Pramāṇa · Search · About · API

Nityanathatantra 19

Nityanāthatantra 19

Language
Sanskrit

19.1

athārśaścikitsā
durnāmnāṃ sādhanopāyaścaturdhāparikīrtitaḥ
bheṣajakṣāraśastrāgnisaাধ্যtvādādyaucyate

19.2

yadvāyoranulomyāyayadagnibalavṛddhaye
anupānauṣadhaṃdravyaṃtatsevyaṃnityamarśasaiḥ

19.3

śāliṣaṣṭikagodhūmayavānsaṃskṛtairghṛtaiḥ
dadyātkṣīreṇavānityaṃpaṭolānāṃrasenavā

19.4

māṃsairmāṃsarasairvāpikandavārtākumūlakaiḥ
jīvantyupodikāśākaistaṇḍulīyakavāstukaiḥ

19.5

kṣāracitrakabilvānāṃtailenābhyajyabuddhimān
yavakolakulatthānāṃtakrāmlanavanītayoḥ

19.6

śastrairvāthajalaukābhisteṣāraktaṃcanirharet
śuṣkārsāṃpralepādikritīkṣṇāvidhīyate

19.7

srāviṇāraṃktamālokyakriyākāryāsapaittikī
snukkṣīrarajanoyuktaṃlepāddurnāmanāśanam

19.8

arkakṣīraṃsnuhīkṣīraṃtiktatumbyāścapallavāḥ
karaṃjo'rkapramūtreṇalepanaṃśreṣṭhamarśasām

19.9

jyotsnikā mūlakalkenalepovātā'rśasāṃhitaḥ
jambīrajamaudbhidaṃntukāṃjikapiṣṭaṃguṭītrayam

19.10

arśoharaṃgudasthaṃsyāddadhimāhiṣamaśrataḥ
śirīṣasya cmūlyāhlāṃlāṃgalagyāstathaivaca

19.11

etenanābhilepena sarvataścaturaṃgulāt
patantyarśāṃsisarvāṇisaptarātrānnasaṃśayaḥ

19.12

nṛkeśāḥsarpanirmokāvṛṣadaṃśasyacarmaca
arkamūlaṃśamīpatraṃdhūpo'rśaḥ śūlaśāntaye

19.13

viṅgibandhehiṃgutakraṃyavānīviḍasaṃyutam
vātaśleṣmārśasāṃtakrātparaṃnāstīhabheṣajam

19.14

pittaśleṣmapraśamanīkaṇḍūkacchūrujāpahā
gudajātrāśayatyāśuyojitāsaguḍābhayā

19.15

tilabhallātakaṃpathyāguḍaścetisa carry māṃśikam
durnāmaśvāsakāsaghnaṃplīhapāṇḍurujāpaham

19.16

atha vyoṣādi cūrṇam
vyoṣāgnyaruṣkaraviḍaṃgatilābhayānāṃ
cūrṇaṃguḍena sahitaṃtusadopayojyam
durnāmaśothagarakuṣṭhavikṛdvibandhānaśeṃjayatyabalatāṃkṛmipāṇḍutāñca

19.17

cūrṇecūrṇasamodeyomodakedviguṇoguḍaḥ
atha śrībāhuśāloguḍaḥ
trivṛttejovatīdantīśrvadaṃṣṭrācitrakaṃśaṭhī
gavākṣīmustaviśvvābdaviḍaṃgāniharītakī

19.18

palonmitānicaitānipalānyaṣṭāvaruṣkarāt
ṣaṭpalaṃ vṛddhadārasyasūraṇasyatuṣoḍaśa

19.19

jaladroṇadvayekvāthyaṃcaturbhāgāvaśeṣitam
pūtantutadrasaṃbhūyaḥkvāthyaṃsyāttriguṇoguḍaḥ

19.20

pacellehantutaṃtāvadyāvaddarvīpralepanam
avatāryyatataḥpaścāccūrṇānīmānidāpayet

19.21

trivṛttejovatīkandacitrakāndvipalāṃśakān
elātvaṅmaricaṃvāpigajāhvāṃśvāpiṣaṭpalam

19.22

dvātriṃśaccapalānyevaṃcūrṇaṃdattvānidhāpayet
tatomātrāṃprayuṃjītajīrṇekṣīrarasāśanaḥ

