Ashtangasamgraha 71: athāṣṭamo'dhyāyaḥ
Commentary of Indu 71
- Language
- Sanskrit
athāṣṭamo'dhyāyaḥ
71.p1
sannapāvakādhogadoṣahetutvasāmānyāddarśanidānāntara - matisāragrahaṇīnirṇayāyādhyāyyārambhaḥ ||
71.4
vātādibhedena ṣaḍvidho'tīsāraḥ | sa tyatyupapānena sutarāṃ jāyate | kṛśetyādinā sarvātīsārāṇāṃ doṣājānāṃ nidānaṃ samprāptiścocyate | kṛśāmipādiribhiranyaiśca vātaprakopakāraṇerevaṃ prāyairanilaḥ kupitaḥ sannidāmidaṃ kṛtvātīsārāya kalpata ityarthaḥ |
71.12
hṛttodādi sarvātīsārapūrvaliṅgam | subodham | vijjalaṃ klinnodakaprāyam | samprāptiviśeṣavaśenāracchaṃ vā grathitaṃ vā | viniṣṭanan nistānikāṃ kurvan | iti vātaje | pāyupākāntaṃ pittātīsāraliṅgam | ghanādikaṃ śleṣmātīsāraliṅgam | kaphādhikamiti svarūpeṇātīsāre kaphapravṛttiḥ | sapravāhikaṃ manistānikam | utkleśo doṣāṇām | kṛte'pyatīsāre gurutvādakṛtamaṃjñaḥ |
71.16
bhayaśokayorvāyuḥ sapittaḥ śakṛto dravatvaṃ karoti | tatretyādinā sāmanirāmayoḥ prayojanavatvānlakṣaṇamucyate sāmṛṅnirastayorakṣameva liṅgam | ādye sāme | āmasya gurutvācchakṛdapsu jale nimajati | tacca durgandhaṃ bhavati | āṭopādiyuktasya gurupasya | āṭopa ānāhaprāyaḥ | kaphadvetoryotī'sāraḥ sa pakko'pi nirāmopyapsu majjati | ityukto'tīsāraḥ |
atha grahaṇīdoṣa ucyate |
71.17
atīsāreṣu varjyavarjane sevyasevane ca yo nātiyatnavān bhavati tasya narasya grahaṇīgadaḥ syāt | tathānyasyāpyanatisārasyāpyagnināśakaraiḥ sevitairgrahaṇīdoṣaḥ syāditi sambadhyate |
atīsāragrahaṇīdoṣayoḥ sādṛśyālakṣaṇaviśeṣa ucyate |
71.20
yena rogaviśeṣeṇa jīrṇe'nne purīṣaṃ sāmaṃ vā nirāmaṃ vā purugro'tisāryate so'tīsāraḥ | sa ca svabhāvādeva sarvamāśukaroti | evamatīsāraḥ | grahaṇīdoṣe punaraniyamenātisāryate | jīrṇe cājīrṇaṃ ca tatra yadajīrṇe'tisāryate tat sāmaṃ sānnaṃ ca bhavati | yattu jīrṇe'tisāryate tat pakvamathavā jīrṇe kadācinnātisāryate | akasmācca baddhamakasmācchithilaṃ muhuḥ punarayaṃ tu grahaṇīdoṣaścirakṛt | atra sīñcate doṣe śakṛtyupavedyate |
71.23
pṛthagvātādibhiḥ sannipāteneti catvāro grahaṇīdoṣāḥ | sarvasya grahaṇīdoṣasyāgnisadanādi pūrvarūpam | kāryyādi vātādiṣu sādhāraṇaliṅgam |
71.31
tāluśoṣādiviśeṣo vātāt | vātahṛdrogādiśaṅkitastadrūpatvāt | pittānnīlādikaṃ viśeṣaḥ | śleṣmagodgasya duḥkhapākādi |
71.33
sirāvibhāge'dhyāye viṣama tīkṣṇamandākhyā ye'gnaya uktāste'pi grahaṇyāśritatvādagrahaṇīdoṣā bhavantyeva | vātavyādhrityādinā grahaṇīdoṣaprasaṅgenāṣṭau mahārogā ucyante | || iti aṣṭamo'dhyāyaḥ ||
Linked texts (1)
- Aṣṭāṅgasaṃgraha — Vāgbhaṭa, Sanskrit