭakam
etedvādaśadhāśodhyāmārthyādrāvyāḥpuṭādiṣu
11.3
tailetakregavāṃ mūtrehyāranālekulatthakaiḥ
kramātprāṃtaṃtathātaptaṃdrāvedrāvetusaptadhā
11.4
svarṇādilauhapātrāṇāṃśuddhireṣāprakīrtitā
hemnaḥpādaṃmṛtaṃsūtaṃpiṣṭamamlenakenacit
11.5
patreliptvāpuṭepacyādaṣṭābhirmriyatedhruvam
śuddhānāṃsarvalauhānāṃmāraṇerītirīdṛśī
11.6
atha svarṇaśodhanamāha
saukhyaṃvīryaṃbalaṃ hantinānārogaṃkarotica
aśuddhaṃna mṛtaṃsvarṇaṃtasmācchuddhaṃtumārayet
11.7
valmīkamṛttikādhūmragairikaṃceṣṭakāpuṭe
ityādyāmṛttikāḥpaṃcajambīrairāranālakaiḥ
11.8
piṣṭvālepyaṃsvarṇapatraṃ śreṣṭhaṃpuṭenaśudhyati
bhāvayenmātuluṃgāmlaistridinaṃpaṃcamṛttikāḥ
11.9
saindhavaṃbhūmibhasmāpisvarṇaṃśudhyatipūrvavat
11.11
nāgaiḥ suvarṇaṃrajatañcatāpyairgandhenatāmraṃśilayācanāgam
tālenavaṃgaṃtrividhaṃcalauhaṃnārīpayo hanticahiṃgulena 10
mākṣikaṃnāgacūrṇañcapiṣṭamarkarasenatu
hemapatraṃpuṭenaivamriyatekṣaṇamātrataḥ
11.12
svarṇārddhaṃpāradaṃdattvākuryādyetenapīṭhikām
dattvorddhodhonāgacūrṇaṃpuṭannānmriyatedhruvam
11.13
nāgacūrṇaṃśilāvajrīkṣīreṇapārayojitam
tenālipyasuvarṇasyakalkañcamriyatepuṭāt
11.14
mṛtaṃnāgaṃsnuhīkṣīrairathavāmlenakenacit
piṣṭvālepyaṃsvarṇapatraṃruddhāgajapuṭepacet
11.15
ādāyapeṣayedamlairmṛnnāgaṃcāṣṭamāṃśakam
baddhvāgajapuṭepacyātpūrvanāgayutaṃyutam
11.16
evaṃpunaḥpunaḥpacyādaṣṭadhāmriyatedhruvam
śuddhasūtasamaṃgaṃdhaṃmākṣikaṃcamahāmlakaiḥ
11.17
aṣṭābhiścapuṭairhemomriyatepūrvavatkriyām
śuddhasūtaṃsamaṃsvarṇaṃkhalvekuryāccagolakam
11.18
adhovaigaṃdhakaṃdattvāsarvatulyaṃnirudhyaca
triṃśadvanopalairdeyaṃ puṭānyevaṃcaturdaśa
11.19
nirutthaṃjāyatebhasmagaṃdhaṃdeyaṃpuṭepuṭe
svarṇasyadviguṇaṃ sūtaṃ yāmamamle marddeyet
11.20
adhorddhaṃmākṣikaṃpiṣṭvāmūṣāyāṃsvarṇatulyakam
tatpṛṣṭhemardditaṃhematatpṛṣṭhehemamākṣikam
11.26
deyaṃsuvarṇa samaṃtaccapṛṣṭhegaṃdhaṃca
tadvalloṇatālamaṃtretadāyāmatrayaṃ pacet
ityevaṃmriyatesvarṇānirutthaṃnātrasaṃśayaḥ
11.27
tathaivacara|javṛhmabhallātaiṣaṅgaṇenaca
liptvāsuvarṇasyapatrāṇiruddhvāgajapuṭepacet
11.28
tairdravaiścapunaḥpiṣṭvā mriyatesaptadhāpuṭe
hemamārabhyatolaiṃkamāsaikaṃ śuddhanāgakam
11.29
liptvādayantutaṃtracūrṇaṃtacchuddhaigaṃndhamākṣikaiḥ
amlaiḥ saṃmardyayatnaṃtacchulaghupūṭepacet
11.30
gaṃdhaṃpunaḥpunardeyaṃmriyatedaśabhiḥ puṭaiḥ
suvarṇañcabhavecchītaṃtiktaṃsnigdhaṃhimaṃguru
11.31
buddhividyāsmṛtiṃ krāṃtihārirasāyanam
11.32
atha tāraśodhanamāraṇamāha
