Ashtangahridayasamhita 1.5.17: Sarvāṅgasundarā

1.5.17.1

paṅka-kardamaḥ| śaivālaḥ-śaivalam| tṛṇaṃ-khaṭaḥ| parṇaṃ-patram| āvilaṃ cāstṛtaṃ cāvilāstṛtam, paṅkādibhirāvilāstṛtaṃ paṅkādyāvilāstṛtam| yathāsambhavamatra sambandhaḥ, tena paṅkenāvilaṃ-kaluṣaṃ, śaivālādibhirāstṛtaṃ-sañchāditamiti bodhyam| tathā, sūryendupavanairadṛṣṭaṃ-anāsevitaṃ, na pibet| tathā, abhivṛṣṭaṃ-tatkālapatitānyavarṣamiśrībhūtaṃ kālāntarāśritam| kharanāde tvevamuktam- "vārṣikaṃ tadaharvṛṣṭaṃ bhūmiṣṭhamahitaṃ jalam| vyuṣṭaṃ dvirātraṃ taccaiva prasannamamṛtopamam||" iti| tathā, ghanaṃ-asvaccham| tathā, guru-guruguṇam| tathā, phenilaṃ phenavat| tathā, jantumat-kīṭayuktam| tathā, taptaṃ-uṣṇam| tathā, atiśaityataḥ-atijāḍyāt, dantagrāhi-dantān gṛhṇāti kāryākṣamān karoti, tacchīlam| na pibediti pratipadaṃ yojyam| ityayaṃ prāyo bhūmiṣṭhatoyasya niṣedhaḥ| adhunā āntarikṣaṃ yanna peyaṃ tadāha-anārtavamityādi| yaddivyaṃ jalamārtavaṃ na bhavati, tacca na pibet| nanu, sarvameva divyaṃ jalamārtavam, kālasya ṛturūpatvāt| ṛtau ca bhavamārtavam| evaṃ ca na kiñcidanārtavaṃ sambhavati| ucyate| anārtavaṃ na pibet| arthādārtavaṃ pibedityuktaṃ bhavati| tadatra sāmānyoktāvapi viśiṣṭo divyasya jalasya kāla ṛturūpo bodhyo varṣākhyaḥ, yasmin kāle divyaṃ jalaṃ peyatvenābhyanujñāyate| yathā-"varṣāsu divyanādeye" ityādi| anyartubhavaṃ tvanārtavatvānna peyam| atra ca varṣākhya ṛtuścāturmāsiko+abhipretaḥ| ata evāśvayuje māsi divyaṃ jalaṃ peyatvenānujajñe| anyathā hyanārtavatvāttadapeyameva syāt| ārtavaṃ prathamaṃ ca yatna kevalamanārtavaṃ na pibet yāvadārtavamapi prathamaṃ na pibet| kuto heto ? ityāha-lūtādītyādi| lūtā ādiryeṣāṃ te lūtādayaḥ,-kṣudrajantavaḥ prāṇiviśeṣāḥ, teṣāṃ tantuviṇmūtraviṣāṇi| tantuḥ-sūtrākāraviśeṣo, lāletyanye| teṣāṃ lūtāditantuviṇmūtraviṣāṇāṃ saṃśleṣaḥ-samparkaḥ, tena dūṣitaṃ yataḥ, tatastadārtavamapi na peyam| kecittvevaṃ vyākhyānayanti-ārtavaṃ prathamaṃ ca yattanna peyam, lūtāditantvādidūṣitaṃ ca na peyamiti| saṅgrahe cādhyagīṣṭa (sū.a.6)- "tatkuryātsnānapānābhyāṃ tṛṣṇādhmānodarajvarān| kāsāgnisādābhiṣyandakaṇḍūgaṇḍādikānataḥ|| tadvarjayedabhāve vā toyasyānyasya śasyate| ghanavastraparisrāvaiḥ kṣudrajantvabhirakṣaṇam|| vyāpannasyāsya tapanamagnyarkāyasapiṇḍakaiḥ| parṇīṃmūlabisagranthimuktākatakaśaivalaiḥ|| vastragomedakābhyāṃ vā kārayettatprasādanam| pāṭalākaravīrādikusumairgandhanāśanam||' iti|