19.23

paṃcagulmānpramehāṃścapāṇḍurogaṃhalīma kam
jayedaśāṃsisarvāṇitathāsarvodarāṇica

19.24

dīpayedgrahaṇīṃmandāṃyakṣmāṇaṃcāpakarṣati
pīnasecapratiśyāyeāḍhyavātetathaivaca

19.25

ayaṃsarvagadeṣvekakalyāṇolehauttamaḥ
durnāmārirayaṃ nāmnādṛṣṭovārasahasraśaḥ

19.26

bhavatyenaṃprayuñjānaḥ śatavarṣaṃnirāmayaḥ
āyuṣyodairghyajananovalīpalitanāśanaḥ

19.27

rasāyanavaraścaivamedhājananauttamaḥ
guḍaḥ śrībāhuśālo'yaṃdurnāmāriḥ prakīrttitaḥ

19.28

atha kuṭajalehaḥ
kauṭajaṃkalkamādāyapidvāttakreṇabuddhimān
pītvāraktārśasoraktasrutimāśu niyacchati

19.29

kuṭajatvakpalaśataṃjaladroṇe vipācayet
aṣṭabhāgāvaśeṣantu kaṣāyamavatārayet

19.30

vastrapūtaṃpunaḥ kvāthyaṃpacellehatvamāgatam
bhallātakaviḍaṃgānitrikaṭutriphalāstathā

19.31

rasāṃjanaṃcitrakaṃcakuṭajasyaphalānica
vacāmativiṣāṃbilvaṃpratyekaṃcapalaṃ palam

19.32

guḍātpalānitriṃśaccacūrṇīkṛtyanidhāpayet
madhunaḥkuḍavaṃdadyādghṛtasyakuḍavantathā

19.33

leho'yaṃ śamayatyarśoyasyaraktasamudbhavam
vātikaṃpaittikañcaivaślaiṣmikaṃsānnipātikam

19.34

yecadurnāmajārogāstānsarvānāśayatyapi
amlapittamatīsāraṃpāṇḍurogamarocakam

19.35

grahaṇīmārdavaṃkāśyaṃśvayathuṃkāmalāma pi
anupānaṃ ghṛtaṃdadyānmadyaṃ takraṃjalaṃpayaḥ

19.36

rogānīkavināśāyakauṭajolehaucyate

19.37

palasthāne phalamapikecitpaṭhanti atastvakphalayormilitvā palaśatam| phalanturaktetiyogikaṃ dṛṣṭaphalañca
atha arśaḥkuṭhārakorasaḥ
śuddhasūtaṃ palaikantu dvipalaṃ śuddhagaṃdhakam
mtaṃ tāmraṃ mṛtaṃ lauhaṃ pratyekañca palatrayam

19.38

tryūṣaṇaṃ lāṃgalī dantī citrakaṃ puṣkarantathā
pratyekaṃ dvipalaṃ yojyaṃ yavakṣāraṃ ca ṭaṃkaṇam

19.39

ubhau paṃcapalau yojyau saindhavaṃ palapaṃcakam
dvātriṃśatpalagomūtraṃ snuhīkṣīraṃ ca tatsamam

19.40

mṛdvagninā pacetsarvaṃ yāvattacca supiṇḍitam
māsadvayaṃsadā khādedrasohyarśaḥ kuṭhārakaḥ

19.41

atha cakreśvararasaḥ
mṛtamūtasyacatvāripaṃcagaṃdhakaṭaṃkaṇam
tridinaṃmardayetsarvadravaiḥ śvetapunarnavaiḥ

19.42

mūṣāyāṃgolakaṃtattukṣipvātāmrasyacakrike
rasagandhasamoruddhācāndhamūṣāpuṭepacet

19.43

cakrikāṃcūrṇayetpaścādabhayābhṛṃgajairdravaiḥ
dinaikaṃbhāvayettasminsiddhaścakreśvarorasaḥ

19.44

dviguṃjaṃbhakṣayennityaṃjayadvātāśāṃsikṣaṇāt
sindhūtthaṃmāgadhaṃvahiśuṃṭhītakraiḥ pibedanu

19.45

bhojanaṃsnigdhamuṣṇañcamarddanañcapraśasyate
saṃjātehyativiṣṭambhesnuhīkṣīreṇabhāvayet