āyuḥśukraṃbalaṃhantirogaṃvaṃgaṃkarotica
aśuddhamamṛtaṃtāraṃśuddhamāryyamatobudhaiḥ
11.33
nāgenaṭaṃgaṇenaiva dravitaṃ śuddhimicchati
mākṣikaṃgaṃdhakaṃcaivamarkakṣīreṇamardayet
11.34
tenaliptarūpyapatraṃpuṭenampriyatedhruvam
tāraṃtrivāranikṣiptaṃtailejyotiṣmatībhavet
11.35
snukkṣīraiḥpeṣayettāmraṃtārapatrāṇilepayet
rudvāgajapuṭepacyātpūrvoktaiḥpeṣayetpunaḥ
11.36
bhūdhātrīmākṣikaṃtulyaṃpippalīsaindhavāmlakaiḥ
liptvātāresyapatrāṇiruddhāsaptapuṭepacet
11.37
dravaiḥpunaḥpunaḥpiṣṭvāmriyatenātrasaṃśayaḥ
tārapatraistribhirbhāgobhāgaikaṃśuddhamākṣikam
11.38
mardyajambīrajairdvāvaistārapatrāṇilepayet
śoṣayedrandhayettañcatriṃśadvanopalaiḥ pacet
11.39
caturdaśapuṭainaivaṃnirutthaṃmriyatedhruvam
raupyapatracaturbhāgādbhāgaikaṃmṛtavaṃgakam
11.40
athavāgaṃdhatālenalepyaṃjambīrapeṣitam
ruddhātriḥpuṭaiḥpacyātpaṃcaviṃśadvanopalaiḥ
11.41
mriyatenātrasaṃdehogandhodeyaḥpuṭepuṭe
rasagaṃdhausamaukṛtvākākatuṃḍasyamūlakam
11.42
mardayenmahiṣīkṣīraiḥpiṣṭvātaṃkṣālayejjalaiḥ
haridrāgolakekṣitvāgolaṃhayapurīṣake
11.43
kṣitvādinaikaviśantaṃtadrolamuddharetpunaḥ
tatpiṣṭvātārapatrāṇilepyānyamlenakenacit
11.44
puṭairviṃśatibhirbhasmajāyatenātrasaṃśayaḥ
bhasmanācāmlapiṣṭenamelayettālakaṃpuṭaiḥ
11.45
jāyatetadvidhānenasarvarogāpahārakam
11.46
atha tāmraśodhanamāraṇamāha
apakvatāmramāyurghraṃ kāntighnaṃ sarvadhātuhā
vāntimūrcchābhramotkleśānānārukkuṣṭhaśūlakṛt
11.47
snuhyarkakṣīralavaṇakāṃjikaistāmrapatrakam
liptvāpratāpyanirguṇḍīrasaiḥ siṃcyātpunaḥpunaḥ
11.48
vāradvādaśadāhatvaṃlepanāttāmrasiṃcanāt
khaṭikālavaṇaṃtakrairāranālaiścapeṣayet
11.49
tenaliptavātāmrapatraṃtaptaṃtaptaṃniṣecayet
ṣaḍvāramamlapiṣṭenanirguṇḍayāśuviśuddhaye
11.50
gomūtreṇapacettāmrapatraṃyāmaṃdṛḍhāgninā
śuddhara tenātrasaṃdehomāraṇaṃkathyate'dhunā
11.51
gaṃdhenatāmratulyena cāmlapiṣṭenalepayet
kaṇṭakavedhikṛtaṃ patraṃsiddhayitvāpuṭepacet
11.52
uddhṛtya cūrṇayettasminpādāṃśaṃgaṃdhakaṃprakṣipet
jambīrairathadālairvā'pyathadūrvāthavādravaiḥ
11.53
piṣṭvāpiṣṭvāpacettadvatsagaṃdhaṃcacatuṣpuṭe
mātuluṃgarasaiḥpiṣṭvāpuṭamekaṃpradāpayet
11.54
anenaivavidhānenatāmrapatraṃbhaveddhruvam
tāmrasyādviguṇaṃra taṃjambīrāmlenamardayet
11.55
sitaśarkarayāpyevaṃpuṭatrayemṛtaṃbhavet
pāṣāṇabhedīmatsyākṣīdravairdviguṇagaṃdhakaiḥ
11.56
tāmrasyalepayetpatraṃruddhāgajapuṭepacet
saptāṃśenapunargaṃdhaṃdattvādrāvaiścapeṣayet
11.57
evaṃsaptapuṭepakvaṃtāmrabhasmabhaveddhruvam
