Pramāṇa · Search · About · API

Ashtangasamgraha 156: atha pañcacatvāriṃśodhyāyaḥ

Śaśilekhā 156

Language
Sanskrit

atha pañcacatvāriṃśodhyāyaḥ

156.p1

sāmānyena lūtānāṃ cikitsāvidhānamuktvā yathāpradhānaṃ pratyekaṃ cikitsāṃ pradarśayitumadhyāya ārabhyate |

156.4

kapilākhyayā lūtayā ādaṃśe tāmrā sthirā ca piṭakā bhavenmūrdhagauravāntaṃ ca | atra niśādikaṃ nākulyantaṃ pānādiṣu yojayedathavā kuṣṭhādikaṃ kuṅkumāntam | kakubhorjunaḥ | arkaparṇyarkaḥ |

156.7

agnimukhyākhyayā lūtayā ādaṃśe atiruksphoṭaḥ sambhavati yathāgnidagdhe | agnijvālāsadṛśena ca viṣoṣmaṇā puruṣaḥ prasvidyati | tṛḍādimāṃśca raktapittamatisāryate | tatrāgnimukhyāṃ pratyākhyānaṃ kṛtvā tvarayā pūrvavat kapilāvat pānādikaṃ yojayet | kuṣṭhādikaṃ ca yojayet | śītavīryāṇi candanośīrādīni ca lābhato yathālābham | tālīsādikaṃ ca |

156.9

pītākhyayā lūtayā ādaṃśe sati puruṣaḥ pītavarṇairpiḍādibhirmūrcchādibhiśca yukto bhavati | tatra kaṭabhādikaṃ pānādiṣu yojayet | athavā vanyādikam | kaṭabhā kaṭabhī | joṅgakaṃ kṛṣṇāgaru |

156.11

padmākhyayā ādaṃśe padmābhaḥ sphoṭo bhavati | bhinno'pi san punarabhinno bhavati | sa ca sphoṭa āśu klidyatyuṣṇaṃ ca kledaṃ sravati | sparśe cātirukkaro bhavati tatra padmotpalādikaṃ śarkarāntaṃ pānādiṣu |

156.13

mūtraviṣāyāḥ pūtirdaṃśo bhavati visarpādyanvitaśca | tatra manaśilādikaṃ pānādiṣu bheṣajam |

156.15

śvetākhyayā ādaṃśe śvetā kaṇḍūlā dāhyādikāriṇī ca piṭakā bhavati | tatra śītādikaṃ pānādiṣviṣṭaṃ | śītaṃ candanam |

156.16

kṛṣṇākhyayā ādaṃśaḥ kṛṣṇavarṇaḥ purīṣagandhaḥ kledaśophayuktaśca bhavati | duṣṭaṃ kṛṣṇaṃ cāsṛgutthāpyate virecyate | tatra mahāsugandhādikaṃ bheṣajam | mahāsugandhā rāsnā | vakraṃ tagaram | gandhanākuṃlī (ni) sūkṣmapatrā parā jñeyā sarpākṣī gandhanākulī |

156.17

pāṇḍurayā daṃśaḥ śūno bhavati | vaktraśopho gauravādikaṃ ca | tatra vāruṇapuṣpāṃmūlādi bheṣajam | vāruṇapuṣpā viśālā |

156.18

raktapādākhyayā daṃśa āpāṇḍubhiḥ piṭakābhiryuktaḥ śophavāṃśca bhavati | asrasrucca | tatra naladādikaṃ bheṣajam | naladaṃ māṃsī | sevyamuśīram | udīcyaṃ bālakam | himaṃ candanam |

156.19

bhṛṅgākhyayā daṃśo bhṛṅgābho bhramaravarṇaḥ piṭakā ca dāharukkarī bhavati | gātraṃ ca koṭhaiścīyate | tatrāṅkolasārādikaṃ bhiṣagjitamauṣadhaṃ śastam | phalinī priyaṅguḥ | misiḥ śatapuṣpā | gadaḥ kuṣṭham | aṅkolavṛkṣaḥ prasiddhastasya sāraḥ |

156.21

piṅgākhyayā daṃśo'snigdhāmo bhavati | sphoṭaśca bahusrutistīvraśophādibhiryukto bhavati | tatra sitādikamaṃgadaḥ |

156.23

trimaṇḍalākhyāyā daṃśo bahalo ghano bhavati | kṛṣṇavarṇe ca raktaṃ kṣarati sravati | arucyādikaṃ ca bhavati | asya cāturasya śarīraṃ vividhairnānāvidhairmaṇḍalairupacīyate | tatrārkamūlādikamagadaḥ |