19.46

maricāttasataṃyuktānniśāyāñcaprayojayet
viḍaṃgaṃtriphalāvyoṣaṃtrivṛnmūṣikaparṇikā

19.47

kampillaṃnalinīcūrṇaṃtulyaṃkṣaudreṇamelayet
guḍenasitayāvāthavātarogānvaijayet

19.48

atha tīkṣṇamukharasaḥ
mṛtasūtābhrahemāhvatīkṣṇamuṇḍañcagaṃdhakam
maṇḍūrasyasamaṃtāpyaṃmardyaṃ kanyādravairdinam

19.49

aṃdhamūpāgataṃ paścātridinantutuṣāgninā

19.50

cūrṇitaṃsitayāmāsaṃkhādetpittārśasāṃjayam
rasastīkṣṇamukhonāma anusyānmadhutrayam

19.51

atha arśohararasaḥ
rasavaikrāntaśuddhābhrakāntabhasmasagaṃdhakam
tulyāṃśaṃmardayeccārdradāḍimotthairasaistataḥ

19.52

bhakṣayenmāṣamekantuarśasāṃnāśanorasaḥ
apāmārgasyabījānivahniṃśuṃṭhīharītakī

19.53

mustābhūnimbatulyāṃśaṃsarvatulyaṃguḍambhavet
karṣaikaṃbhakṣayeccānujīrṇānnaṃbhaktabhojanam

19.54

atha kanakāvatī vaṭī
śuddhasūtaṃsamaṃgandhaṃtālasindhūtthalāṅgalī
phalaṃ tumbīphalaikaikaṃlaśunañcatuṣpalam

19.55

kāravellyādravairmadyaṃ dinaikaṃvaṭakīkṛtam
guṃjāmātraṃsadākhādetpāyujañcāpināśayet

19.56

raktavātakaphotthāniaśāṃsināśayeddhruvam
vaṭīkanakavatīnāmaanupānaṃcakathyate

19.57

bhallātatriphalādantīvahnacūrṇaṃsamaṃsamam
saindhavaṃsarvatulyaṃsyādbarjayetkharpareciram

19.58

mṛdvagninābhavetsiddhaṃkarṣatakraṃ pibennaraḥ

19.59

atha paṃcāmṛtarasaḥ
śuddhasūtābhralauhānāṃmṛtagandhārkasaṃyutām
sarveṣāṃsamabhāgantubhallātaṃsarvatulyakam

19.60

olamakaṃsamādāyadravaiḥ sūraṇakandajaiḥ
mardayedinayugmañcamāṣamātraṃdinedine

19.61

bhakṣaṇāddhantisarveṣāmarśasicanasaṃśayaḥ
asādhyānyāśusarvāṇirasaḥ paṃcāmṛtātmakaḥ

19.62

kuṣṭharogaṃnihantyāśumṛtyu rogakulāntakaḥ
maricaṃ pippalīśuṇṭhī vahnikamaguṇottaram

19.63

sarveṣāṃdriguṇaṃ yojyaṃ sūraṇaṃ peṣayeddaḍham
sarvatulyo guḍoyojyaḥ karṣaikaṃ bhakṣayedanu

19.64

atha candraprabhāvaṭikā
kṛmiripudahanavyoṣatriphalāmaradārucavyabhūnimbam
māgadhīmūlaṃmustaṃśaṭhīvacādhātumākṣikaṃcaiva

19.65

lavaṇakṣāraniśāyukakustumburugajakaṇātiviṣā

19.66

kārṣāśikānyeva samānikuryātpalāṣṭakaṃcāśmajatorvidadhyāt
niṣpatra śuddhasyapurasyadhīmānpaladvayaṃ lauharajastathaiva

19.67

śilācatuṣkaṃpalamatravāsyāntrikumbhakumbhatrisugandhiyuktam
candraprabheyaṃ guṭikā prayojyā arśāṃsi nirṇāśayatiṣaḍeva

19.69

bhagandaraṃpāṇḍucakāmalāñcanirṇaṣṭavahneḥ prakarotidīptim
hantyāmayānpittakaphānilotthānnāḍīgatemarmagatevraṇeca 68
granthyarbudevidradhirājayakṣmaṇormehebhagākhye prabalecayojyā
śukrakṣayecāśmari mūtrakṛcchreśukrapravāhe'pyudarāmayeca

