Nityanathatantra 45
Nityanāthatantra 45
- Language
- Sanskrit
Contents
- 45.118 — 1 part
45.1
atha śūlacikitsā
vamanaṃlaṃghanaṃsvedaḥpācanaṃphalavarttayaḥ
kṣāracūrṇāniguṭikāḥśasyanteśūlaśāntaye
45.2
puṃsaḥśūlābhiṣannasyasvedaevasukhāvahaḥ
pāyasaiḥ kṛśaraiḥpiṣṭaiḥ snigdhairvāpisitotkaraiḥ
45.3
atha śūlaharopāyaḥ
śūletuvātike'bhyaṅgasvedamardanabastayaḥ
snigdhoṣṇamanupānañcasasnehamupanāhanam
45.4
bilvamūlatilairaṇḍakāṃjikairvāthavātilaiḥ
guṭikāṃbhrāmayeduṣṇāṃvātaśūlavināśinīm
45.5
nābhilepājjayecchūlaṃmadanaḥkāṃjikānvitaḥ
balāpunarnavairaṇḍabṛhatīdvayagokṣuraiḥ
45.6
sahiṃgulavaṇakvāthaḥsadyovātarujāpahaḥ
tumburūṇyabhayāhiṃgupuṣkaraṃlavaṇatrayam
45.7
pibedyavāmbunāvātagulmaśūlāpatantrakī
yavānīhiṃgusindhūtthakṣārasauvarcalābhayāḥ
45.8
surāmaṇḍenapātavyāvātaśūlaniṣūdanāḥ
viśvameraṇḍajaṃmūlaṃkvāthayitvājalaṃpibet
45.9
hiṃgusauvarcalopetaṃsadyaḥśūlanivāraṇam
viśvairaṇḍayavakvāthaḥsadyaḥśūlanivāraṇaḥ
45.10
atha pittaśūlaharo pāyaḥ
guḍaḥśāliryavāḥkṣīrasarpiṣpānaṃvirecanam
jāṅgalā nicamaṃsānibheṣajaṃpittaśūlinām
45.11
atha dāhaśūlaharopāyaḥ
prātarvarīrasaḥpītaḥsakṣaudro dāhaśūlahā
45.12
atha pittaśūlaharopāyaḥ
bṛhatyaugokṣurairaṇḍakuśakāśekṣuvālikā
pītāḥpittabhavaṃśūlaṃsadyohantisudāruṇam
45.13
atha dāhaśūlaharopāyaḥ
triphalānimbayaṣṭyāhvakaṭukāragvadhaiḥsmṛtam
pāyayenmadhumiśraṃ vā dāhaśūlopaśāntaye
45.14
atha kaphaśūlaharopāyaḥ
kaphaśūlebastinasyaṃlaṃghanaṃkaṭurūkṣakam
paṃcamūlakṛtāpeyādīpanaṃkaphaśūlanut
45.15
arddhaśṛtenakalkenavā
athānyakaphaśūlaharopāyaḥ
lavaṇatrayasaṃyuktaṃpaṃcakolaṃ sarāmaṭham
sukhoṣṇenāmbunāpeyaṃ kaphaśūlanivāraṇam
45.16
atha śūlaharopāyaḥ
bilvamūlamathairaṇḍaṃ citrakaṃ viśvabheṣajam
hiṃgusaindhavasaṃyuktaṃsadyaḥ śūlanivāraṇam
45.17
atha pārśvahṛdvastiśūlaharopāyaḥ
mātuluṅgarasovāpi śigru kvāthastathāparaḥ
sakṣāromadhunāpītaḥpārśvahṛdvastiśūlanut
45.18
atha śūlaharacūrṇam
dīpyakaṃsaindhavaṃpathyānāgarañcatuḥsamam
cūrṇaśūlaṃjayatyāśumandasyāgneścadīpanam
45.19
idaṃ cūrṇa taptajalena peyam
atha bṛhadviśvādicūrṇam
viśvorubūkadaśamūlayavāmbhasātu
dvikṣārahiṃgulavaṇatrayapuṣkarāṇām
cūrṇaṃpibeddhṛdayapārśvakaṭīgrahāmapakvāśayāṃsabhṛśarugjvaragulmaśūlī
45.20
atracūrṇaṃpekṣīcaturdravaḥ