tāmrasyadviguṇaṃmṛtaṃjambīrāmlenamardayet
11.58
ādaumūṣāntarekṣittvādhattūrasyatupatrakam
tatpṛṣṭhetāmratulyantugaṃdhakaṃcūrṇitaṃkṣipet
11.59
tatpṛṣṭhemardditaṃtāmraṃpūrvatulyantugaṃdhakam
ācchādyadhattūrapatrairuddhāgajapuṭepacet
11.60
svāṃgaśītantutaccūrṇaṃ bhasmībhavatiniścitam
kiṃcidgandhenacāmlenakṣālayettāmrapatrakam
11.61
tenagaṃdhenasūtenatāmrapatraṃpralepayet
gaṃdhenapuṭitaṃpaścānmriyatenātrasaṃśayaḥ
11.62
tāmradviguṇagaṃdhenacāmlapiṣṭenatatpunaḥ
kṣittvāhyadhorddhabhāgenadeyāpiṣṭāmlakairbudhaḥ
11.63
tatpiṇḍaṃbhāṃḍagarbhaituruddhā culyāṃvipācayet
yāmaikaṃtī pākenabhasmībhavatiniścitam
11.64
sūtamekaṃddhibhāgaṃdhaṃyāmaṃkṛtvāvimarditam
dvayostyaṃtāmrapatraṃsthāpyāṃgarbhenidhāpayet
11.65
samyaglavaṇayaṃtrasthaṃpāśvebhasmanidha payet
caturyāmaṃpaceccullyāṃpātraṃmṛṇmayamayam
11.66
jalaṃ punaḥ punardayaṃsvāṅgaśaityaṃvicūrṇayet
mriyatenātrasaṃdehaḥsarvarogeṣuyojayet
11.67
nānāvidhaṃmataṃtāmraṃśuddhayathaṃbhāgapaṃcakam
bhāgaikaṃśvetakācañcabhāgapaṃcaikaṭaṃgaṇam
11.68
mūṣāyāṃmiśritaṃkṛtvābhāgaikaṃtāmrapatrakam
adhaṃmdattvānirudhyāthadhamātairgrāhyaṃsuśītalam
11.69
nirdoṣaṃtubhavettāmraṃsarvarogaharaṃbhavet
athavāmāritaṃtāmramamlenaikenamardayet
11.70
tadgolaṃśūraṇasyāntaruddhāruddhāttulepayet
śuṣkaṃgajapuṭepacyātsarvadoṣaharobhavet
11.71
vāntibhrāntivirekañcanakarotikadācana
tāmraṃtīkṣṇoṣṇaṃmadhuraṃkaṣāyaṃśītalaṃsaram
11.72
kaphapittakṣayapāṃḍukuṣṭhaṃcarasāyanam
pariṇāmaśūlamaśāṃsimaṃdāgniścavināśayet
11.46-2
prahara pacānese tāṃbā śuddha hojātāhai || aba tāṃbekā māraṇa varṇana karate haiṃ
11.48-2
47
11.56-2
49 || tām̐bekī barābara gandhaka le kāṃjīmeṃ kharala kara
usako una tām̐beke patroṃpara lapeṭai phira usa kaṃṭakavedhī tām̐beke patroṃko gajapuṭameṃ
pacāvai, phira usako mahīnapīsa cūrṇa karale, isake uparānta
usameṃ cauthābhāga gaṃdhaka milā jambhīrī nībū kām̐jī aura indrāyanakī jaḍake rasameṃ alaga alaga pīsakara gaṃdhaka milā cāra puṭa de aura bijaure
nībūke rasameṃ pīsakara eka puṭade isaprakāra puṭapāka karanese tām̐bekī bhasma hojātī
milā, tīnabāra puṭapāka karanese tām̐bekī bhasma hojātīhai, pāṣāṇabheda, brāhmīghāsakā rasa aura dugunā gaṃdhaka ina sabako kharala karake tām̐beke patroṃpara lapeṭai,
phira unako saṃpuṭameṃ rakha gajapuṭameṃ pacāvai, phira usameṃ sātavām̐ bhāga gaṃdhaka milā
uparokta auṣadhiyoṃke rasameṃ kharala karai, phira sātabāra puṭapāka karanese tām̐vekī
