<!-- Pramāṇa, a library of Indian primary sources · https://indike.org/pramana/in.med.samhita.astangahrdaya!arunadatta.1.1.41.1 -->

[Pramāṇa](https://indike.org/pramana/) › [Indian literature](https://indike.org/pramana/in) › [Medicine](https://indike.org/pramana/in.med) › [Early and ascribed compendia](https://indike.org/pramana/in.med.samhita) › [Aṣṭāṅgahṛdayasaṃhitā](https://indike.org/pramana/in.med.samhita.astangahrdaya) › [Sarvangasundara](https://indike.org/pramana/in.med.samhita.astangahrdaya!arunadatta) › 1.1.41.1

# Ashtangahridayasamhita 1.1.41.1

Sarvāṅgasundarā 1.1.41.1

- **Language:** Sanskrit

### [1.1.41.1](https://indike.org/pramana/in.med.samhita.astangahrdaya!arunadatta.1.1.41.1)

tatreti nirdhāraṇe| tatra teṣu doṣeṣu madhye, anilo vāyuḥ, rūkṣo, laghuḥ, śītaḥ, kharo+amṛduḥ, sūkṣmaḥ srotaḥpracāritvāt, calo gamanaśīlo naikatra tiṣṭhatīti| nanvanuṣṇāśīto vāyuḥ kāṇādaiḥ paṭhitaḥ| ihāpi yogavāhyanujñānādanuṣṇāśīta eveṣyata iti| tathā coktam (ca.ci.a.3/38)- "yogavāhī paraṃ vāyuḥ saṃyogādubhayārthakṛt| dāhakṛttejasā yuktaḥ śītakṛtsomasaṃśrayā" iti| tathā (hṛ.ni.a.2/48)- "pavane yogavāhitvācchītaṃ śleṣmayute bhavet| dāhaḥ pittayute" iti| ucyate| satyametadanuṣṇāśīta eva vāyuḥ| tasya yogavāhitve+api tāvanmātrāddāhodayācchaityaṃ svābhāvikaṃ na vinaśyati| śītaguṇavyāvarṇane cedaṃ prayojanamuṣṇenāyamupaśāmyatīti pratipattyartham| sa0-sasnehamīṣatsnigdham| saśabda īṣadarthe| yathā (ca.sū.a.27/237)- "satiktā yā saśarkarā"| evamīṣatsneho yasya tatsasneham| tīkṣṇaṃ śīghrakāri mandaviparītaṃ sūcīva bhinatti| uṣṇam| laghu| visraṃ durgandhi matsyāmagandhi| saraṃ vyāptiśīlaṃ saraṇaśīlamūrdhvādhaḥ pravartate na sthiramāste, śakṛdvisraṃsi vā| dravaṃ ca| sa0-snigdhaguṇayogātsnigdhaḥ| śīto+anuṣṇaḥ| gururlaghurna bhavati| mandaścirakārī, tīkṣṇaviparītaḥ| ślakṣṇo+aparuṣaḥ| mṛtsno mṛdyamāno+aṅguligrāhī picchilaguṇayuktaḥ cakacakāyamānaḥ| sthiro+avyāptiśīlaḥ| evaṃ tadguṇayogāt guṇaguṇinorabhedopacārādvātādayo guṇato nirdiṣṭāḥ|

- [Previous: 1.1.38.1](https://indike.org/pramana/in.med.samhita.astangahrdaya!arunadatta.1.1.38.1)
- [Next: 1.1.44.1](https://indike.org/pramana/in.med.samhita.astangahrdaya!arunadatta.1.1.44.1)
- [Up: 1.1.41](https://indike.org/pramana/in.med.samhita.astangahrdaya!arunadatta.1.1.41)

## Linked texts (1)

- [Aṣṭāṅgahṛdayasaṃhitā](https://indike.org/pramana/in.med.samhita.astangahrdaya.11) — Vāgbhaṭa, Sanskrit

---
Source: [https://indike.org/pramana/in.med.samhita.astangahrdaya!arunadatta.1.1.41.1](https://indike.org/pramana/in.med.samhita.astangahrdaya!arunadatta.1.1.41.1) · Pramāṇa