atha sannipātaśūlaharopāyaḥ
vidārīdāḍimarasaḥsavyoṣalavaṇānvitaḥ
kṣaudrayuktojayatyāśu śūlaṃdoṣatrayodbhavam
45.21
athairaṇḍasaptakam
eraṇḍabilvabṛhatīdvayamātuluṃgapāṣāṇabhitrikaṇṭakamūlakṛtaḥkaṣāyaḥ
sakṣārahiṃgulavaṇorubu tailamiśraḥ
śroṇyaṃsameḍū hṛdayāmayahṛtsapeyaḥ
45.22
atha sarvaśūlaharopāyaḥ
tumburūṇyabhayāhiṃgupauṣkaraṃlavaṇatrayam
yavānīcayavakṣāroviḍaṃgānisamānica
45.23
trivṛttriguṇitaṃcūrṇaṃpiveduṣṇenavāriṇā
ānāhamudarāṇrāṣṭauvidradhiṃgulmamevaca
45.24
nihantisarvaśūlititumburvādyaṃcūrṇaśūlahritum- rvāyo'tiviśrutaḥ
atha sarveśvaracūrṇam
śuddhalohamalāccūrṇaṃpaṭpalaṃ paṃcakārṣikam
harītakyāḥ kaṭhināścarasagaṃdhakayoḥ pṛthak
45.25
arddhakarṣaṃtataḥkarṣaṃcitrakaṃnāgaraṃkaṇā
sūkṣmailātejapatraṃcavāṭyālaṃbhadramustakam
45.26
yavānīdhānyakaṃdhūpaṃvibhītakyāmalayapi
viḍaṃgaṃśaṃkhanābhiścaarjunośanayostvacaḥ
45.27
apāmārgabhavaṃmūlaṃsarvamekīkṛtaṃśubham
pīṭhopariṣadaṃnyasyaprastayeghṛtabhājane
45.28
bhuktoparicataccūrṇaṃkarṣakarṣārddhamācaret
taptodakānupānañcatāmbūlaṃbhakṣayettataḥ
45.29
tatobhūmaupadaṃdattvābhūmeḥkiṃciyathāsukham
pratyahaṃbhakṣayedbhaktyāvahnisaṃdīpanaṃparam
45.30
śūlamaṣṭavidhaṃhantiviśeṣātpariṇāmajam
annadravakṛtaṃśūlaṃgulmaśūlañcanāśayet
45.31
kaṭīpārśvabhavaṃśūlaṃyakṛtplīhakṛtañcayat
śūlānāmapisarveṣāmauṣadhaṃnāstitatparam
45.32
kāmala pāṇḍurogaṃnhalīmakavināśanam
mānavānāṃkṛpāhetordevadevenanirmitam
citrakādyamiṃ cūrṇaṃsarvaśūlāntakaṃmatam
45.33
atha citrakādyaṃcūrṇam
trikaṭutriphalācūrṇaṃcūrṇaṃśambūkajānanam
yavakṣāraṃtathāraktakaṭinīkāmrūpiṇī
45.34
śakracūrṇaṃsamadhikaṃkṣāraṃdānadalodbhavam
yāvantyetānicūrṇāni maṇḍūraṃdviguṇantataḥ
45.35
maṇḍūraṃdviguṇaṃkāryaṃgomūtraiḥsaptacaivahi
kalambīsvarasaiḥśuddhaṃśodhayetsuvicakṣaṇaḥ
45.36
ekīkṛtyaprayatnenacūrṇaṃsarveśvarāhvayam
prāṅmadhyāntakrameṇaiva bhojanasyaprayojayet
45.37
mātrayācānupānañcaśuṣkapatrajalepayaḥ
gavyamarddhaśrutaṃkṛtvāśūlādantaka manvitāt
45.38
cirajātsarvatārthīmāndustarānmucyatenaraḥ
paktiśūlāttathaivānnadravaśūlāccasarvaśaḥ
45.39
mucyatemānavoyādvadviṣṇumārādhanebhavāt
plīhagulmodarādīṃścamandāgnitvamarocakam
45.40
kāsaṃpaṃcavidhaṃcāpiūrustambhāgravātakaiḥ
hanyādevaprayogo'yamaśvibhyāṃnirmitaḥpurā
45.41
