Pramāṇa · Search · About · API

Nityanathatantra 45

Nityanāthatantra 45

Language
Sanskrit

Contents

45.1

atha śūlacikitsā
vamanaṃlaṃghanaṃsvedaḥpācanaṃphalavarttayaḥ
kṣāracūrṇāniguṭikāḥśasyanteśūlaśāntaye

45.2

puṃsaḥśūlābhiṣannasyasvedaevasukhāvahaḥ
pāyasaiḥ kṛśaraiḥpiṣṭaiḥ snigdhairvāpisitotkaraiḥ

45.3

atha śūlaharopāyaḥ
śūletuvātike'bhyaṅgasvedamardanabastayaḥ
snigdhoṣṇamanupānañcasasnehamupanāhanam

45.4

bilvamūlatilairaṇḍakāṃjikairvāthavātilaiḥ
guṭikāṃbhrāmayeduṣṇāṃvātaśūlavināśinīm

45.5

nābhilepājjayecchūlaṃmadanaḥkāṃjikānvitaḥ
balāpunarnavairaṇḍabṛhatīdvayagokṣuraiḥ

45.6

sahiṃgulavaṇakvāthaḥsadyovātarujāpahaḥ
tumburūṇyabhayāhiṃgupuṣkaraṃlavaṇatrayam

45.7

pibedyavāmbunāvātagulmaśūlāpatantrakī
yavānīhiṃgusindhūtthakṣārasauvarcalābhayāḥ

45.8

surāmaṇḍenapātavyāvātaśūlaniṣūdanāḥ
viśvameraṇḍajaṃmūlaṃkvāthayitvājalaṃpibet

45.9

hiṃgusauvarcalopetaṃsadyaḥśūlanivāraṇam
viśvairaṇḍayavakvāthaḥsadyaḥśūlanivāraṇaḥ

45.10

atha pittaśūlaharo pāyaḥ
guḍaḥśāliryavāḥkṣīrasarpiṣpānaṃvirecanam
jāṅgalā nicamaṃsānibheṣajaṃpittaśūlinām

45.11

atha dāhaśūlaharopāyaḥ
prātarvarīrasaḥpītaḥsakṣaudro dāhaśūlahā

45.12

atha pittaśūlaharopāyaḥ
bṛhatyaugokṣurairaṇḍakuśakāśekṣuvālikā
pītāḥpittabhavaṃśūlaṃsadyohantisudāruṇam

45.13

atha dāhaśūlaharopāyaḥ
triphalānimbayaṣṭyāhvakaṭukāragvadhaiḥsmṛtam
pāyayenmadhumiśraṃ vā dāhaśūlopaśāntaye

45.14

atha kaphaśūlaharopāyaḥ
kaphaśūlebastinasyaṃlaṃghanaṃkaṭurūkṣakam
paṃcamūlakṛtāpeyādīpanaṃkaphaśūlanut

45.15

arddhaśṛtenakalkenavā
athānyakaphaśūlaharopāyaḥ
lavaṇatrayasaṃyuktaṃpaṃcakolaṃ sarāmaṭham
sukhoṣṇenāmbunāpeyaṃ kaphaśūlanivāraṇam

45.16

atha śūlaharopāyaḥ
bilvamūlamathairaṇḍaṃ citrakaṃ viśvabheṣajam
hiṃgusaindhavasaṃyuktaṃsadyaḥ śūlanivāraṇam

45.17

atha pārśvahṛdvastiśūlaharopāyaḥ
mātuluṅgarasovāpi śigru kvāthastathāparaḥ
sakṣāromadhunāpītaḥpārśvahṛdvastiśūlanut

45.18

atha śūlaharacūrṇam
dīpyakaṃsaindhavaṃpathyānāgarañcatuḥsamam
cūrṇaśūlaṃjayatyāśumandasyāgneścadīpanam

45.19

idaṃ cūrṇa taptajalena peyam
atha bṛhadviśvādicūrṇam
viśvorubūkadaśamūlayavāmbhasātu
dvikṣārahiṃgulavaṇatrayapuṣkarāṇām
cūrṇaṃpibeddhṛdayapārśvakaṭīgrahāmapakvāśayāṃsabhṛśarugjvaragulmaśūlī

