Pramāṇa · Search · About · API

Ashtangahridayasamhita 1.4.86: Sarvāṅgasundarā

Sarvāṅgasundarā 1.4.86

Language
Sanskrit

Sarvāṅgasundarā

1.4.86.1

kālavit-vaidyaḥ, ataḥ-saṃśodhanādūrdhvaṃ rasāyanāni prayojayet| kālaśabdo deśabalaśarīrāhārasātmyasattvaprakṛtīnāmupalakṣaṇārthaḥ| na hi kālamātravit rasāyanaprayogaṃ samyagvidhā payituṃ śaktaḥ| kimbhūtāni rasāyanāni ? siddhāni,-bahuśo dṛṣṭapratyayāni brāhmavāsiṣṭhādīni| kathaṃ yojayet ? ityāha-yathā-kramamiti| yathākramaṃ yathāyogamityanena rasāyanavājīkaraṇoktaṃ smārayati| tatraiṣa rasāyanakramaḥ (hṛ. u. a. 39/11)- "harītakīmāmalakaṃ saindhavaṃ nāgaraṃ vacām|" ityārabhya yāvat "itthaṃ saṃskṛtakoṣṭhasya rasāyanamupāharet|" iti| etaduktaṃ bhavati| yadyapyevaṃ vamanavirecanāsthāpanānuvāsananāvanaiḥ pañcabhirapi karmabhiḥ saṃskṛtordhvādhaḥsakalakāyaḥ, tathāpyeṣa rasāyaniko bhūyaḥ śarīrasaṃskāraḥ karaṇīyaḥ| tasya tatpūrvakatvāt| ata eva saṃśuddhadeho+ayamiti kṛtvā trivṛddantyādīnativirecanātmakānnopadiśati| tathā vājīkaraṇe+apyāha (hṛ. u. a. 40/7)- "atha snigdha viśuddhānāṃ niruhān sānuvāsanān| ghṛtatailarasakṣīraśarkarākṣaudrasaṃyutān|| yogavidyojayetpūrvaṃ kṣīramāṃsarasāśinām| tato vājīkarān yogān" iti| tathā, yathāyogaṃ-yo yasya yujyate , dātumityarthaḥ| yathā-idaṃ rasāyanaṃ vātaprakṛteryogyamidaṃ pittaprakṛteridaṃ śleṣmaprakṛterityādi| tathā+amuṣmin deśe+amuṣmin kāle vā+amuṣmin vayasyamuṣmin dehe rasāyanaṃ yogyamidamiti yathā yogārthaḥ| evaṃ vṛṣyayoge+api yojyam| atra ca rasāyanāni vātātapikāni yojayet, na kuṭīpraveśikāni| svasthavṛttādhikāratvāt tadvidhānasya|

Linked texts (1)