atha śaṃkhacūrṇam
śaṃkhacūrṇaṃsalavaṇaṃsahiṃguvyoṣasaṃyuktam
uṣṇodakenatatpītaṃ śūlaṃhantitridoṣajam
45.42
atha triphalāmaṃḍūram
gomūtraśuddhamaṇḍūraṃtriphalācūrṇasaṃyuktam
vilehanmadhusarpibhyāṃśūlaṃhantitridoṣajam
45.43
sarvacūrṇasamaṃmaṇḍūraṃgrāhyaṃpradhānatvāt
atha bījapūrādyaṃ taṃm
bījapūrakabheraṃḍaṃrāsnāṃgokṣurakaṃbalām
pṛthakpaṃca palānbhāgānyavaprasthasamān tān
45.44
vāridroṇenasaṃsādhyayāvatpādāvaśeṣitam
ghṛtaprasthaṃpacettenakalkāṃdattvākṣasammitam
45.45
tumburuṇyabhayāvyoṣaṃhiṃgusauvarcalaṃbiḍam
saindhavaṃyāvaśūkaścasvarjikāmamlavetasam
45.46
puṣkaraṃdāḍimaṃcaivavṛkṣāmlaṃjīrakadvayam
mastuprasthadvayaṃsiddhaṃtatomṛdvagnināpacet
45.47
pānametatpraśaṃsantiśūlaṃhanyātridoṣajam
vātaśūlaṃyakṛcchūlaṃgulmaplīhāpahaṃparam
45.48
hṛcchūlaṃpārśvaśūlañcaaṃgaśūlañcayadbhavet
balavarṇakaraṃhṛdyamagnisaṃdīpanaṃparam
45.49
atha rāsnādyaṃghṛtaṃtailañca
rāsnāśvagandhākapikacchukūṣmāṇḍagokaṇṭakaśālaparṇī
chinnāruhairaṇḍabalā śatāhvapunarnavānāṃvidhinoddhṛtānām
pratyekaśaḥpaṃcapalagṛhītvāpacedghaṭe'pāṃkṛtapādaśeṣe
45.50
śatāvarīrasaṃpūtaṃdattvātrapalaṣoḍaśam
ghṛtaprasthaṃvipaktavyaṃtailameraṇḍamevavā
45.51
dattvāevargakalkañcaguggulorvā'lāṣṭakam
siddhaṃghṛtaṃcatailaṃvādadyādvātagadāture
45.52
ekajaṃdvandvajaṃcaivasarvagañcaviśeṣataḥ
āmavātagadaṃhantighṛtametadanuttamam
45.53
pārśvaśūlañcahṛcchūlaṃkaṭiśūlañcanāśayet
pādamanthābhisandhīnāṃśūlaṃhantinasaṃśayaḥ
45.54
athāgnimukharasaḥ
mṛtaḥsūtābhrakaṃcāmlavetasaṃtāmragaṃdhakam
viṣaṃphalatrayaṃtulyaṃcūrṇaṃmardyadināvadhi
45.55
viṣamuṇḍatikāvāsāvijayāraktaśālinī
bṛhatīcamahārāṣṭrīdhattūraṃpadmapatrakam
45.56
antamatyamṛtājamburgavyaṃnīlotpaladravaiḥ
sa smashaṃśaṃpaṃcalayaṇaṃ smashdattvārdrakarasenaca
45.57
dinaṃpeṣyaṃtataḥkuryādvaṭikāṃcaṇamātrikām
prātarmadhyāhnarātraucabhakṣayedvaṭikātrayam
45.58
māṃsekṣupiṣṭagurvannaṃgopayaścapibecchanaiḥ
bhakṣayedvātaśūlārttaḥso'yamagnirasottamam
45.59
harītakīprativiṣāhiṃgusauvarcalaṃvacā
kaliṃgendrayavātulyaṃpāyayeduṣṇavāriṇā
karṣaikamanupānaṃsyādvātaśūlaharaṃ param
45.60
athodayabhāskararasaḥ
bhasmasūtasamaṃcābhraṃśilāgaṃdhakatālakam
hiṃgukaṃkuṣṭhamustañcatulyaṃcūrṇaṃ vibhāvayet
45.61
srudyunmattasyanirguṇḍīmahārāṣṭrīdravaiḥpunaḥ