45.20

atracūrṇaṃpekṣīcaturdravaḥ
atha sannipātaśūlaharopāyaḥ
vidārīdāḍimarasaḥsavyoṣalavaṇānvitaḥ
kṣaudrayuktojayatyāśu śūlaṃdoṣatrayodbhavam

45.21

athairaṇḍasaptakam
eraṇḍabilvabṛhatīdvayamātuluṃgapāṣāṇabhitrikaṇṭakamūlakṛtaḥkaṣāyaḥ
sakṣārahiṃgulavaṇorubu tailamiśraḥ
śroṇyaṃsameḍū hṛdayāmayahṛtsapeyaḥ

45.22

atha sarvaśūlaharopāyaḥ
tumburūṇyabhayāhiṃgupauṣkaraṃlavaṇatrayam
yavānīcayavakṣāroviḍaṃgānisamānica

45.23

trivṛttriguṇitaṃcūrṇaṃpiveduṣṇenavāriṇā
ānāhamudarāṇrāṣṭauvidradhiṃgulmamevaca

45.24

nihantisarvaśūlititumburvādyaṃcūrṇaśūlahritum- rvāyo'tiviśrutaḥ
atha sarveśvaracūrṇam
śuddhalohamalāccūrṇaṃpaṭpalaṃ paṃcakārṣikam
harītakyāḥ kaṭhināścarasagaṃdhakayoḥ pṛthak

45.25

arddhakarṣaṃtataḥkarṣaṃcitrakaṃnāgaraṃkaṇā
sūkṣmailātejapatraṃcavāṭyālaṃbhadramustakam

45.26

yavānīdhānyakaṃdhūpaṃvibhītakyāmalayapi
viḍaṃgaṃśaṃkhanābhiścaarjunośanayostvacaḥ

45.27

apāmārgabhavaṃmūlaṃsarvamekīkṛtaṃśubham
pīṭhopariṣadaṃnyasyaprastayeghṛtabhājane

45.28

bhuktoparicataccūrṇaṃkarṣakarṣārddhamācaret
taptodakānupānañcatāmbūlaṃbhakṣayettataḥ

45.29

tatobhūmaupadaṃdattvābhūmeḥkiṃciyathāsukham
pratyahaṃbhakṣayedbhaktyāvahnisaṃdīpanaṃparam

45.30

śūlamaṣṭavidhaṃhantiviśeṣātpariṇāmajam
annadravakṛtaṃśūlaṃgulmaśūlañcanāśayet

45.31

kaṭīpārśvabhavaṃśūlaṃyakṛtplīhakṛtañcayat
śūlānāmapisarveṣāmauṣadhaṃnāstitatparam

45.32

kāmala pāṇḍurogaṃnhalīmakavināśanam
mānavānāṃkṛpāhetordevadevenanirmitam
citrakādyamiṃ cūrṇaṃsarvaśūlāntakaṃmatam

45.33

atha citrakādyaṃcūrṇam
trikaṭutriphalācūrṇaṃcūrṇaṃśambūkajānanam
yavakṣāraṃtathāraktakaṭinīkāmrūpiṇī

45.34

śakracūrṇaṃsamadhikaṃkṣāraṃdānadalodbhavam
yāvantyetānicūrṇāni maṇḍūraṃdviguṇantataḥ

45.35

maṇḍūraṃdviguṇaṃkāryaṃgomūtraiḥsaptacaivahi
kalambīsvarasaiḥśuddhaṃśodhayetsuvicakṣaṇaḥ

45.36

ekīkṛtyaprayatnenacūrṇaṃsarveśvarāhvayam
prāṅmadhyāntakrameṇaiva bhojanasyaprayojayet

45.37

mātrayācānupānañcaśuṣkapatrajalepayaḥ
gavyamarddhaśrutaṃkṛtvāśūlādantaka manvitāt

45.38

cirajātsarvatārthīmāndustarānmucyatenaraḥ
paktiśūlāttathaivānnadravaśūlāccasarvaśaḥ

