Nityanathatantra 23
Nityanāthatantra 23
- Language
- Sanskrit
23.1
iti kṛmirogādhikārasamāpta
atha pāṇḍurogacikitsā
sādhyantupāṇḍāmayinaṃsamīkṣyasnigdhaṃghṛtaṃtanordhvamadhaścaśuddham
sampādayetkṣaudraghṛtapragāḍhairharītakīcūrṇamayaiḥ prayogaiḥ
23.2
vidhiḥ snigdhastuvātotthe tiktaśītantupaittike
śleṣmakekaṭurūkṣoṣṇāḥkāryā miśrastumiśrake
23.3
dviśarkaraṃtritṛccūrṇaṃpalāddhaṃpaittikepibet
kaphapāṇḍustugomūtrayuktāṃsvinnāṃharītakīm
23.4
nāgaraṃ lauhacūrṇavākṛṣṇāpathyāmathāśmajam
gugguluṃkāthasūtreṇakaphapāṇḍāmayīpibet
23.5
nāgaraṃ lauhacūrṇavākṛṣṇāpathyāśilājatu
23.6
gaggulunāgomūtreṇayuktāścatvāroyogāḥ prakīrtitāḥ
lauhaṃpuṭyādiśabdaṃtadabhāve lauhapātikāpiśodhitāgrāhyā
evaṃsarvatrasakalaṃ kaphaje pāṇḍau daśamūlījalaṃ pibet
23.7
lauhapātre śṛtaṃ kṣīraṃ saptāhiṃ pathyabhojanam
pibetpāṇḍvāmayī śoṣī grahaṇīdoṣapīḍitaḥ
23.8
śṛtaṃ caturguṇajalena
saptavāraṃ gavāṃmūtre bhāvitaṃ vāpyayorajaḥ
pāṇḍurogapraśāntyai va payasā thāpibennaraḥ
23.9
atha phalatrikādikvāthaḥ
phalatrikāmṛtāvāsātiktābhūnimbanimbajaḥ
kvāthaḥ kṣaudrayuto hanyātpāṃḍurogaṃsakāmalam
23.10
athāyomalacūrṇam
ayomalaṃ santamaṃtaṃ bhūyo gomū-secitam
madhusarpiryutaṃ cūrṇa sahabhaktena yojayet
23.11
dīpanañcāgnijananaṃ śothapāṇḍvāmayāpaham
23.12
ayomalaṃ purāṇalohamalam
atha sindūrabhūṣaṇarasaḥ
śuddhasūtaṃ sasindūraṃ palaikaikaṃ vimardayet
vāsārasena yāmaikaṃ taile kuryācca piṣṭakam
23.13
apakvāṃ kārayenmūṣāmamṛtāṃ dvādaśāṅgulām
tanmadhye gaṃdhakaṃ śuddhaṃ kṣipetpalacatuṣṭayam
23.14
pūrvoktāñcakriyāṃ cakre dattvāruddhā puṭellaghu
jīrṇagandhe samuddhṛtya cakrikāṃtāṃ vicūrṇayet
23.15
cūrṇāddaśaguṇaṃ yojyaṃ mṛtalohaṃ camardayet
laśunasya daśāṃśena caṇamātrā vaṭīkṛtā
23.16
vātapāṇḍuharaḥ siddhorasaḥ sindūrabhūṣaṇaḥ
pibeccānuhyapāmārga rubukasya ca mūlikām
23.17
takraiḥ piṣṭvā ca karṣaikaṃ hanti pāṇḍuṃsakāmalam
23.18
atha maṇḍūravajram
paṃcakolaṃsamaricaṃdaivadāruphalatrikam
viḍaṃgamustayuktāścabhāgāstripalasammatāḥ
23.19
yāvantyetānicūrṇāni maṇḍūradviguṇaṃ tataḥ
paktvācāṣṭaguṇemūtreghanībhūtetaduddharet
23.20
tatkarṣamātrāṃvaṭikāṃpibettakreṇatakrabhuk
pāṇḍurogaṃjayatyeṣāmandāgnitvamarocakam
23.21
arśosigrahaṇīdoṣamūrustambhamathāpivā
kṛmīnplīhānamudaraṃgalarogaṃcanāśayet
23.22
maṇḍūravajranāmedaṃrogānīkapraṇāśanam
23.23
atha pūnarnavāmaṃḍūraḥ
punarnavātrivṛcchuṇṭhīpippalī maricānica
viḍaṃgaṃdevakāṣṭhañcacitrakaṃpuṣkarāhvayam
23.24
triphalādveharidrecadantīcacavikātathā