19.71

bhaktasya saṃtataṃ prayojyātakrānupānā tvathamastupānam
ājo rasojāṅgalakorasovāpayothavāśītajalānupānam 70
balenana garuḍagojavena suparṇaḥ śravaṇairvarāhaḥ
napānabhojyepariha ryamāṃstanaśītavātātapamaithuneca

19.73

śambhuṃsamabhyarcyakṛtapraṇāmaṃprāptāvaṭīcandramasaḥprasādāt 72
śukradoṣānnihaṃtyaṣṭaupramehānapiviṃśatim
valīpalitanirmuktovṛddho'pitaruṇāyate

19.74

śilājatuśodhanaṃ yathā
daśamūlakvāthauṣṇenāloḍya caṇḍāttapeprastarabhājanekāṃsyevāsthāpayet | ūrddhabhūtaṃdahisāranmastālikāyahaṇaṃkarttavyam | tadanuśivāguṭikoktakākolyādyaṣṭaviṃśatidravyakvāthebhāvanīyam
tadanusālasārādigaṇakvāthebhāvyam
tadanutriphalākvāthebhāvyam
tadanudhānyapaṭolādikvāthebhāvyam
tadanugulañcakvāthebhāvyam | tadanuyaṣṭīmadhukvāthebhāvyam
tadanulauhacūrṇaśilājatuguggulumiśrayitvā
kākolyādiśālasārādikvāthe | tadanuviḍaṃgādicūrṇaiḥsaṃyojyadhānyapaṭolakvāthevisṛjyaśilāyāṃpiṣṭvāchāyāśuṣkāvaṭikākāryā
bhakṣaṇaṃraktikāpaṃcakramaśaḥmāṣakadvayaṃyāvat

19.75

atha śaṃkaramataṃ loham
praṇamyaśaṃkaraṃrudraṃdaṇḍapāṇiṃmaheśvaram
jitarogaṃma vyasyanāradaḥpṛcchategurum

19.76

sukhopāyenahenātha śastrakṣārāgnibhirvinā
durbalānāṃca tṛṣṇāṃ cikitsāṃvaktumarhasi

19.77

tacchiṣyavacanaṃśrutvālokānāṃ hitakāmyayā
arśasāṃnāśanaṃśreṣṭhaṃbhaiṣajyamidamīritam

19.78

muṇḍavajrādilohānāṃlohamanyatamaṃśubham
kṛtvānirmalamādautukunaṭyāmākṣikenaca

19.79

pattūramūsakalkenasvarasenāhatastataḥ
vahvaunikṣipyavidhivacchalāṃgāreṇanirdamet

19.80

jvālācatasyaboddhavyātriphalāyārasenaca
tatovijñāyagalitaṃśaṃkunorddhaṃvinikṣipet

19.81

triphalāyārasepūtetadākṛṣyavinirvapet
nasam‍yaggalitaṃyattattenaivavidhināpunaḥ

19.82

dhmātaṃnirvāpayet smiṃllohaṃtatriphalārase
tataḥsaṃśoṣyavidhivaccūrṇayellohabhājane

19.83

lohenaivatathāpiṣyāddaśaddikṣlakṣṇacūrṇitam
kṛtvālohamayepātremārgevālitaraṃdhrake

19.84

rasaiḥpaṃcopamaṃkṛtvāpācayedgomayāgninā
puṭānikramaśodadyātpṛthageṣāṃvidhānataḥ

19.85

triphalāīkabhṛṃgāṇāṃkeśarājasyabuddhimān
kandamāṇakabhallātavahnīnāṃsūraṇasyaca

19.86

hastikarṇapalāśasyakuliśasyatathaivaca
puṭepuṭecūrṇayitvāloṃhātṣoḍaśikaṃpasam

19.87

tanmānaṃtriphalāyāścapalenādhikamāharet
aṣṭabhāgāvaśiṣṭerasetasyāḥ pacedbudhaḥ

19.88

ādyaipalādikṣiktvācasarpiṣolohabhājane
tāmrevālauhadaryyāṃtucālayedvidhipūrvakam

19.89

tataḥpākavidhānajñaḥsvacchecoṭṭe sapi
mṛdumadhvādibhedenagṛhṇīyātpākamānataḥ

19.90

abhimaṃtryavidhānenakṛtakautukamaṃgalam
bhrāmaraṃghṛtasaṃyuktaṃlihedvāraktikākramāt