pratidrāvairdinaṃbhāvyaṃśuṣkaṃtadgolakaṃkuru
45.62
vastrebaddhā mṛdālepyaṃśuṣkantu saṃpuṭepacet
caturyāmāīmātreṣu tamādāyavicūrṇayet
45.63
guṃjāṣṭaṃghṛtaśuṃṭhībhyāṃ lehyaścodayabhāskaraḥ
vātaśūlapraśāntyarthaṃtilakṣāraṃsakuṣṭhakam
madhunālehayeccānujalaṃccākākatuṇḍajam
45.64
atha bhūdārorasaḥ
śuddhasūtaṃ samaṃgaṃdhaṃ mṛtaṃtāmraṃyamantaḥśilā
saindhavaṃmākṣikaṃtālaṃ dhattūraṃhiṃgusūraṇam
45.65
mahārāṣṭryarka nirguṇḍīvā sairaṇḍadravairddinam
mardyeruddhvā puṭe pacyātkukkuṭākhye samuddharet
45.66
aṣṭaguṃjālihetkṣaudrairbhūdārovātaśūlajit
hiṃgusauvarcalaṃśuṃṭhīmakṣamuṣṇāmbunāpyanu
45.67
atha śilābaddharasaḥ
mṛtasūtasyabhāgaikaṃ bhāgaikāṃ śodhitāṃśilām
dinaṃ jambīrajairdravairmardyaruddhvādhamellaghu
45.68
śilābaddheo rasonāmaguṃjaikaṃpittaśūlajit
ekaṃhiṃguśataṃpathyātriśuṃṭhīdvisuvarcalā
etaccūrṇañcakarṣakaṃmanusyācchūlaśāntaye
45.69
atha śūlasiṃharasaḥ
viṣakarṣavacākarṣatrikaṭu triphalācaṣaṭ
bhārgīmustāviḍaṃgānāṃpratikarṣañcacūrṇayet
45.70
guḍenasarvatulyenaguṭikācaṇamātrikā
śūlasiṃhaprayogo'yaṃkaphaśūlaharaṃbhavet
45.71
eraṇḍatailaśuṇṭhībhyāṃ hiṃgusauvarcalānvitam
uṣṇoṣṇakaiḥpibeccānurasovānandabhairavaḥ
45.72
atha sarvāṃgasundararasaḥ
śuddhasūtaṃmṛtaṃtāmraṃ śilāmākṣikatālakam
cūrṇayellavaṇaṃpaṃcaetadaśakatulyakam
45.73
sūtatulyaṃvatsanābhaṃcūrṇayaṃbhāvyaṃdināvadhi
viṣamuṣṭyājayantyāvāvijayāraktaśākinī
45.74
śobhāṃjanaṃmahārāṣṭrīdravairdhastūrajaistathā
ruddhātusaṃpuṭepacyātsamuddhṛtyavicūrṇayet
45.75
sarvāṅgasundaronāmarasoguṃjācatuṣṭayam
bhakṣayeddhiguśuṇṭhībhyāṃkaphaśūlañcagulmanut
45.76
vyoṣaṃsauvarcalaṃ hiṃgukaraatrījasaṃyutam
pibeduṣṇāyudānukaphaśūlaharaṃ param
45.77
atha śūlavajriṇīvaṭikā
rasagaṃdhakalauhānāṃpalāddhenasamanvitam
ṭaṃkaṇaṃrāmaṭhaṃ śuṃṭhītrikaṭu triphalāśaṭhī
45.78
tvagelāpatratālīśaṃjātīphalalavaṃgakam
yavānījīrakaṃdhānyaṃ pratyekaṃtolakaṃśubham
45.79
māṣaikāvaṭikākāryā chāgīdugdhaprapeṣitā
gaṇeśayoginīśambhuharisūryānprapūjyaca
45.80
śītanīrānupānenacchāgīdugdhenavāpunaḥ
ekaikābhakṣitāceyaṃ vaṭikāśūlavajriṇī
45.81
śūlamaṣṭavidhaṃhantiplīhagulmodaraṃjvaram
aṣṭhīlānāhamehāṃścamūtrarogaṃhalīmakam
45.82
amlapittāmavātaṃcakāmalāṃpāṇḍurogakam
śothaṃmalagrahaṃvṛddhiṃślīpadañcabhagandaram