kuṭajasyaphalaṃ tiktāpippalīmūlamustakam
23.25
etānisamabhāgāni maṃḍūraṃ dviguṇaṃ tataḥ
gomūtre'ṣṭaguṇepaktvāsthāpayetsnigdhabhājane
23.26
pāṇḍuśothodarānāhaśūlārśaḥkṛmigulmanut
23.27
atha navāyasaṃlauham
tryūṣaṇaṃtriphalāmustaviḍaṃgacitrakāḥsamāḥ
navāyorajasobhāgāstaccūrṇamadhusarpiṣā
23.28
bhakṣayetpāṇḍuhṛdrogakṣayārśaḥkāmalāpaham
23.29
atha yogarājaloham
triphalāyāstrayobhāgāstrayastrikaṭukasyaca
bhāgāścitrakamūlasyaviḍaṅgāsyatathaivaca
23.30
paṃcāśmajatunobhāgāstathārūpyamalasyacaṃ
mākṣikasyacaśuddhasyalohasyarajasastathā
23.31
aṣṭaubhāgāḥsitāyāścatatsarvaṃślakṣṇacūrṇitam
mākṣikeṇāplutaṃsthāpyamāyasebhājaneśubhe
23.32
udumbarasamāṃmātrāṃtataḥkhādedyathāgninā
dinedineprayoktavyaṃjīrṇaṃbhojyaṃyathepsitam
23.33
varjayitvākulatthāṃścakākamācīkapotakān
yogarājaitikhyātoyogo'yamamṛtopamaḥ
23.34
rasāyanamidaṃśreṣṭhaṃsarvarogaharaṃparam
pāṇḍurogaṃviṣaṃkāsaṃdhakṣamāṇaṃviṣamajvaram
23.35
kuṣṭhānyajarakaṃmehaṃśvāsaṃhikkāmarocakam
viśeṣāddhantyapasmāraṃkāmalāṃgudajānica
23.36
atha mūrvādyaṃghṛtam
mūrvātiktāniśāyāsakṛṣṇacandanaparpaṭaiḥ
trāyantīvatsabhūnimbapaṭolāmbudadārubhiḥ
23.37
akṣamātraighṛtaprasthaḥsiddhaḥkṣīracaturguṇaḥ
pāṇḍutājvaravisphoṭaśrotrāśa raktapittanut
23.38
atha dārvyādiloham
dārvīsatriphalāvyoṣaviḍaṃgānyayasorajaḥ
madhusarpiryutaṃlihyātkāmalāpāṃḍurogavān
23.39
sarvacūrṇasamaṃlauhaṃsarvanavāyasādivat
23.40
atha dhātrīloham
dhātrīloharajovyoṣasitākṣaudrājyaśarkarā
līḍhānivārayatyāśukāmalāmuddhatāmapi
23.41
madhughṛtamavalehyaṃdārvyādilauhavat
atha viḍaṃgādilauhaguṭikā
viḍaṃgastatriphalādevadārupaḍūṣaṇaiḥ
23.42
tulyamātramayaścūrṇaṃ gomūtre'ṣṭaguṇepacet
23.43
tairakṣamātrāṃguṭikāṃkṛtvākhādeddinedine
kamalāpāṇḍurogārttaḥsukhamāpadyatecirāt
23.44
atha paṃcānanavaṭī
śuddhasūtaṃsamaṃgandhaṃmṛtatāmrañcaguggulum
mṛtāyasañcagaṃdhañcamṛtatāmrābhraguggulum
23.45
jaipālabījatulyāṃśaṃghṛtenaguṭikāṃkuru
bhakṣayeddaradaṇḍābhāṃśothapāṃḍupraśāntaye
23.46
paṃcānanāvaṭīkhyātāanupānañcapūrvavat
23.47
atha lohāmṛtam
mustāmṛtākaṇāyaṣṭīvahniśuṇṭhīphalatrayam
viḍaṃgaṃcasamaṃcūrṇaṃsarvāṃśaṃmṛtalohakam
23.48
madhunābhakṣayenniṣkaṃpāṇḍurogaharaṃparam
idaṃlohāmṛtaṃnāmasvayamagnirasopivā
23.49
atha pāṇḍurogaharakvāthaḥ
kokilāyāścabījāniguṃḍūcīnāgaraiḥ saha
payasākkathitaṃrātraupācanaṃpāṃḍurogiṇām
23.50
atha haṃsamaṃḍūraḥ
maṇḍūraṃcūrṇitaṃślakṣṇaṃgomūtre'ṣṭaguṇepacet
tryūṣaṇaṃtriphalāmustaṃviḍaṅgañcavyacitrakam
23.51
dārvīgranthidevadārutulyaṃsarvavicūrṇayet