156.25

pūtigandhākhyāyā ādaṃśo visarpādimānalajīsadṛśatvādiyuktaśca bhavati | bhāṅgaryādikaṃ tu pūtigandhāviṣāpaham |

156.27

vīrākhyāyā daṃśaścitrairmaṇḍalairyūkto bhavati | piṭakājālakairāvṛto mūrdharugādibhiryuktaśca | śvapittena piṣṭaṃ haridrādvayādikaṃ tu pānādibhirvīrāviṣāpahaṃ bhavati |

156.28

kumudākhyayā daṃśo dāhādimān picchilakledasrāvī śvāsagalagrahābhyāṃ yuktaśca bhavati | śvāsastamakaśvāsaḥ | atra pratyākhyānaṃ kṛtvā sāmānyoktaṃ pūrvādhyāyavihitaṃ kriyākramaṃ cikitsitaṃ kuryān |

156.30

alaviṣāyā daṃśe pītādiguṇāḥ sarṣapapramāṇāḥ piṭakā bhavanti | tāluśoṣādikaṃ ca | tatra sevyādikaṃ vaṭāṅkurāntaṃ bheṣajam | sevyamuśīram | vaṭāṅkuro vaṭaprarohaḥ |

156.31

raktākhyayā lūtayā daṃśo raktānto bhavati | pāṇḍuvarṇābhiḥ piṭakābhirjvareṇa ca yuktaḥ | atisāraśca śveto bhavati | śvasanādikaṃ ca | atra śleṣmātakatvagādikaṃ sinduvāramūlāntaṃ śastam | sinduvāraḥ prasiddhaḥ |

156.33

citrākhyayā ādaṃśe raktādiguṇā piṭakā bhavati | sā ca svayaṃ bhinnā kṛṣṇatvamabhyeti prāpnoti | pītāsrāvā mahāruṇā ca bhavati | tatra kuṣṭhādikamiṣṭam |

156.34

santānikākhyayā daṃśe śūlādikamākṣepakantaṃ bhavati | pradaraṃ strīyonirajaḥ | ākṣepako vātavyādhiḥ | tatra nāgakesarādikaṃ bheṣajam | mūlaśabdasyāgrādyaśmantakāntaiḥ sambandhaḥ |

156.35

mecakākhyāyāḥ sambadhino daṃśasya madhye jatukaṇopamā piṭakā jvaraḥ śophaśca bhavati | atra vāruṇyādikaṃ bheṣajam | vāruṇīndravāruṇī |

156.36

kasanākhyāyā daṃśo rājīmān śirorugādiyuktaśca bhavati | tatra raktākhyādaṃśoktaṃ bheṣajam |

156.37

kākāṇḍyā daṃśaḥ pāṇḍuraktatvādiguṇo bhavati | smṛtimoṣakṛcca | hidhmādayaśca bhavanti | itaḥ prabhṛtyasādhyatvāccikitsānocyate | ( nidrākṣepaḥ sahṛdgadaḥ iti ca pāṭhaḥ | )

156.38

eṇapādāyā daṃśaḥ paryanteṣu lohitaḥ kṛṣṇatilākṛtirdāhādimāṃśca bhavati |

156.39

lājavaṇyāṃ daṃśaḥ pūtyādiguṇo bhavati | śītajvaraheturdāhādimāṃśca |

156.40

vaidehyā daṃśa agnidagdhanibhatvādiguṇo bhavati |

156.41

jālinyā daṃśa ūrdhvarājīcitatvādiyukto bhavati | uddīrṇā vṛddhāstṛṣṇādayo yasmin | avadīryate bhidyate |

156.43

mālāguṇāyā daṃśo dhūmagandhatvādiyukto bhavati | syāṃ ca lūtāyāmantardāhādayaḥ prāṇānāmantakāriṇa |

156.44

sauvarṇikākhyāyā daṃśo dhmātatvādiguṇo bhavati | śirorugādikaṃ ca |

156.45

yāsāmasādhyatvāccikitsānoktā tāsāmasādhyānāmapi pratyākhyānaṃ kṛtvā doṣocchrāyaviśeṣavaśena hitaṃ cikitsitaṃ yojayet | chedadāhādikaṃ varjayitvā | yasmin dehadeśe yā lūtā daśati sā kapiletyādinā krameṇa pradarśyate |

156.52

tatra tāsāṃ lūtānāṃ madhye kapilā nāma lṛtā nāsāyāṃ daśati | evamagnirityādi | ityetāni nāsādīni kṣetrāṇi kapilādīnāṃ lūtānāṃ niyatāni | yāstvatyudīrṇaviṣā bhavanti tā lūtāḥ parakṣetrepi vartante yathātivalā rājāna iti | || iti pañcacatvāriṃśodhyāyaḥ ||

Linked texts (1)