45.83
kāsaṃśvāsaṃtraṇaṃ kuṣṭhaṃkṛmihikkārocakam
arśo'tigrahaṇīṃ duṣṭāṃsarvātīsāranāśanam
45.84
viṣūcīkaṇḍumandāgnipipāsāṃpīnasaṃgadam
ekajaṃdvandvajaṃvāpidoṣatrayasamudbhavam
45.85
buddhikāntipradānityaṃsevitācacirāyuṣī
guruṇācandranāthenamahyāmeṣāprakīrttitā
saṃsāralokarakṣārthaṃvicintyaparinirmitā
45.86
athāgnimukharasaḥ
śuddhasūtaṃsamaṃgaṃdhaṃrasāddhaṃmṛtatāmrakam
dinaṃkaśākajairdravairmartyaṃśvakṣīriṇīdravaiḥ
45.87
ruddhālaghupūṭecaivapacyādagnimukhorasaḥ
yavānīndrayavāpāṭhābilvaśuṇṭhīrasāṃjanam
cūrṇaṃśūlaharaṃcānupibeduṣṇāmbunāsaha
45.88
atha śūlarogaharaṃcūrṇam
mṛtatāmraṃpalekantuciṃcākṣārapalāṣṭakam
hiṃguharītakīvyoṣaṃkaraṃjabījacorakam
45.89
pratyekaṃpalamātrantucūrṇakoṣṇodakepibet
karṣaikaṃśūlaśāntyarthaṃsarvopadravasaṃyutam
45.90
atha śūlakesarīrasaḥ
śuddhasūtaṃ dvidhāgaṃdhaṃ yāmaikaṃ mardayedṛḍham
dvayostulyaṃ śulbapatrasaṃpuṭe tannirodhayet
45.91
ūrdhvādholavaṇaṃ dattvāsadbhāṇḍe dhārayedbhiṣak
ruddhā gajapuṭe pacyātsvāṅgaśaityaṃ samuddharet
45.92
saṃpuṭaṃ cūrṇayecchlakṣṇaṃ parṇakhaṇḍe dviguṃjakam
bhakṣayitvānupānaṃ ca hiṃguśuṇṭhī ca jīrakam
45.93
vacāmaricacūrṇañca karṣamuṣṇāmbunā pibet
asādhyaṃnāśayecchūlaṃraso'yaṃ śūlakesarī
45.94
atha śūlagajakesarīrasaḥ
tolakāścaturaḥ sūtādaṣṭaugaṃdhāśmanastathā
samādāya tataḥ kāryaṃ palaṃtāmrasya saṃpuṭam
45.95
ekasminnathapātre dvaukṛtvāgaṃdhakapāradau
anenatāmrapātreṇa pidhātavyaṃ dṛḍhaṃtataḥ
45.96
kṣitvāsthālyāntaḥ lavaṇaṃtataḥ kṣitvāra saṃpuṭait
tasyoparipuṭaṃ kṣitvā ruddhāsthālyāmathāpica
45.97
nirudhyātiprayatnena puṭedgajapuṭena ca
svāṃgaśītalatāṃjñātvāsaṃpuṭaṃparicūrṇyaca
45.98
nihaṃtyaṣṭavidhaṃ śūlaṃgulmaplīhyaṣṭakṛdgadam
mandāgnigrahaṇīṃpāṃḍukāsalāśrahalīmakam
45.99
śleṣmavātottharogāṃścajvarānapitathāvidhān
harītakyanupānenadātavyo'yaṃbhiṣagvaraiḥ
pathyaṃdoṣānusāreṇaśāstraproktaṃpradāpayet
45.100
atha gauḍārasaḥ
śuddhaṃsūtaṃmṛtaṃtīkṣṇaṃpaṃcamaṃbhāgasammitam
cūrṇaṃtayorbhāvayitvāśatāvaryārasenaca
45.101
dhātryāguḍūcyāstridinaṃkhalvemardyaṃpunaḥpunaḥ
guṃjācatuṣṭayaṃkhādeddhṛtenamadhunāpayaḥ
45.102
anupānaṃpibetprājñaḥsarvaśūlanivāraṇam
vātarogānpittarogānkapharogānsudustaran
45.103
tvagdoṣadehakārśyaṃścadāhamugraṃnivārayet