45.39

mucyatemānavoyādvadviṣṇumārādhanebhavāt
plīhagulmodarādīṃścamandāgnitvamarocakam

45.40

kāsaṃpaṃcavidhaṃcāpiūrustambhāgravātakaiḥ
hanyādevaprayogo'yamaśvibhyāṃnirmitaḥpurā

45.41

atha śaṃkhacūrṇam
śaṃkhacūrṇaṃsalavaṇaṃsahiṃguvyoṣasaṃyuktam
uṣṇodakenatatpītaṃ śūlaṃhantitridoṣajam

45.42

atha triphalāmaṃḍūram
gomūtraśuddhamaṇḍūraṃtriphalācūrṇasaṃyuktam
vilehanmadhusarpibhyāṃśūlaṃhantitridoṣajam

45.43

sarvacūrṇasamaṃmaṇḍūraṃgrāhyaṃpradhānatvāt
atha bījapūrādyaṃ taṃm
bījapūrakabheraṃḍaṃrāsnāṃgokṣurakaṃbalām
pṛthakpaṃca palānbhāgānyavaprasthasamān tān

45.44

vāridroṇenasaṃsādhyayāvatpādāvaśeṣitam
ghṛtaprasthaṃpacettenakalkāṃdattvākṣasammitam

45.45

tumburuṇyabhayāvyoṣaṃhiṃgusauvarcalaṃbiḍam
saindhavaṃyāvaśūkaścasvarjikāmamlavetasam

45.46

puṣkaraṃdāḍimaṃcaivavṛkṣāmlaṃjīrakadvayam
mastuprasthadvayaṃsiddhaṃtatomṛdvagnināpacet

45.47

pānametatpraśaṃsantiśūlaṃhanyātridoṣajam
vātaśūlaṃyakṛcchūlaṃgulmaplīhāpahaṃparam

45.48

hṛcchūlaṃpārśvaśūlañcaaṃgaśūlañcayadbhavet
balavarṇakaraṃhṛdyamagnisaṃdīpanaṃparam

45.49

atha rāsnādyaṃghṛtaṃtailañca
rāsnāśvagandhākapikacchukūṣmāṇḍagokaṇṭakaśālaparṇī
chinnāruhairaṇḍabalā śatāhvapunarnavānāṃvidhinoddhṛtānām
pratyekaśaḥpaṃcapalagṛhītvāpacedghaṭe'pāṃkṛtapādaśeṣe

45.50

śatāvarīrasaṃpūtaṃdattvātrapalaṣoḍaśam
ghṛtaprasthaṃvipaktavyaṃtailameraṇḍamevavā

45.51

dattvāevargakalkañcaguggulorvā'lāṣṭakam
siddhaṃghṛtaṃcatailaṃvādadyādvātagadāture

45.52

ekajaṃdvandvajaṃcaivasarvagañcaviśeṣataḥ
āmavātagadaṃhantighṛtametadanuttamam

45.53

pārśvaśūlañcahṛcchūlaṃkaṭiśūlañcanāśayet
pādamanthābhisandhīnāṃśūlaṃhantinasaṃśayaḥ

45.54

athāgnimukharasaḥ
mṛtaḥsūtābhrakaṃcāmlavetasaṃtāmragaṃdhakam
viṣaṃphalatrayaṃtulyaṃcūrṇaṃmardyadināvadhi

45.55

viṣamuṇḍatikāvāsāvijayāraktaśālinī
bṛhatīcamahārāṣṭrīdhattūraṃpadmapatrakam

45.56

antamatyamṛtājamburgavyaṃnīlotpaladravaiḥ
sa smashaṃśaṃpaṃcalayaṇaṃ smashdattvārdrakarasenaca

45.57

dinaṃpeṣyaṃtataḥkuryādvaṭikāṃcaṇamātrikām
prātarmadhyāhnarātraucabhakṣayedvaṭikātrayam

45.58

māṃsekṣupiṣṭagurvannaṃgopayaścapibecchanaiḥ
bhakṣayedvātaśūlārttaḥso'yamagnirasottamam

45.59

harītakīprativiṣāhiṃgusauvarcalaṃvacā
kaliṃgendrayavātulyaṃpāyayeduṣṇavāriṇā
karṣaikamanupānaṃsyādvātaśūlaharaṃ param

45.60

athodayabhāskararasaḥ
bhasmasūtasamaṃcābhraṃśilāgaṃdhakatālakam
hiṃgukaṃkuṣṭhamustañcatulyaṃcūrṇaṃ vibhāvayet

45.61

srudyunmattasyanirguṇḍīmahārāṣṭrīdravaiḥpunaḥ
pratidrāvairdinaṃbhāvyaṃśuṣkaṃtadgolakaṃkuru

45.62

vastrebaddhā mṛdālepyaṃśuṣkantu saṃpuṭepacet
caturyāmāīmātreṣu tamādāyavicūrṇayet

45.63

guṃjāṣṭaṃghṛtaśuṃṭhībhyāṃ lehyaścodayabhāskaraḥ
vātaśūlapraśāntyarthaṃtilakṣāraṃsakuṣṭhakam
madhunālehayeccānujalaṃccākākatuṇḍajam

45.64

atha bhūdārorasaḥ
śuddhasūtaṃ samaṃgaṃdhaṃ mṛtaṃtāmraṃyamantaḥśilā
saindhavaṃmākṣikaṃtālaṃ dhattūraṃhiṃgusūraṇam

45.65

mahārāṣṭryarka nirguṇḍīvā sairaṇḍadravairddinam
mardyeruddhvā puṭe pacyātkukkuṭākhye samuddharet

45.66

aṣṭaguṃjālihetkṣaudrairbhūdārovātaśūlajit
hiṃgusauvarcalaṃśuṃṭhīmakṣamuṣṇāmbunāpyanu

45.67

atha śilābaddharasaḥ
mṛtasūtasyabhāgaikaṃ bhāgaikāṃ śodhitāṃśilām
dinaṃ jambīrajairdravairmardyaruddhvādhamellaghu

45.68

śilābaddheo rasonāmaguṃjaikaṃpittaśūlajit
ekaṃhiṃguśataṃpathyātriśuṃṭhīdvisuvarcalā
etaccūrṇañcakarṣakaṃmanusyācchūlaśāntaye

45.69

atha śūlasiṃharasaḥ
viṣakarṣavacākarṣatrikaṭu triphalācaṣaṭ
bhārgīmustāviḍaṃgānāṃpratikarṣañcacūrṇayet

45.70

guḍenasarvatulyenaguṭikācaṇamātrikā
śūlasiṃhaprayogo'yaṃkaphaśūlaharaṃbhavet

45.71

eraṇḍatailaśuṇṭhībhyāṃ hiṃgusauvarcalānvitam
uṣṇoṣṇakaiḥpibeccānurasovānandabhairavaḥ

45.72

atha sarvāṃgasundararasaḥ
śuddhasūtaṃmṛtaṃtāmraṃ śilāmākṣikatālakam
cūrṇayellavaṇaṃpaṃcaetadaśakatulyakam

45.73

sūtatulyaṃvatsanābhaṃcūrṇayaṃbhāvyaṃdināvadhi
viṣamuṣṭyājayantyāvāvijayāraktaśākinī

45.74

śobhāṃjanaṃmahārāṣṭrīdravairdhastūrajaistathā
ruddhātusaṃpuṭepacyātsamuddhṛtyavicūrṇayet

45.75

sarvāṅgasundaronāmarasoguṃjācatuṣṭayam
bhakṣayeddhiguśuṇṭhībhyāṃkaphaśūlañcagulmanut

45.76

vyoṣaṃsauvarcalaṃ hiṃgukaraatrījasaṃyutam
pibeduṣṇāyudānukaphaśūlaharaṃ param

45.77

atha śūlavajriṇīvaṭikā
rasagaṃdhakalauhānāṃpalāddhenasamanvitam
ṭaṃkaṇaṃrāmaṭhaṃ śuṃṭhītrikaṭu triphalāśaṭhī

45.78

tvagelāpatratālīśaṃjātīphalalavaṃgakam
yavānījīrakaṃdhānyaṃ pratyekaṃtolakaṃśubham

