Nityanathatantra 40

Nityanāthatantra 40

Language: Sanskrit

40.1

atha vātavyādhicikitsā
svādvamlalavaṇasnigdhairāhārairvātarogiṇaḥ
abhyaṃgasnehabastyādyaiḥ sarvānevopapādayet

40.2

sarpistailavasāmajjapānābhyaṃjanabastayaḥ
svedaḥsnigdhonivātaṃcasthānaṃprāvaraṇānica

40.3

bṛṃhaṇaṃyaccatatsarvaṃpraśastaṃvātarogiṇām
nirāmaṃkevalaṃvātamādausnehairūpācaret

40.4

yūpairgrāmyāṃbujānūpairasairvāsnehasaṃskṛtaiḥ
kṛśarāpāyasaścānnraiḥ susnigdhaṃsvedayettataḥ

40.5

abhyaktaṃsnehasaṃyuktaiḥsvedanaiḥ śālvanādibhiḥ
snehāktaṃ svinnamaṅgantuvakraṃsarvamathāpivā

40.6

yatheṣṭamānamaśituṃ śakyateśuṣkadāruyat
svinnasyāśupraśāmyantirukstambhaḥ sugrahādayaḥ

40.7

snehomuṣṇātisaṃśuṣkāndhātūnapuṣṭibalapradaḥ
ataḥpunaḥpunaḥsnehaiḥ svedaiścāpyupapādayet

40.8

atopaśāntomṛdubhiḥ sasnehaistaṃvirecayet
payasairaṇḍatailaṃvāpāyayeddoṣaśodhanam

40.9

paṭolaphalakayūṣovṛṣyovātaharolaghu
vaṅgyālakṛtāeṣaḥparaṃvātavikāranut

40.10

ubhayatraivayūṣārthaṃmuddvānvākulatthānkṣipet
vātyālakayūṣastumāṣakalāyānvyaḥprāyaḥ
pracaratighṛteparibhajyasaiṃdhavamanurūpam
deyamevamanyatrāpiyūṣarasādau
balāyāḥpaṃcamūlasyadaśamūlasyavārase

40.11

ajāśīrṣāmbujānūpakravyādapiśitaiḥ pṛthak

40.12

sādhayitvāsānsnigdhāndadhyamlasnehasaṃskṛtān
bhojayedvātarogārttatailāktalavaṇairyutān

40.13

ambujāḥkūrmādayaḥ | ānūpā varāhādayaḥ
kravyādādīnāṃ vyāghraśyenagṛdhrādīnām
paṃcamūlībalāsiddhaṃkṣīraṃvātāmayehitam

40.15

kolaṃ kulatthaḥsuradārurāsnāmāpātasītailaphalānikuṣṭhama
vacāśatāhvāyavacūrṇamamlamuṣṇānivātāmayināṃpradehāḥ 14
tailaphalānisarṣapādīniamlaṃqāṃjikaṃpeṣaṇārtham
anupaveśavāroṣṇapradehovātanāśanaḥ

40.16

nirasthipiśitaṃpiṣṭaṃsvinnaṃghṛtaguḍānvitam
kṛṣṇāmaricasaṃyuktaṃveśavāraitismṛtaḥ

40.17

atha vātaroga kathanam
vātarogāramarīkuṣṭhamahodarabhagandarāḥ
aṃśāṃsigrahaṇīduṣṭāmahārogāḥprakīrttitāḥ

ādhmānastambharaukṣyasphuṭanavimathanakṣobhakampaṃpratodāḥkaṇṭhoddhvaṃsāramādobhramakavilapanasraṃsaśūlaprabhedāḥ || pāruṣyaṃkarṇanādaḥkeśapariṇatibhraṃśadṛṣṭipramohāvispandodveṣṭanāniplavanamaśayanaṃtāḍanaṃpīḍanañca

40.20

nāmonnāmauviṣādau śramaghaṭisadanaṃjṛmbhaṇaṃ
romaharṣo vikṣepākṣepaśoṣagrahaṇiguṇiratāchedanaṃveṣṭanaṃca || varṇaḥśyāmo'ruṇovā
tṛḍāpicamahatīsvāpaviśleṣasaṅgā
vidyātkarmāṇyamūniprakupitamarutaḥsyātkaṣāyorasaśca 19
kaṭivikaṭiyakṛtklomapāśrvāṃdhripṛṣṭhe
jaṭharavṛṣaṇavakṣaḥkukṣiskandhāṃsakeṣu
prasaratiguruśūlaṃrātrinidrāviparyyaṃstvatipavanavikārālakṣaṇairlakṣaṇīyāḥ