19.91

varddhamānānupānaṃcagavyaṃkṣīrottamaṃmatam
gavyābhāve'pyajāyāścasnigdhavṛṣyādibhojanam

19.92

sadyovahnikaraṃcaivabhasmakañcaniyacchati
hantivātaṃtathāpittaṃkuṣṭhāniviṣamajvarān

19.93

gulmākṣipāṇḍurogāṃścatandrālasyamarocakam
śūlaṃsapariṇāmañcapramehamapabāhukam

19.94

śvayathuraktastrāvañcadurnāmādiviśeṣataḥ
balakṛdbṛṃhaṇaṃcaivabhrāntidaṃsvaravarddhanam

19.95

lāghavaṃ ca manojñañcaārogyaṃpuṣṭivarddhanam
āyuṣyaṃ śrīkarañcaivavayastejaskarastathā

19.96

saśrīkaputrajananaṃvalīpaliṃtanāśanam
durnāmārirayaṃnāmnādṛṣṭovārasahasraśaḥ

19.97

nirmūlaṃdahyateśīghraṃyathātūlañcavahninā
saukumāryaṃ svakāyatvānmadyasevīsadānaraḥ

19.98

jīrṇamadyāniyuktānibhājanaiḥ sahapāyayet

19.99

lāvaścatittiriṃgodhāmayūrāḥ śaśakādayaḥ

19.100

caṭakaḥ kalaviṃkaścavarttakohastālakaḥ
śyenakaścabṛhallāvovanaviṣkirakādayaḥ

19.101

pārāvatamṛgādīnāṃmāṃsaṃjāṃgalajaṃtathā
maṅgurorohitaḥ śreṣṭhaḥ śakulaścaviśeṣataḥ

19.102

matsyarājā ime proktā hitamatsyāścayenavāḥ
praśastavārtta kaphalaṃpaṭolaṃ hataphalam
pralambābhīruvetrāgraṃtātakaṃtaṇḍulīyakam
vāstūkaṃ kālaśākañcakarṇālukapunarnavam

19.103

nārikelaṃcakharjūraṃdāḍimaṃlavalophalam
śṛṃgāṭakañcapakkāmnaṃdrākṣātālaphalānica

19.104

jātīkoṣaṃlavaṃgaṃcapūgaṃtāmbūlapatrakam
nāśrīyāllakucaṃkolarkandhubadarāṇica

19.105

jambīraṃbījapūraṃcakaramardaikatintiḍī
ānūpānicamāṃsānikuvaraḥputtadādayaḥ

19.106

haṃsasārasadātyūhamadbhukākabalāhakāḥ
makandakaravīrāṇicaṇakañcakalambakam

19.107

kūṣmāṇḍakañcakakoṃṭaṃkevukañcaviśeṣataḥ
kañcaṭañcakadalaṃkaṃkaśerukarkaṭīntathā

19.108

vidalā nicasarvāṇikakārādīṃścavarjayet
loharājastathācāyaṃsvayaṃrudreṇabhāṣitaḥ

19.109

janānāmupakārāyadurnāmārirayaṃghruvam
sthānādapaitimeruścapṛthvīparyyetivāpunaḥ

19.110

patanticandratārāścamithyā naivavadāmyaham
brahmaghnāścakṛtaghnāścakrūrāścāsatyavādinaḥ

19.111

varjanīyāvidagdhenabhaiṣajyagurunindakāḥ
raktīdvādaśakādūrddhaṃ vṛddhi rasya bhayapradā

19.112

atrajāritasthālīpuṭākādisiddhaṃ lohacūrṇaṃ grāhyam
atha agnimukhaloham
trivṛccitrakanirguṇḍīsnuhīmuṇḍitikājaṭāḥ
pratyekaśo'ṣṭapalikājaladroṇevipācayet

19.113

palatrayaṃtriviḍaṃgasyavyoṣaṃkarṣatrayaṃ pṛthak
triphalāyāḥpalaṃ paṃcaśilājatupalaṃnyaset