45.79

māṣaikāvaṭikākāryā chāgīdugdhaprapeṣitā
gaṇeśayoginīśambhuharisūryānprapūjyaca

45.80

śītanīrānupānenacchāgīdugdhenavāpunaḥ
ekaikābhakṣitāceyaṃ vaṭikāśūlavajriṇī

45.81

śūlamaṣṭavidhaṃhantiplīhagulmodaraṃjvaram
aṣṭhīlānāhamehāṃścamūtrarogaṃhalīmakam

45.82

amlapittāmavātaṃcakāmalāṃpāṇḍurogakam
śothaṃmalagrahaṃvṛddhiṃślīpadañcabhagandaram

45.83

kāsaṃśvāsaṃtraṇaṃ kuṣṭhaṃkṛmihikkārocakam
arśo'tigrahaṇīṃ duṣṭāṃsarvātīsāranāśanam

45.84

viṣūcīkaṇḍumandāgnipipāsāṃpīnasaṃgadam
ekajaṃdvandvajaṃvāpidoṣatrayasamudbhavam

45.85

buddhikāntipradānityaṃsevitācacirāyuṣī
guruṇācandranāthenamahyāmeṣāprakīrttitā
saṃsāralokarakṣārthaṃvicintyaparinirmitā

45.86

athāgnimukharasaḥ
śuddhasūtaṃsamaṃgaṃdhaṃrasāddhaṃmṛtatāmrakam
dinaṃkaśākajairdravairmartyaṃśvakṣīriṇīdravaiḥ

45.87

ruddhālaghupūṭecaivapacyādagnimukhorasaḥ
yavānīndrayavāpāṭhābilvaśuṇṭhīrasāṃjanam
cūrṇaṃśūlaharaṃcānupibeduṣṇāmbunāsaha

45.88

atha śūlarogaharaṃcūrṇam
mṛtatāmraṃpalekantuciṃcākṣārapalāṣṭakam
hiṃguharītakīvyoṣaṃkaraṃjabījacorakam

45.89

pratyekaṃpalamātrantucūrṇakoṣṇodakepibet
karṣaikaṃśūlaśāntyarthaṃsarvopadravasaṃyutam

45.90

atha śūlakesarīrasaḥ
śuddhasūtaṃ dvidhāgaṃdhaṃ yāmaikaṃ mardayedṛḍham
dvayostulyaṃ śulbapatrasaṃpuṭe tannirodhayet

45.91

ūrdhvādholavaṇaṃ dattvāsadbhāṇḍe dhārayedbhiṣak
ruddhā gajapuṭe pacyātsvāṅgaśaityaṃ samuddharet

45.92

saṃpuṭaṃ cūrṇayecchlakṣṇaṃ parṇakhaṇḍe dviguṃjakam
bhakṣayitvānupānaṃ ca hiṃguśuṇṭhī ca jīrakam

45.93

vacāmaricacūrṇañca karṣamuṣṇāmbunā pibet
asādhyaṃnāśayecchūlaṃraso'yaṃ śūlakesarī

45.94

atha śūlagajakesarīrasaḥ
tolakāścaturaḥ sūtādaṣṭaugaṃdhāśmanastathā
samādāya tataḥ kāryaṃ palaṃtāmrasya saṃpuṭam

45.95

ekasminnathapātre dvaukṛtvāgaṃdhakapāradau
anenatāmrapātreṇa pidhātavyaṃ dṛḍhaṃtataḥ

45.96

kṣitvāsthālyāntaḥ lavaṇaṃtataḥ kṣitvāra saṃpuṭait
tasyoparipuṭaṃ kṣitvā ruddhāsthālyāmathāpica

45.97

nirudhyātiprayatnena puṭedgajapuṭena ca
svāṃgaśītalatāṃjñātvāsaṃpuṭaṃparicūrṇyaca

45.98

nihaṃtyaṣṭavidhaṃ śūlaṃgulmaplīhyaṣṭakṛdgadam
mandāgnigrahaṇīṃpāṃḍukāsalāśrahalīmakam