gauḍārasaḥsamuddiṣṭobalavarṇāgnivarddhanaḥ
45.104
atha ṣaṇmukhorasaḥ
sūtaṃgaṃdhaṃsamaṃśuddhaṃsūtāṃśaṃmṛtatāmrakam
sauvarcalañcamṛtāṃśaṃjambīrairdinasaptakam
45.105
mardayedātapetīkṣṇaṃruddhvālaghupuṭettrayam
dattvādāyatutaccūrṇaṃsamaṃtrikaṭukaṃpacet
45.106
ṣaṇmukho'yaṃrasonāmatriguṃjenāmaśūlajit
eraṇḍatailaṣaḍbhāgaṃlaśunasyadaśāṣṭakam
45.107
ekaṃhiṃgutrisindhūtthaṃsarvamekatrakārayet
triniṣkaṃbhakṣayeccānuāmaśūlapraśāntaye
45.108
atha trikatrayādyaṃtailam
trikatrayasamāyuktaṃtālamūlīśatāvarī
lohonihantiśūlānidāruṇānyayasorajaḥ
45.109
atha śarkarālauham
triphalāyāstathādhātryāścūrṇaṃvāka lalauhajam
śarkara cūrṇa saṃyuktaṃ sarvaśūleṣulihayet
45.110
punaruktatvāddhātryābhāgadvayaṃgrāhyam
sarvacūrṇā samaṃlauhacūrṇam
atha catuḥsamaṃ lauham
abhraṃtāmraṃrasaṃlauhaṃpratyekaṃsaṃskṛtaṃpalam
ravāṃśuhṛtasamākṛtyagṛhṇīyātkuśalobhiṣak
45.111
ājyepaladvādaśakedugdhe'pighṛtasaṃkṣaye
paktvātatrakṣipeccūrṇaṃ supūtaṃghanavāsasā
45.112
viḍaṃgatriphalāvahnikriṭūnāntathaivaca
piṣṭvāpalonmitānetānyathāsaṃmiśritānnayet
45.113
tataḥpiṣṭeṣubhāṇḍeṣusthāpayeccavicakṣaṇaḥ
ātmanaḥśobhanecāhnipūjayitvāparaṃgurum
45.114
ghṛtenamadhunāmarcyaṃbhakṣayenmāṣakonmitān
aṣṭaumāṣānikrameṇaivavarddhayeccasamāhitaḥ
45.115
anupānañcadugdhena nārikelodakenavā
jīrṇe lohitaśālyannaṃmudgamāṃsarasādayaḥ
45.116
rasāyanaviruddhānicānyānyapinakārayet
hṛcchūlaṃpārśvaśūlañcaāmavātaṃkaṭīgraham
45.117
gulmaśūlaṃśiraḥśūlaṃyakṛtplīhauviśeṣataḥ
agnimānyaṃkṣayaṃkuṣṭhaṃkāsaṃśvāsaṃvicarcikām
aśmarīmūtrakṛcchrañcayogenānenanāśayet
45.118
atha śūlinovarjanīyāni
vyāyāmaṃmaithunaṃ madyaṃ lavaṇaṃ kaṭuvaidalam
vegarodhaṃ śucaṃkrodhaṃvarjayecchūlavānnaraḥ
45.118.p1
iti śūlādhyāyaḥ
Linked texts (10)
- Cakradatta (Cikitsāsaṅgraha) — Cakrapāṇidatta, Sanskrit
- Siddhayoga (Vṛndamādhava) — Vṛnda, Sanskrit
- Rasaratnasamuccaya — Vāgbhaṭa (alchemist), Sanskrit
- Bhāvaprakāśa (another edition) — Sanskrit
- Bhaiṣhajyaratnāvalī — Sanskrit
- Gadanigraha — Soḍhala, Sanskrit
- Vaidyakasāroddhāra — Brajanāthaśarman, Sanskrit
- Siddhayoga (Vṛndasuni) — Vṛndasuni, Sanskrit
- Rasendrasārasaṃgraha (Gopāla Kṛṣṇā) — Gopāla Kṛṣṇā 1800, Sanskrit
- Cikitsāsārasaṅgraha (Vaṅgasena) — Vaṅgasena, Sanskrit