40.21

atha pataṃtrakanivāraṇopāyaḥ
citrakendrayavāpāṭhākaṭukātiviṣābhayāḥ
mahāvyādhipraśamanoyogaḥṣaḍdharaṇaḥsmṛtaḥ

40.22

harītakīvacārāsnāsaindhavaṃsāmlavetasam
ghṛtamātrāsamāyuktamapataṃtrakanāśanam

40.23

atha bibhītakādicūrṇam
bibhītakaviṣāmustaṃśuṇṭhī bhārḍīṃcapippalīm
kṛtvācūrṇānimadhyenapītānyuṣṇodakenavā

40.24

nāśayantyulbaṇaṃ kṣipraṃhikkāśvāsāpataṃtrakam

40.25

atha dhanustambhapakṣāghātopāyakathanam
tailadroṇyāntuśamanaṃdhanustambheparaṃhitam
patrotthāmbuparastailadroṇyaḥsyuravagāhane

40.26

patrotthāmbuprasāraṇyaśvagandhādīnāṃpatrarasaḥ
pakṣāghātinamakṣīṃṇaṃsrigdhaṃsvinnaṃvirecanam

40.27

bastibhiryojayetpittakaphodrekevirecayet
māṣātmaguptakairaṇḍavāṭyālakaśrutaṃjalam

40.28

hiṃgusaindhavasaṃyuktaṃpakṣāghātanivāraṇam

40.29

atha māṣabalādiḥ
māṣabalāśūkaśimbīkattṛṇarāsnāśvagandhorubūkāṇām
kvāthonaśyatipītovāsarbalavaṇānvitaḥkoṣṇaḥ

40.30

apaharatipakṣavātaṃmanyāstambhaṃsakalakarṇanādarujām
durjayamarditavātaṃsaptāhājjayaticāvaśyam

40.31

atha rāsnāgugguluḥ
rāsnāyāstu palaṃcaikaṃkarṣānpaṃcacagugguloḥ
sarpiṣāvaṭikāṃkṛtvākhādeddhāntacagṛdhrasīm

40.32

atha kaṭiśūla-jhiṃjhinivātaśamanam
daśamūlīkaṣāyeṇapibedvāṃnāgarāmbhasā
kaṭīśūleṣusarveṣutailameraṇḍasaṃbhavam

40.33

daśamūlasyaniryuhohiṃgupuṣkarasaṃyutaḥ
śamayetparipītastuvātaṃjhāṃjhinisaṃjñitam

40.34

atha svalparasānapiṇḍaḥ
palamarddhapalaṃvāpirasonasyasukuṭṭitam
hiṃgujīrakasindhūtthaiḥ sauvarcalakaṭutrayaiḥ

40.35

cūrṇitairmāṣikainmānairavacūrṇyavilor̤itam
yathāgnibhakṣitaṃprātārubukvāthānupānataḥ

40.36

dinedineprayoktavyaṃmāsameka̍nirantaram
vātarogānnihantyāśucāditaṃsāpatānakam

40.37

ekāṅgarogiṇaicaivatathāsarvāṅgarogiṇe
ūrustambhecagṛdhrasyāṃkṛmidoṣeviśeṣataḥ

40.38

kaṭipṛṣṭhāmayaṃ hanyādudarañcaviśeṣataḥ

40.40

vāśabdenasārddhapalamityarthaḥ
atha trayodaśāṃgagugguluḥ
āhāśvagandhāhavuṣāguḍūcīśatāvarīgokṣuravṛddhadārakam
rāsnāśatāhvāsaśaṭhīyavānīsanāgarāścetisamaiścacūrṇaṃm39
tulyaṃbhavetkauśikamatramadhyedeyaṃtathāsarpirathārddhabhāgam
arddhākṣamātraṃtvathatatprayogātkṛtānupānaṃsurayāthayūpaiḥ

40.41

madyenavākoṣṇajalenavāthakṣīreṇavāmāṃsarasenavāpi
kaṭigrahegṛdhrasibāhupṛṣṭhehanugrahejānunipādayugme

40.43

sandhisyitecāsthigatecavātemajjasthitesnāyugatecakuṣṭhe
rogāñjayedāntrakaphānuviddhānvāteritānhadgrahayonidoṣān
bhagnāsthividdheṣucakhaṃjavātetrayodaśāṃgaṃpravadantidhīrāḥ

40.44

atha chāgalādyaṃghṛtam
ājaṃcarmavinirmuktaṃtyaktaśṛṃgakhurādikam
paṃcamūlīdvayañcaivajaladroṇevipācayet