rākha hojātīhai, tām̐bese dūnābhāga pārā lekara nībūkerasameṃ kharala karai, phira usako
mūṣāsampuṭameṃ rakha, ūparase dhatūreke patte rakha, tisake ūpara tām̐bekī samāna gaṃdhaka
rakha, usapara mardana kiyāhuā tām̐bā sthāpita kara, tisake ūpara tām̐bekīsamāna
gaṃdhaka rakha, dhatūreke pattoṃse ḍhakakara gajapuṭameṃ pacāvai, svāṃgaśītala honepara cūrṇa
karale to tām̐bekī bhasma banajātī hai ||50||51||52||53||54||55
11.73
58 || kiṃcit gaṃdhaka aura kām̐jīke dvārā tām̐beke patroṃko kṣālanakara,
phira usī gaṃdhaka aura pārese uparokta tām̐veke patroṃko lepakara gaṃdhakake sātha
gajapuṭameṃ pacānese tām̐bekī bhasma hojātīhai | tām̐bese dugunā gaṃdhaka lekara
kām̐jīmeṃ pīsalevai, phira tisako tām̐veke nīce tathā ūpara rakha hām̐ḍīmeṃ sthāpana
pacānese tām̐bekī bhasma hojātīhai | ekabhāga pārā aura dobhāga gandhaka
ina donoṃko ekaprahara mardanakara, phira inadonoṃke samāna bhāga tām̐beke
patra le eka sthālīke bīcameṃ dhara, bhaleprakārase lavaṇayaṃtrameṃ sthāpana kara,
donoṃ pasaliyoṃpai rākha dhara cāraprahara paryanta cūlhepai car̤hākara pacāvai aura usakī
pīṭhapai gobara rakha bāraṃbāra jala detājāya, phira svāṃgaśītala honepara cūrṇasarvarogoṃmeṃ prayoga karanī yogyahai; ane prakārasa śuddhakiyāhuā tām̐bā pāṃcabhāga, śvetakām̐ca ekabhāga, suhāgā pām̐cabhāga aura tām̐beke patra ekabhāga,
ina sabako ekatra milā mūṣāmeṃ rakha mūṣāko baṃdakara puṭapāka karai, jaba śītala
atha nāgaśodhanamāha
gavāṃrttadau nāgavaṃgau kuṣṭhagulmarujākarau
mehapāṇḍūdaravātakaphamṛtyukarau kila
11.74
nirguṇḍīmūlacūrṇena mārkadugdhena lepayet
nāgapatrantutaṃśuṣkaṃdrāvayitvāniṣecayet
11.75
nirguṇḍīdravamadhyetutataḥpatrantukārayet
liptvābhāvyaṃpunaḥsecyaṃsaptavāraṃviśuddhaye
11.76
niśātumburubījānikokilākṣaṃkuṭhārikām
gaurīphalāmlikācaṇḍīkṣudrābrāhmīsajīrakam
11.77
yathālābhenabhasmaikaṃvajrīkṣīreṇabhāvayet
tanmadhyebhāvitaṃnāgaṃśuddhe sekantusaptadhā
11.78
aśvatthaciṃcātvagbhasmanāgasyacaturaṃgaśaḥ
kṣiptvācullyāṃpacetpātrecālayellohacaṭṭake
11.79
yāvadbhasmabhavettaccabhasmatulyaṃmanaḥśilām
jambīrairāranālairvāpiṣṭvārudvāpuṭepacet
11.80
svāṃgaśītaṃpunaḥpiṣṭvāviṃśatyaṃśaiḥśilāmlakaiḥ
evaṃdvatriḥpuṭepākona gasyapranirutthitaḥ
11.81
athavānāgapatrāṇicūrṇalitānikharpare
atyagnaupācayedyāmaṃtadbhasmacitrakadravaiḥ
11.82
bharjayellauhajepātre cālayamarjunadaṇḍakaiḥ