cūrṇamaṇḍūratulyaṃcapākakālevimiśrayet
23.52
bhakṣayetkarṣamātrañcajīrṇāntetakrabhojanam
halīmakaṃpāṃḍuśotha murustambhañcakāmalām
23.53
aśāṃsihantiśīghrañcahaṃsamaṇḍūrakohyayam
23.54
atha kāmeśvararasaḥ
mustailāpatrakāṇāñcapratisārddhapalaṃkṣipet
tryūṣaṇaṃpippalīmūlaṃviṣaṃcaivapalaṃplam
23.55
nāgakeśarakarṣaikamaraṇḍasyapalantathā
purātanaguḍenaivatulyenaivavimiśrayet
23.56
mardaitkhalvedravairyāmaikaṃvāghṛtānvitam
guṭikāṃbadarāṅgāṃgkārayedbhakṣayenniśi
23.57
śothapāṇḍuharaḥ so'yaṃrasaḥ kāmeśvaraḥsvayam
23.58
atha siddhamaṇḍūraḥ
maṃḍūrasyapalānyaṣṭaugomūtre'ṣṭaguṇepacet
punarnavātrivṛdvyoṣaṃviḍaṃgaṃdevadārukam
23.59
dveniśepuṣkaraṃvahnirdantīcavyaṃphalatrikam
kuṭajasyaphalaṃriktāpippalīmūlamustakam
23.60
viṣañcapratikarṣaṃsyāccūrṇayitvāvimiśrayet
maṇḍūrasyacapākānteakṣamātrāvaṭīkṛtā
23.61
pāṃḍuśothajvarānāhaśūlārśaḥkṛmigulmanut
ityevaṃsiddhamaṇḍūraṃsarvarogavināśakṛt
23.62
atha pāṃḍurogacikitsā
viṇmūtranayanādīnāṃrūkṣakṛṣṇāruṇābhatā
vātapāṇḍvāmaye mpastodānāhabhramādayaḥ
23.63
itivāte
pītamūtraśakṛnnetradāhatṛṣṇājvarānvitaḥ
bhinnaviṭko'tipītābhaḥpittapāṇḍvāmayīnaraḥ
23.64
itipitte
kaphaprasekaḥśvayathustandrālasyātigauravaiḥ
pāṇḍurogīkaphācchukaistvaṅmūtranayanānanaiḥ
23.65
itikaphe
jvarārocakahallāsatṛṣṇāchardikamānvitaḥ
pāṇḍurogītribhirdoṣaistyājyaḥkṣīṇohatendriyaḥ
23.66
pāṇḍudantanakhoyastupāṃḍurogaḥsuduḥsahaḥ
jāyatekṛmikuṣṭhañcasātisāraṃkaphaṃbhramam
23.67
śūnākṣikūṭagaṃḍabhrūḥśūnapānnābhimehanaḥ
kṛmikoṣṭhotisāryetamalaṃsāsrakaphānvitaḥ
23.68
atha kālavidhvaṃsanorasaḥ
śuddhasūtaṃhematāraṃtāmraṃtulyañcamardayet
jambīranīrasaṃyuktamātapemardayeddinam
23.69
sarvatulyaṃpunaḥsūtaṃliktvāpiṣṭiṃprakalpayet
dhattūraphalamadhyasthaṃdolāyaṃtretryahaṃpacet
23.70
dhattūratvaṅmṛdairevabhāṃḍecūrṇaṃprapācayet
ādāyabandhayedvastreiṣṭikāyaṃtragaṃpacet
23.71
jambīrairgaṃdhakaṃpiṣṭāadhaūrddhaṃpradāpayet
tulyaṃtulyaṃpunardeyaṃruddhvālaghupuṭepacet
23.72
śatadhāgaṃdhakejīrṇetaduddhṛtyavicūrṇayet
lauhabhasmasamāṃśaṃcadattvāmardyaṃdravairdinam
23.73
kaṇṭakāryābṛhatyāścatathāgnīnāṃdravairapi
pratidravairdinaṃmardyaṃpuṭetpaṃcabhiropalaiḥ
23.74
evaṃnavapuṭaṃdeyaṃdrāvedrāvetridhātridhā
vahvarkacirabilvānāṃdravairdvitripuṭepacet
23.75
andhamūṣāgataṃpacyādādāyacūrṇayetpunaḥ
daśāṃśenaviṣaṃyojyaṃguṃjāmātraṃprayojayet
23.76
kālavidhvaṃsanonāmarasaḥpāṇḍāmayāpahaḥ
23.77
atha trinetrākhyo rasaḥ
ṭaṃkaṇaṃjā ritaṃsvarṇaṃśulabaṃśaṃkhaṃ ttarasam
dinaikaṃcārdrakadra vairmyaṃ rudhvāpuṭepacet