40.45

tenapādāvaśeṣeṇaghṛtaṃ prasthaṃvipācayet
jīvanīyaiḥ sayaṣṭyāhnaiḥ kṣīraṃcaivaśatāvarīm

40.46

chāgalādyamidaṃnāmnāsarvavātavikāranut
ardittekarṇaśūlecabādhiryemūkaminmine

40.47

jaḍagadgadapaṃgūnāṃkhañjegṛdhrasikubjayoḥ
apatāne'patantrecasarpiretatpraśasyate

40.48

atha vṛhadvalātailam
lāmūlakaṣāyasyadaśamūlīkṛtasyaca
yavakolakulatthānāṃkāthasyapayasastathā

40.49

aṣṭāvaṣṭauśubhābhāgāstailādekastadekataḥ
kalkīkṛtyapaceddhīmānkākolyādisasaindhavam

40.50

tathāgurusarjarasaṃsaralaṃdevadāruca
maṃjiṣṭhācandanaṃkuṣṭhamelātagarapādikam

40.51

māṃsīśaileyakaṃpatraṃtagaraṃśārivāṃvacām
śatāvarīmaśvagaṃdhāṃśatapuṣpāṃpunarnavām

40.52

tatsiddhaṃsthāpayetkumbhesuvarṇādausurakṣite
rājārhaṇamidaṃtailaṃsarvavātavikāranut

40.53

sūtikārogaśamanaṃgarbhadaṃśukravarddhanam
gulmāgnimandahikkārttiśvāsakāsāntravṛddhinut

40.54

śiromarmagategranthausarvathaivopayojayet
pratyabdadhārttaḥpuruṣo bhavet sthirayauvanaḥ

40.55

balādīn|tailāṣṭabhāgāpekṣayādvātriṃśadguṇodravaḥ
balākvātho'ṣṭaguṇaḥ | daśamūlakvātho'ṣṭaguṇaḥ
yavādīnāṃkvātho'ṣṭaguṇaḥ | dugdhamaṣṭaguṇam
kākolyādyaṣṭavargaḥ
atha viṣṇutailam
śālaparṇīpṛśniparṇībalāgokṣurataṇḍulā
eraṇḍasyacamūlānibṛhatyoḥ pūtikasyaca

40.56

śatāvarīsahacaraṃpacedetaiḥpalonmitaiḥ
tailaprasthaṃpayodattvāgavyaṃvājaṃcaturguṇam

40.57

vātārttanaranāgāśvāḥpītvāsyurniścayaṃḍhaḍhāḥ
hṛtpārśvaśūlavāteṣugalagaṃḍārditekṣaye

40.58

saSharkrāśmarīpāṇḍukāmalārddhāvabhedake
kṣīṇendriye'ntravṛddhaucajarayājarjarehitam

40.59

strīṇāmaśvatarīṇāṃtugarbhasthitikaraṃparam
etadvravaraṃtailaṃviṣṇunāparikalpitam

40.60

athabṛhacchāgalādyaṃghṛtam
nātibālānasūtāca navṛddhānacarogiṇī
madhyasthātaruṇīgrāhyākṛṣṇāvṛṣyāviśeṣataḥ

40.61

chāgamāṃsaṃtulāṃgṛhyadaśamūlyāstathāśatam
aśvagandhāpalaśataṃvāṭyālakaśattantathā

40.62

ghṛtāḍhakaṃpacettenacaturbhāgāvaśeṣitam
kṣīraṃsnehasamandadyācchatāvaryyārasastathā

40.63

tāmrapātredraḍhecaivaśanairmṛdvagnināpacet
asyauṣadhasyakalkasyapratyekaṃśuktisammitam

40.64

jīvantīmadhukaṃdrākṣākākolīnīlamutpalam
mustaṃsandanaṃrāsnāparṇinīdvayaśārive

40.65

mededvecatathākuṣṭhaṃjīvakaṛṣabhakauśaṭhī
dārvīpriyaṅgutriphalānaṃtartālīśapadmakau

40.66

... nāgajātīkusumadhānyakam
mañjiṣṭhādāḍimaṃdāruelāvālukareṇukam

40.67

viḍaṃgaṃjīrakaṃcaivapeṣayitvāvinikṣipet
vastrapūtecaśītecaśarkarāprasthasaṃyuktam

40.68

nidhā...snigdhabhāṇḍemardayeddṛḍhabhājane
asyauṣadhasyasiddhasyaśṛṇuvīryyamataḥparam

40.69

devadevaṃ namaskṛtya saṃpūjya gaṇanāyakam
piveta pāṇitalaṃ tatra vārivīkṣyānupānakam