yāmaṣoḍaśaparyantaṃ dravaṃ deyaṃ punaḥpunaḥ
11.83
ṇḍenamardayetkvāthya mudgatyacitrakadravaiḥ
golayitvānirudhyāthaṣaṭpuṭemārayellaghu
11.84
ciṃcākṣāmikṣubhallātabalāvajralatābhavaiḥ
apāmārgārjunaśvatthabhasmabhirbharjayeddṛḍham
11.85
lohapātretusaptāhāṃtulyaṃbhasmānicāśuca
daṇḍepalāśakecaivamriyatenātrasaṃśayaḥ
11.86
piṣṭāgasticaṣūnāgaṃliptvāpādaṃviśodhayet
tadbhāṇḍedrāvayedyāmaṃhaḍhebhāṇḍevinikṣipet
11.87
vāsāciṃcitayoḥkṣīraṃvāsādalevighaṭṭayet
yāmaikaṃpācayecculyāṃsamuddhṛtyavimiśrayet
11.88
taccūrṇantuśilātāpyairvāsakakṣārasaṃyutaiḥ
taccatulyaṃpūrvanāgaviṃśadekapuṭepacet
11.89
dvipuṭaṃciṃciṭākṣārairdeyaṃvāsārasraiḥsaha
nāgaḥsindūravarṇāmomriyatesarvakāryakṛt
11.90
kulaṭāmākṣikaścaivasambhāgantukārayet
arkaparṇenatatpiṣṭvāsīsapatrāṇimārayet
11.91
satiktamadhuronāgo mṛtobhavatibhasmasāt
āyuṣkīrtivīryavṛddhaṃkarotisevanātsadā
11.92
atha vaṃgamāraṇamāha
mākṣikaṃharitālañcapalāśasvarasena ca
hṛtakalkenasaṃlipyavaṃgapatrāṇimārayet
11.93
nāgavacchodhayedvaṃgaṃtadvadaśvatthaciṃcayoḥ
bhasmaharitālaṃcatulyamamlenakenacit
11.94
pālāśotthadravairvāthagolayitvāndhayetpuṭe
uddhṛtyadaśamāṃśenatālenasahamardayet
11.95
pūrvadrāvaiḥsaha. gajapuṭepacet
evaṃvaṃśatpuṭepakvāmṛtaṃbhavatibhasmasāt
11.96
vaṃgapādenasūtenavaṃgapatrāṇilepayet
ciṃcāvṛkṣasyasaṃgṛhyacāntaśchannañcataṇḍulaiḥ
11.97
piṣṭhātpiṇḍamadhyetuvaṃgapatrāṇimiśrayet
śirīṣarajanīcūrṇaiḥkumāryāḥśubhagolakam
11.98
sūtaliptaṃvaṃgapatraṃgolakesamalepitam
ruddhāgajapuṭepakvaṃ pūrvasaṃkhyāmṛtobhavet
11.99
akṣabhallātakaṃtoyaiḥpiṣṭvātastandardnivilepayet
tatastilakhalīmadhyekṣiptvāruddhāpuṭepacet
11.100
gajākhyaṃjāyatebhasmacatvāriṃśativaṃgakam
satiktalavaṇaṃvaṃgaṃpāṇḍukṛmimehajit
11.101
lekhanaṃ pittalaṃkiñcitsarvadehabhayāpaham
11.101.p1
iti śrīpārvatīputranityanāthasiddhaviracite rasaratnākare rasakhaṇḍe
Linked texts (10)
- Rasaratnākara — Nityanātha Siddha, Sanskrit
- Ānandakanda — Sanskrit
- Rasaratnasamuccaya — Vāgbhaṭa (alchemist), Sanskrit
- Rasamañjarī — Śālinātha, Sanskrit
- Rasendracintāmaṇi — Ḍhuṇḍhukanātha, Sanskrit
- Rasendrasārasaṃgraha (Gopāla Kṛṣṇā) — Gopāla Kṛṣṇā 1800, Sanskrit
- Pāradasaṃhitā (Bābū Nirañjanadāsa) — Bābū Nirañjanadāsa, Sanskrit
- Rasendrapurāṇa — Rāmaprasāda, Sanskrit
- Bhaiṣajyaratnāvalī (ed. Rājeśvaradatta Śāstrī) — Sanskrit
- Āyurvedaprakāśa — Mādhava Bhaṭṭa, Sanskrit