Ashtangasamgraha 28.2
Śaśilekhā 28.2
- Language
- Sanskrit
28.2.1
pittasyocyate | sarpiṣpānamabhyāmena | bhaviṣyat saṃśodhanāya ca sarpiṣaiva snehanaṃ na tailādinā | tathā'dhomārgeṇaiva doṣaharaṇaṃ virecanameva | na vamanamityarthaḥ | madhurādiguṇayuktānāmauṣadhānnavyavahāryāṇāṃ copayogaḥ | tathā mṛdvādiguṇayuktānāṃ gandhānāmapasevanam | mṛdutīkṣṇaḥ | candanādiśītadravyaprabhavatvāt gandhaḥ śītaḥ | athavā gandhānāmiti gandhadravyāṇām | sarvatra caivaṃ gandhaśabdena gandhadravyāṇāṃ vyavahāraḥ | paramaśiśirasurabhiṇi jale majjanam | paramaśabdo'tyarthaparyāyaḥ | tethārasā vakṣamā taralāvalīnāṃ srajāṃ ca dhāraṇam | āvatya ābharaṇaguṇāḥ | taralairupalakṣitā āvalyastaralāvalthaḥ | taralo hāramadhyamaṇiḥ | muktādibhirmaṇiratnaiḥ kāntatarāstaralāvakhyastathoktāḥ | srajo mālāstāśca kiṃbhūtāstāmarasādibhirnānāvarṇaiḥ prasūnaiḥ puṣpairviracitāstathā kṣaṇe kṣaṇe pratikṣaṇaṃ vāsagṛhe bhūmitalādīnāṃ gandhavāribhiḥ prokṣaṇaṃ siñcanam | gandhopalakṣittāni vārīṇi gandhavārīṇi svacchāni ca tāni gandhavārīṇi svacchagandhavārīṇi | agyracandanādibhiḥ sugandhīni śītāni ca svacchagandhavārīṇi tathoktāni | taiḥ sakalādibhiragryacandanaṃ haricandanam | kāleyacandanaṃ raktacandanam | kamalaṃ padmam | kumudaṃ śvetasarojam | kuvalayaṃ nīlotpalam | kavāṭo dvārācchādanapaṭaḥ | vātāyanaṃ gavākṣaḥ | harmyaṃ gṛham | tathā śrutisukhatvādiyuktānāṃ gītādīnāṃ śravaṇam | ayantraṇatvādiguṇayuktaiḥ suhṛdbhiḥ sahāsanam | priyāṇāmayyaṃkānāṃ ca sadayaṃ kṛtvā''śleṣaḥ kiṃbhūtānāmamṛtavacanavirahasvabhāvenaiva surabhitamiva vadanakuḍmalaṃ yeṣāmityarthaḥ | kuḍmalaṃ mukulam |
28.2.2
atispaṣṭaṃ na vadantīti nātispaṣṭābhidhāyinaḥ | anupacāreṇa svabhāvenaiva madhuraḥ komalaścollāpa ālāpo yeṣāṃ te tathoktāḥ | nirdayamaṅganābhirāśleṣa iti sambandhaḥ | kiṃmbhūtābhistanūni mṛdūni surabhīṇi ca vasanāni vāsāṃsi yāsāṃ tābhiḥ tathā malikāmukulasadṛśamuktāphalabhūyiṣṭhālaṅkārābhiḥ | tathā sahacarīninādasaṅkalpenopajanitamautsukyaṃ yasya kalahaṃsasya tenānunāditaṃ yannūpurayo raśanākalāpasya ca śiñjitaṃ tadanugamanena sammugdhamasphuṭopalakṣyamāṇaṃ mugdhasnigdhamaprauḍhaṃ mṛdu vacanaṃ yāsāṃ tābhiḥ | tathā nijajaghanavanibiḍaṃ yat kucayugalaṃ tatsaṃbandhī yo'laṅkārabhārastadudvahanena yo'sau śramaśvasanastena kampitāni madhyamakulitāni locanotpalāni yāsāṃ tābhiḥ | tathā kiñcidvigalitaṃ navayauvanaṃ yāsāṃ tābhiḥ | tathā priyāṅgasaṅgamātrādyo'timātraḥ sukhastasyāsvādane ekāgracittatayā yo'sau visraṃsyamānaḥ sthānāt bhraśyamāna aṃśukastenaikakālopajātairvrīḍāvailakṣyādibhiryāni srastāni śithilāni svinnāni cāṅgāni tairdravīkṛto himaḥ śītoṅgarāgo yāsāṃ tābhiḥ | tathā sparśanena sakaladehaprahlādakāriṇībhirdarśanena hṛdayaprahlādakāriṇībhiḥ | tathā vilāsavatībhiḥ | tathā tanubhirapyaṅgairanaṅgasya balaṃ caturaṅgamivodvahantībhiḥ anaṅgabalaṃ kāmasya sakalajayasampādanī senā | caturaṅgaṃ hastyaśvarathapadātisaṅkulaṃ tathā bhavanatalasalilapulināni krīḍājalāśayataṭānītyarthaḥ | kiṃbhūtānyāha sakalarajanīkarasya karanikarāvakiraṇena śiśiratarāṇi | tathā dhārāgṛhaṃ atisitābhiḥ sikatābhirupāstṛtatalamanekairyantraiḥ pravṛttavimalasaliladhāraṃ ca | tathā kāyamānam |
28.2.3
kiṃbhūtaṃ sāgārānukārī yastoyāśayaḥ tasyopatīre yaḥ suviviṣṭaḥ kusumitabahuviṭapānāṃ pṛthutuṅgānāṃ vividhānāṃ taṭaruhāṇāṃ tarūṇāṃ nivahḥ, tacchāyāyopasacchatre dhavalānāṃ raktānāṃ ca nīrajānāṃ rajasā vyāptasamastajale vipule sikatile pradeśa upakaripatam | tathā ḍolāyamānānāṃ gaṇatithānāṃ bahuprakārāṇāṃ dṛtikalaśānāṃ saraṇena karakaplavantya udakapravāhaḥ tenāhitamṛtsaurabho bhūtataikadeśo yasmin | saraṇaṃ pātaḥ | karakastuṣāraḥ | tathā pralambamānairāgrajambvādikisalayādibhiḥ pratyuptāḥ parikalitāḥ paṭālikāḥ paṭṭakuñcyo yasmin | tathā muhurmuhuḥ pratikṣaṇaṃ puruṣayatnapreritānāṃ ghaṭānāṃ mukhodgīrṇāścandanenānuviddhā avalagnāḥ santaḥ patitaśeṣā muktāphalāyamānā jalalavā yasmin | tathā uccrāyavistāravanto niṣiddhā dūrapravisṛtāḥ śītavātapraveśā vātāyanādayo yatra | tathātyarthaṃ santaptāmbunaḥ śītaśīkarābhiṣekeṇa pratihatāḥ santāpādayo yasmin | tathātiśayaprāptaṃ ramaṇīyakaṃ ramyatvaṃ yasmin | himācalena spardhate śaityaṃ yasmin yathoktena chāyāmbuśaityādinā varṣākālalīlāṃ viḍambayantīti | tathā gṛhapuṣkariṇyaḥ kiṃbhūtāḥ praphullānāṃ padmādīnāṃ parāgarāgeṇānurañjitānāṃ jalacaravihagagaṇānāṃ ninādena ramyāḥ | tathopavanāni kiṃbhūtāni madhupānalobhena nilīyamānenālikulena cālitālatāpratānānnipatitakusumanicayena śayyāracanāyāṃ savyāpāro mṛdupavano yeṣu | iti pittopakramaḥ | viśeṣatastu ghṛtādiḥ pittopakramaḥ | divāsvapnaḥ pittaśleṣmakaratvādahitaḥ |
Linked texts (1)
- Aṣṭāṅgasaṃgraha — Vāgbhaṭa, Sanskrit