40.70

sarvavātavikāreṣu apasmāre viśeṣataḥ
sonmāde pakṣaghāte ca ādhmāne koṣṭhaviṅgahe

40.71

karṇaroge śiroroge bādhirye sāpatantrake
bhūtonmāde ca gṛdhrasyāṃ sodvāre cāmlapittaje

40.72

pārśvaśūle tathā śūle bāhyāyāmārḍite tathā
kroṣṭuśīrṣe tathā khaṃje kubje gadgadaminmine

40.73

apatāne'ntarāyāme raktapitte tathordhvage
ānāhe'rśovikāreṣu cāturthikajvareṣu ca

40.74

hanugrahe tathā śoṣe kṣīṇe caivāpabāhuke
daṇḍāpatānake bhagne dāhe cākṣepake tathā

40.75

jīrṇajvare viṣe kuṣṭhe śephastambhe madātyaye
āḍhyavāte'gnimāṃdye ca vātaraktagadeṣu ca

40.76

ekāṅgarogiṇe caiva tathā sarvāṅgarogiṇe
hastakampe śiraḥkampe jihvāstambhe jaḍe gade

40.77

kṣīṇendriye naṣṭaśuke śukraniḥsaraṇe tathā
strīṇāṃ vātahate rakte pradare sarvasambhave

40.78

yonimadhyagate vāte yotiśūle ca śasyate
kṣīṇagarbhe naṣṭagarbhe mūḍhagarbhe viśeṣataḥ

40.79

arddhāvabhedake caiva timire vātapaṃguke
naktāndhye cāśrupāte ca paṭole cākṣisyandane

40.80

ekāṅgaspandane caiva tathā sarvāṅgaspandane
nagādipatite vāte strīṇāmaprāptihetuke

40.81

ābhicārikadoṣeṣudhanasantāpahetuke
yevātasambhavāroga yecānyepittasambhavāḥ

40.82

śiromadhyagatārogāścāpyaśeṣusaṃsthitāḥ
kukṣibastigatāyecayecānyehṛdisaṃsthitāḥ

40.83

mātṛgrahābhibhūtenaśiśuryaścaviśuṣyati
prakṣīṇabalamāṃsaścanavartmagahanegatiḥ

40.84

stanyaṃśuṣyatiyasyāścayāvatstanyaṃnavindati
ghṛtenānenasiddhyantivajramuktirivāsurān

40.85

rasāyanaṃvahnibalapradaśvavapuḥprakarṣaṃvidadhātirūpam
gajeṃdratulyenasamānetajāścirāyuṣaṃputraśataṃkaroti

40.86

strīṇāṃśataṃgacchatisātirekaṃnayātiptiṃsabalaḥsamāṅgaḥ
aputriṇīputraśataṃkarotiśatāyuvatsāmṛtaputravatyaḥ

40.87

mahadghṛtaṃnāmatuchāgalādyaṃvinirmitaṃvāyuniṣūdanañca
śivaṃśubhaṃrogabhayāpahañcacakārahārītamunirvariṣṭhaḥ