23.78
trinetrākhyo rasonāma asādhyaṃ śvayathuṃjayet
śūlagulmamathāśāṃsināśayatyāśudehinām
23.79
atha granthāntaroktā kāmalāhalīmakayościkitsā
niśāgairikadhātrībhiraṃjanaṃkāmalāpaham
apāmārgaṃśamīmūlaṃ piṣṭvātakreṇapācayet
23.80
kāmalāṃśvayathuṃpāṃḍuṃkarṣamātraṃnihantyalam
śilājatusagomūtraṃmaṃḍūraṃvāthamākṣikam
23.81
salohabhasmaniṣkaṃvāsevayetkumbhakāmalī
23.82
aṃkoṭamūlamarkamūlaṃvātaṃḍulodakenapiṣṭnānasyaṃdeyaṃ
kāmalānaśyati | ghoṣaphalenavā | devadālyudakaṃ
rātraukāryyaṃprabhātenasyaṃtatkāmalāṃharati
kumārīkaṃdakaṃpiṣṭnānasyaṃśītalavāriṇā
evaṃsaptadinaṃkāryyaṃkāmalāṃhantidustarām
23.83
atha haramekhaloktakāmalārogāpāyaḥ
viḍaṃgaṃtriphalāṃvyoṣaṃśuddhaṃlohamalasyaca
purātanaguḍenāṃtralehayeddinapūrvakam
23.84
śvayathuṃnāśayetkṣipraṃpāṃḍurogaṃhalīmakam
mūlaṃsaṃgṛhyakāśmaryāḥpiṣṭātaṇḍulavāriṇā
23.85
pānaṃtenodakenaivakāmalāṃhantisajvarām
23.86
apāmārgamūlaṃtakreṇapānātkāmalāṃhanti
śvetāparājitāmūlaṃmadhudugdhenapiṣṭvāpānātkāmalāṃhanti
vicchātīmūlaṃpūrvadiksthaṃśa naunimaṃtryaravau ānīyaraktasūtreṇaśirasibaṃdhanācchothakāmalāṃhanti | triphalāmadhuguḍaṃ
ārdrakarasenapānācchothakāmalāṃhanti
gorocanādroṇapuṣpeṇacakṣuraṃjanāttathā
viṣṇukrāntāmūlapānātsaptāhenakāmalāṃhanti
atha paṃcāsyarasaḥ
mṛtasūtārkakāntābhratīkṣṇaṃtālaṃ samākṣikam
23.87
devadālīdravaiḥ piṣṭaṃdinaikaṃtatsamaṃsamam
23.88
pācayedvālukāyaṃtretridināntesamuddharet
amṛtotpalakandātibalākṣetraphalaṃyutam
23.89
piṣṭaṃyaṣṭyambhasāyāmaṃyāmaṃkṣaudrasitāsamam
rasaḥpaṃcāsyanāmāyaṃsevayetkumbhakāmalī
Linked texts (18)
- Cakradatta (Cikitsāsaṅgraha) — Cakrapāṇidatta, Sanskrit
- Bhāvaprakāśa (another edition) — Sanskrit
- Siddhayoga (Vṛndamādhava) — Vṛnda, Sanskrit
- Mādhavanidāna (Rugviniścaya) — Mādhavakara, Sanskrit
- Bṛhadyogataraṅgiṇī — Trimalla 1575, Sanskrit
- Yogataraṅgiṇī (Trimalla) — Trimalla, Sanskrit
- Basavarājīya — Nīlakaṇṭhakoṭṭūru Basavarāja 1500, Sanskrit
- Vṛṣarājīya — Vāsavarāja, Sanskrit
- Cakrasaṃgraha — Cakrapāṇidatta, Sanskrit
- Cikitsāsārasaṅgraha (Vaṅgasena) — Vaṅgasena, Sanskrit
- Gadanigraha — Soḍhala, Sanskrit
- Siddhayoga (Vṛndasuni) — Vṛndasuni, Sanskrit
- Mādhavacikitsā — Mādhava Bhaṭṭa, Sanskrit
- Nidāna (Mādhava Bhaṭṭa) — Mādhava Bhaṭṭa, Sanskrit
- Vaidyakasāroddhāra — Brajanāthaśarman, Sanskrit
- Rasendrasārasaṃgraha (Gopāla Kṛṣṇā) — Gopāla Kṛṣṇā 1800, Sanskrit
- Vīrasiṃha — Bhoja, Sanskrit
- Vīrasiṃhāvaloka — Vīrasiṃha, Sanskrit