19.114

divyauṣadhihatasyāpivaikaṃkatahatasyavā
paladvādaśakaṃdeyaṃ rukmalauhasyacūrṇitam

19.115

ghṛtāccaturviṃśatibhirmadhuśarkarayorapi
ghanībhūteśuśītecadāpayedavatārite

19.116

etadagnimukhannāma durnāmāntakaraṃparam
mandamagnikarotyāśukālāgnisamatejasaḥ

19.117

parvatāapijīryantiprāśanādasyadehinaḥ
guruvṛṣyānupānānipayomāṃsarasoghṛtam

19.118

durnāmapāṇḍuśvayathukuṣṭhaplīhodarāpaham
akālapalitaṃcaiva āmavātagudāmayam

19.119

nasarogo'stiyaścāpinahihanyādidaṃkṣaṇāt
karīrakāṃjikādīnikakārādīṃścavarjayet

19.120

sravatyato'nyathālohaṃlohātkiṭṭaṃcadurjayam

19.121

atha cavyādiloham
cavyāḥpalāṣṭakaṃdeyaṃkhadiraṃcārddhamevaca
citrakasyapalaṃpāṃcatālamūlīcatatsa‌mā

19.122

triphalāprasthasaṃyuktaṃjaladroṇevipācayet
aṣṭabhāgāvaśeṣeṇakaṣāyamavatārayet

19.123

ājyātpalāṣṭakaṃdeyaṃrukmalauhasyaṣoḍaśa
pacettāmramayepātresuśītecāvatārayet

19.124

trivṛddantīviḍaṃgānipathyācāmalakānica
śuṇṭhīvibhītakīkṛṣṇāeṣāṃdeyaṃplārddhakam

19.125

śarkarāmadhucatvārisnigdhebhāṇḍenidhāpayet
guruvṛṣyānnapānānipayomāṃsarasohitaḥ

19.126

durnāmakuṣṭhaśvayathupāṇḍuplīhodarāpaham
hṛcchūlahṛdrogaśleṣmapariṇāmakṛtohitam

19.127

alavaṇaṃ karaṃvṛṣyamagnisandīpanaṃparam
karīrakāṃjikaṃcaivakākamācīṃvivarjayet

19.128

atha vidyādharaloham
svacchapatrīkṛtaṃlauhaṃliptaṃliptaṃcanirvapet
lavaṇairmākṣikopetaistriphalākārṣikedake

19.129

susiktaṃlohamādāyapūtaṃsaṃcūrṇayetnataḥ
puṭairyathāvyādhiharaṃdravyaisaṃpāditaiḥpacet

19.130

piṇḍenaśarkarākvāthaḥkalambyābahupatrataḥ
karikarṇapalāśakalavaṇairapyaruṣkaraiḥ

19.131

caturguṇephalaraselohārddhaghṛtayojitam
pācayennipuṇastāvadyāvatsarpirvimuṃcati

19.132

ṣoḍaśāṃśaṃkṣipettatratataḥsaṃśodhitaṃrasam
rājikāpiṇḍamadhyetuvyoṣamṛiṃḍasyamadhyagam

19.133

gavā̍malatuṣāgnaucavastravattvaśrcakāṃjikaiḥ
siddhaṃsaptāhamevantutataḥsaṃcūrṇayetpunaḥ

19.134

ciñcākaṣāyajyeṣṭhāmbukṣīranirvāpitenatu
dviguṇenagaṃdhakaśilāsulakṣṇarajasāpunaḥ

19.135

pādaṃviḍaṃgamustāmitriphalānyeṣajaṃrasaḥ
lohādekīkṛtaṃ piṣṭamṇataṃnidhāpayet

19.136

tanmātra prayuṃjītayathādoṣaṃyathāvayaḥ
āhāraparihāraucalauhāntarasamānavit

19.137

kulatthañcakapotañcakaramardakakāṃjike
karīraṃkāravellaṃ caṣaṭkakārāṇivarjayet

19.138

vidyādvidyādharamataṃlauhaṃsarvagadāpaham
naso'sthirogaḥkukṣisyoyamidaṃnanihantica

19.139

nalopakārānyārśāṃsisarvopadravavantica
amlakaṃgrahaṇīmehāngulmānudaramaṣṭakam
gurupādaprasādenakhyātaṃbhuvirasāyanam

Linked texts (15)