40.88

kalka banā choḍa devai | jaba pakakara ghṛta śītala hojāya taba vastrameṃ chānakara
64 tole būrā milāke cikane vāsanameṃ bharakara rakhadevai, phira devādhideva gaṇeśajīko namaskāra aura pūjākara pratidina eka tolābhara pīvai, aura isake ūpara
rogānusāra anupāna karai to yaha ghṛta sarvaprakārake vātavikāra, apasmāra,unmāda,
pakṣāghāta, ādhmāna, koṣṭharoga, viḍgraha, karṇaroga, śiroroga,vadhiratā, apatantraka, bhūtonmāda, gṛdhrasīvāta, amlapittodbhava udgāraroga, pārśvaśūla, śūla,
bāhyāyāma, arditaroga, kroṣṭuśīrṣa, vāta, khaṃjavāta, kubjavāta gadgadavāta, minmin, apatānaka, aṃtarāyāmavāta, adhogatavāyu, raktapitta, ānāha, arśaroga,
cāturthikajvara, hanugraha, śoṣa, kṣīṇatā, apabāhukaroga, daṇḍāgatānakavāta,
bhagnaroga, dāha, ākṣepakavāta, jīrṇajvara, viṣavikāra, koḍha, śephastambha ( liṃgarogaviśeṣa ) madātyaya, āḍhyavāta, mandāgni, vātaraktaroga, ekāṃgavāta, sarvāṃgavāta, hastakampa, śiraḥkampa, jihvāstambha, jar̤atā, indriyoṃkī kṣīṇatā, vīryakī kṣīṇatā, śukraniḥsaraṇa, striyoṃke śarīrameṃ vātase hatāhuā rudhiravikāra,
sarvaprakārake pradararoga, yonigatavāta, yoniśūla, kṣīṇagarbha, naṣṭagarbha, mūḍhagarbha,
arddhāvabhedaka mastakaroga,timiraroga,paṃguvāta,ratauṃdhī,aśrupāta roga, paṭalagatanetraroga, netraspandanaroga, ekāṃgaspandana, sarvāṃgaspandana, vṛkṣake ūparase patita honese utpanna huā vāta, striyoṃkī prāptike abhāvase utpanna huā vāta, ābhicārika
doṣa, dhanake santāpase utpanna huā vāta,sarvaprakārake vātase utpannahonevāle roga
sarvaprakārake pittase utpanna honevāle roga, sarva prakārake śiroroga, jaṃghāke roga,
pasaliyoṃke roga kukṣiroga,bastiroga, hṛdayaroga,mātṛgrahādise bālakakā sūkhajānā bala aura māṃsakī kṣīṇatā, mārgacalanekī śaktikā na honā, stanoṃse dūdhakā
jaise vajrase rākṣasa dūra hovai | yaha ghṛta-paramottama rasāyana, agnipradīpaka, balavarddhaka, śarīrako sundarakaranevālā, gajendrakī samāna tejavān aura cirāyuṣa
100 sau putroṃko utpanna karanevālā, isako sevanakaranevālā manuṣya sau striyoṃkahate haiṃ || 60-87
atha nārāyaṇatailam
bilvāgnimanthaśyonākapāṭalāpāribhadrakaḥ
prasāraṇyaśvagaṃdhācabṛhatīkaṇṭakārikā

40.89

balācātibalācaivaśvadaṃṣṭrāsapunarnavā
eṣāṃdaśapalānbhāgāṃścaturdroṇe'mbhasaḥpacet

40.90

pādaśeṣaṃparisrāvyatailapātraṃpradāpayet
śatapuṣpādevadārumāṃsīśaileyakaṃvacā

40.91

candanaṃtagaraṃkuṣṭhamelāparṇīcatuṣṭayam
rāsnāturaṃgagaṃdhācasaindhavaṃsapunarnavam

40.92

eṣāṃdvipalikānbhāgānpeṣayitvāvinikṣipet
śatāvarīrasaṃcaivatelatulyaṃpradāpayet

40.93

ājaṃvāyadivāgavyaṃkṣīraṃdadyāccaturguṇam
pānebastautathābhyaṃgebhojyecaivaprayojitam

40.94

aśvovāvātasaṃbhagno gajovāyadivānaraḥ
paṃgulaḥpīṭhasarpīcatailenānenasidhyati

40.95

adhobhāgecayevātāḥśiromadhyagatāścaye
manyāstambhehanustambhedantarogegalagrahe

40.96

yasyaśuṣyaticaikāṃgaṃgatiryasyacavihvalā
kṣīṇendriyāḥkṣīṇaśukrājvarakṣīṇāścayenarāḥ

40.97

badhirālallajihvāścamandamedhasaevaca
alpaprajācayānārīyācagarbhaṃnavindati

40.98

vātāktauvṛṣaṇauyeṣāmantravṛddhiścadāruṇā
etattailavaraṃteṣāṃnāmnānārāyaṇaḥsmṛtaḥ

40.99

atha vṛhadviṣṇutailam
jaladharāśvagaṃdhājājīvakarṣabhakauśaṭhī
kākolīkṣīrakākolījīvantīmadhuyaṣṭikā

40.100

madhurikādevadārupadmakāṣṭhaṃcaśailajam
māṃsīelātvacaṃkoṣṭhaṃvacāśailajacandanam

40.101

maṃjiṣṭhāmṛganābhiścaśvetacandanakuṃkumam
padminīkuṃdakoṭiścagraṃthikañcanakhītathā

40.102

eteṣāṃpalikairbhāgaistailañcāpisahāḍhakam
śatāvarīrasasamaṃdugdhañcāpisamambhavet

40.103

etatsambhṛtyasambhāvyaśanairmṛdvagnināpacet
viṣṇutailavaraṃśreṣṭhaṃsarvavātavikāranut

40.104

ūrddhavātetathāvātehyaṃgavigrahaevaca
śiromadhyagateva temanyāstambheśirograhe

40.105

yasyaśuṣyativaikāṅgaṃgatiryasya cavihvalā
yevātaprabhavārogāyecānyepittasambhavāḥ