45.99

śleṣmavātottharogāṃścajvarānapitathāvidhān
harītakyanupānenadātavyo'yaṃbhiṣagvaraiḥ
pathyaṃdoṣānusāreṇaśāstraproktaṃpradāpayet

45.100

atha gauḍārasaḥ
śuddhaṃsūtaṃmṛtaṃtīkṣṇaṃpaṃcamaṃbhāgasammitam
cūrṇaṃtayorbhāvayitvāśatāvaryārasenaca

45.101

dhātryāguḍūcyāstridinaṃkhalvemardyaṃpunaḥpunaḥ
guṃjācatuṣṭayaṃkhādeddhṛtenamadhunāpayaḥ

45.102

anupānaṃpibetprājñaḥsarvaśūlanivāraṇam
vātarogān‍pittarogānkapharogānsudustaran

45.103

tvagdoṣadehakārśyaṃścadāhamugraṃnivārayet
gauḍārasaḥsamuddiṣṭobalavarṇāgnivarddhanaḥ

45.104

atha ṣaṇmukhorasaḥ
sūtaṃgaṃdhaṃsamaṃśuddhaṃsūtāṃśaṃmṛtatāmrakam
sauvarcalañcamṛtāṃśaṃjambīrairdinasaptakam

45.105

mardayedātapetīkṣṇaṃruddhvālaghupuṭettrayam
dattvādāyatutaccūrṇaṃsamaṃtrikaṭukaṃpacet

45.106

ṣaṇmukho'yaṃrasonāmatriguṃjenāmaśūlajit
eraṇḍatailaṣaḍbhāgaṃlaśunasyadaśāṣṭakam

45.107

ekaṃhiṃgutrisindhūtthaṃsarvamekatrakārayet
triniṣkaṃbhakṣayeccānuāmaśūlapraśāntaye

45.108

atha trikatrayādyaṃtailam
trikatrayasamāyuktaṃtālamūlīśatāvarī
lohonihantiśūlānidāruṇānyayasorajaḥ

45.109

atha śarkarālauham
triphalāyāstathādhātryāścūrṇaṃvāka lalauhajam
śarkara cūrṇa saṃyuktaṃ sarvaśūleṣulihayet

45.110

punaruktatvāddhātryābhāgadvayaṃgrāhyam
sarvacūrṇā samaṃlauhacūrṇam
atha catuḥsamaṃ lauham
abhraṃtāmraṃrasaṃlauhaṃpratyekaṃsaṃskṛtaṃpalam
ravāṃśuhṛtasamākṛtyagṛhṇīyātkuśalobhiṣak

45.111

ājyepaladvādaśakedugdhe'pighṛtasaṃkṣaye
paktvātatrakṣipeccūrṇaṃ supūtaṃghanavāsasā

45.112

viḍaṃgatriphalāvahnikriṭūnāntathaivaca
piṣṭvāpalonmitānetānyathāsaṃmiśritānnayet

45.113

tataḥpiṣṭeṣubhāṇḍeṣusthāpayeccavicakṣaṇaḥ
ātmanaḥśobhanecāhnipūjayitvāparaṃgurum

45.114

ghṛtenamadhunāmarcyaṃbhakṣayenmāṣakonmitān
aṣṭaumāṣānikrameṇaivavarddhayeccasamāhitaḥ

45.115

anupānañcadugdhena nārikelodakenavā
jīrṇe lohitaśālyannaṃmudgamāṃsarasādayaḥ

45.116

rasāyanaviruddhānicānyānyapinakārayet
hṛcchūlaṃpārśvaśūlañcaāmavātaṃkaṭīgraham

45.117

gulmaśūlaṃśiraḥśūlaṃyakṛtplīhauviśeṣataḥ
agnimānyaṃkṣayaṃkuṣṭhaṃkāsaṃśvāsaṃvicarcikām
aśmarīmūtrakṛcchrañcayogenānenanāśayet

45.118

atha śūlinovarjanīyāni
vyāyāmaṃmaithunaṃ madyaṃ lavaṇaṃ kaṭuvaidalam
vegarodhaṃ śucaṃkrodhaṃvarjayecchūlavānnaraḥ

45.118.p1

iti śūlādhyāyaḥ

Linked texts (10)