40.106

sarvāṃstānāṃśayatyāśutamaḥsūryodayoyathā

40.108

atha śrīnārāyaṇatailam
vilvāśvagaṃdhābṛhatīśvadaṃṣṭrāsyonākavāṭyālakapāribhadram
kṣudrākaṭhillātibalāgnimaṃthaṃmūlāni caipāṃśaraṇīyutānām
mūlaṃvidadhyādathapāṭalīnāṃsapādaprasthaṃvidhinoddhṛtānām
droṇairapāmaṣṭabhirevapaktvāpādāvaśeṣeṇarasenatena

40.114

tailāḍhakābhyāṃsamamevadugdhamājaṃvidadhyādathavāpigavyam
ekatrasamyagviṣacetsubuddhirdadyādrasañcaivaśatāvarīṇām 109
tailenatulyaṃpunarevatatrarāsnāśvagaṃdhāmisidārukuṣṭham
parṇīcatuṣkāgurukeeśarāṇi sindhūtthamāṃsīrajanīdvayaṃca 110
śaileyakaṃcandanapuṣkarāṇielā sayaṣṭī tagarāndapatram
bhṛṅgāṣṭavargānvacāpalāśaṃvṛścīrasthauṇeyakacorakākhyam 111
etaiḥ pṛthaktolakapramāṇairakṣṇaiḥ sarvavidhināpipakvam
nārāyaṇaṃnāmamahaccatailaṃkarpūrakāśmīramṛgāṇḍajānām 112
dadyātsugandhāyavadantikecitprasvedadaurgandhyanivāraṇa ya
cūrṇīkṛtānāṃdvipalapramāṇaṃsarvaiḥ prakārairvidhivatprayojyam 113
āśvetapuṃsāṃpavanārditānāṃcaikāṅgaśoṣāditavepanānām
yepaṃgavaḥpīṭhavisarpiṇaścabādhiryaśukrakṣayapīḍitāśca

40.116

manyāhanustambhaśirogadārttāyuktāmayāntebalavarṇayuktāḥ
saṃsevyatailaṃsahasābhavantivandhyācanārīlabhatesuputram 115
devopamaṃsarvaguṇopapannaṃsumedhasaṃśrīvijayānvitaṃca
śākhāgatekoṣṭhagatecavātevṛddhauvidheyaṃpavanāṃtrajāyām

40.117

jihvāniledantagatecaśūlevātāpahaṃtailavaraṃpradiṣṭam
unmādakubjajvarakarṣitānāṃnātaḥparaṃtailavaraṃpradiṣṭam

40.120

vātāmayevaidyavareṇayojyamāyuḥprakarṣaṃpramadāpriyatvam
prāpnotilakṣmīṃvijayañcanityaṃrakṣāṃsiduṣṭāninihantinṛnam
tailopasevījarayāvimuktojīṇajvarīcāśubhareṇureva
devāsureyuddhavare samīkṣyasnāyvasthibhagnānasuraiḥ surāstu 119
nārāyaṇenāpisubṛṃhaṇārthaṃsvanāmatailaṃvihitaṃtuteṣām

40.121

atha māṣatailama
māṣakvāthebalākvātherāsnāyādaśamūlaje
yavakolakulatthānāṃchāgamāṃsaṃbhavetpṛthak

40.122

prasthecatilatailasyakṣīraṃdattvācaturguṇam
rāsnātmaguptāsindhūtthaśatāhrairaṇḍamustakaiḥ

40.123

jīvanīyabalāvyoṣaiḥ pacedakṣasamairbhiṣak
bādhiryekarṇaśūlecakarṇanādecadāruṇe

40.124

viprūcyāmarditakubjegṛdhrasyāmapatānake
bastyabhyaṃjanapāneṣulāvaṇye prayojayet

40.125

māṣatailamidaṃśreṣṭhamūrddhajatrugadāpahaḥ
kvāthaḥ prasthāḥ ṣaḍevātravibhaktyantenakīrttitāḥ

40.126

yathā māṣapala 16 jalaśarāva 16 śeṣaśarāva 4 evaṃsarvatra
atha bṛhanmahāmāṣatailam
māṣasyārddhāḍhakaṃdattvātulādvaidaśamūlataḥ
palānicchāgamāṃsasyatriṃśaddroṇe'mbhasaḥpacet

40.127

pūteśītekaṣāyecacaturthāṃśāvaśeṣite
prasthaścatilatailasyapayodattvācaturguṇam

40.128

ātmaguptorubūkaścaśatāhvālavaṇatrayam
jīvanīyānimaṃjiṣṭhācavyacitrakakadvaphalam

40.129

savyoṣaṃpippalīmūlaṃrāsnāpṛśnikasaindhavam
devadārvyāmṛtākuṣṭhaṃvājigaṃdhāvacāśaṭhī

40.130

etairakṣasamaiḥkalkaiḥ sādhayenmṛdunāgninā
pakṣāghātāditevātecādditehanusaṃgrahe

40.131

karṇamanyāśiraḥśūletimirecatridoṣaje
pāṇipādaśirogrīvābhramaṇemaṃdacikrame

40.132

kala yakhaṃjepaṃgulyegṛdhrasyāmapabāhuke
pānebastau tathābhyaṃgananasyakarṇākṣipūraṇaiḥ

40.133

tailametatpraśaṃsantisarvavātarujāpaham

40.134

atha trikatrayādyaṃlauham
trikatrayasamāyuktaṃjīvanīyayutantvadhaḥ
hantyapasmāramunmādaṃvātavyādhisudurjayam

40.136

atha lakṣmīvilāsatailam
jiṅgīcorakadevadāruśabaravyāghrīvacācelakastvakkuṣṭhaiḥ sahagandhapatrakaśaṭhīpathyākṣadhātrīghanaḥ
etaiḥ śodhitasaṃskṛtaiḥ palayugairākhyāta yāsaṃkhyayā
tailaprasthamavasthitaiḥ sthiramatiḥ kalkaiḥ pacedgāndhikaḥ
māṃsīmurādamanacampakasundarītvakgranthyamburuṅ‌maruvakairdvipalaiḥ saptakaiḥ
śrīvāsakundurunakhīnalikābhisaunaṃ
pratyekataḥpalamuttāryapunaḥpacecca

40.137

elālavaṃgacalacandanajātiyūthaukakkolakāgurulatādyumṛṇaiḥpalārddheḥ
kastūrikākṣasahitānaladīptiyuktaiḥ
pakṣīṣṭamandaśikhinaivamahāsugandham

40.138

paṃcadvikenacārddhenamadātkarpūramiṣyate
karpūramadayorbaddhaṃpatrakalkādiheṣyate

40.139

paṃcapatrāmbunātrāyodvitīyoṃgaṃdhavāriṇā
tṛtīyo'picatenaivapākovādhūpitāmbunā

40.140

celakaṃguvākasyatvak
atha mahāprasāriṇī tailam
śatatrayaṃ prasāraṇyādvecapītasahācarāt
aśvagaṃḍairaṇḍabalāvarāsnāpunarnavā

40.141

ketakīdaśamūlañcapṛthaktvakpāribhadrataḥ
pratyekaṃ pañcatulātulāīṃ deva-rutaḥ

40.142

tulārddhaśirīṣasyaivalākṣāyāḥ paṃcaviṃśatiḥ
palānilodhrāttathāsarvamekatrasādhayet

40.143

jalapaṃcāḍhakaśatesapādetatraśeṣayet
droṇadvayaṃkāṃjikañcaṣaḍriṃśatyāḍhakonmitaḥ

40.144

kṣīradadhnoḥpṛthakprasthāndaśamastvāḍhakaṃtathā
ikṣorasāḍhakecaivachāgamāṃsatulātraye

40.145

jalapaṃcacatvāriṃśatprastheprasthetuśoṣayet
saptadaśara saprasthāṃmaṃjiṣṭhākkāthaevaca

40.146

kuḍavonāḍhakonmānedravairebhistusādhayet
suśuddhatilatailasyadroṇaṃ prasthenasaṃyutam

40.147

ādyaebhirdravaiḥ pākekalko bhallātakaṃkaṇā
nāgaraṃmaricaṃ caiva pratyekaṃṣaṭpalonmitam

40.148

pathyākṣadhātryaḥ saralaṃśatāhvākarkaṭīvacā
corapuṣpīśaṭhīmustadvayaṃ padmaścasotpalaḥ

40.149

pippalīmūlamaṃjiṣṭhāsāśvagaṃdhāpunarnavā
daśamūlaṃsamuditaṃcakramaddarrasājanam

40.150

gaṃdhatṛṇaṃharidrācajīvanīyagaṇastathā
eṣāṃdvipalikairbhāgairādyapākovidhīyate

40.151

devapuṣpībolapatraṃśallakīrasaśailaje
priyaṃgūśīramadhurīmāṃsīdārubalācalāḥ

40.152

śrīvāsonalikākhoṭiḥsūkṣmailākundururmurā
nakhītrayañcatvakūpatrīpayasyāpūticampakam

40.154

damanaṃreṇukāpṛkkāmaruvañcapalatrayam
pratyekaṃgaṃdhatoyenadvitīyaḥ pākaiṣyate 163
gaṃdhodakantutvakpatrīpadmakośīramustakam
pratyekaṃsabalāmūlapalānipañcaviṃśatiḥ

40.155

kuryādarddhabhāgo'trajalaprasthantupaṃcaviṃśatiḥ
arddhāvaśiṣṭaḥkarttavyaḥpāko gaṃdhāmbukarmaṇi

40.156

gaṃdhāmbucandanāmbubhyāṃtṛtīyaḥ pākaiṣyate
kalko'trakeśaraṃkuṣṭhaṃtvakkālīya kaṃkuṃkumam

40.157

bhadraśriyaṃgranthiparṇaṃlatākastūrikātathā
lavaṃgāgurukakkolajātīkoṣaphalānica

40.158

elālavaṃgavallīcapratyekaṃtripalonmitam
kastūrīṣaṭpalaṃcandrātpalaṃ sārddhaṃcagṛhyate

40.159

vedhārthañcapunaścandramadaudeyautathonmitau
mahāprasāriṇīseyaṃrājayogyāprakīrttitā

40.160

guṇānprasāriṇīnāṃtuvahaṃtyeṣābalottamān

40.161

atraśuktividhirmaṇḍaprasthaḥpaṃcāḍhakonmitam
kāṃjikaṃkuḍavodadhnoguḍaprasthe'mlamūlakāt

40.162

palānyaṣṭauśodhitārdrātpalaṣoḍaśakaṃtathā
kaṇāmaricasindhūtthaharidrājīrakaṃpṛthak

40.163

dvipalambhāvitebhāṇḍeghṛtamaṣṭadinasthitam
siddhaṃbhavatitacchuktaṃyadāvatāryyagṛhyate

40.164

tadādeyaṃcaturjātaṃpṛthakkarṣatrayonmitam

40.165

kunduru bhāgadvayaṃ'naruktatvāt vālā vālakaṃ sugandhitvāt calaḥ siddhakaṃ śrīvāso navanītakhoṭiḥnakhī trayamaśvakhurabadarapatrotpala gajakarṇākhya nakhīmadhyājyā duṣpatrā
tejovatī pūtiḥkhāṭasī gaṃdhodake balāyūṣaṃ balānikaraḥ
duṣpatrādīnāṃ pratipala 25 tolā utpalaṃ 12 tolā 4
jalaśarāva 100śeṣāṃśa50 tṛtīyapāke gaṃdhodakaṃ pūrvavat
candanodakārtha ś‍vetacaṃdanapala 537 karṣa 2 kṣodayitvā
jalaśarāva 100 śeṣāṃśa 50 kiṃvā uktārddhamānena kṛtagaṃdhodaka 25 anyetu supaviṣṭenasughṛṣṭenavā gaṃdhodaka evārddhamānacandanegolitamarddhāvaśiṣṭagaṃdhodakamānaṃ gṛhṇanti
itthaṃ vyavahāro'pikalke bhadraśriyaṃsitacandanaṃ jāḍyādoṣaḥphalañcalavaṃgasyaiva challī candraḥkarpūraḥvedhārthaṃ madaḥ
kastūrī siddhatailasyakiṃcittailena kastūrīṃ piṣṭvā pātrastha
siddhataile miśrayitvācchādya sthāpyamitivedhaśabdārthaḥ
atha vātakulāntakatailam
mūlañcaivāśvagandhāyāgṛhītvākhaṇḍaśaḥśatam
paṃcāśatpalamānantujaladroṇevipācayet

Linked texts (12)

Cakradatta (Cikitsāsaṅgraha) — Cakrapāṇidatta, Sanskrit
Siddhayoga (Vṛndamādhava) — Vṛnda, Sanskrit
Bhāvaprakāśa (another edition) — Sanskrit
Cikitsāsārasaṅgraha (Vaṅgasena) — Vaṅgasena, Sanskrit
Siddhayoga (Vṛndasuni) — Vṛndasuni, Sanskrit
Gadanigraha — Soḍhala, Sanskrit
Cakrasaṃgraha — Cakrapāṇidatta, Sanskrit
Vīrasiṃha — Bhoja, Sanskrit
Vīrasiṃhāvaloka — Vīrasiṃha, Sanskrit
Bṛhadāsavāriṣṭasaṃgraha — Kavirāj Devasīṃha Viṭṭhal, Sanskrit
Vaidyakasāroddhāra — Brajanāthaśarman, Sanskrit
Śāligrāmanighaṇṭubhūṣaṇa — Śāligrāma Vaiśya, Sanskrit