Ashtangasamgraha 42: atha pañcatriṃśo'dhyāyaḥ
Śaśilekhā 42
- Language
- Sanskrit
atha pañcatriṃśo'dhyāyaḥ
42.p1
pūrvasminnadhyāye yānyanuśastrāṇyuktāni teṣu tu pradhānaṃ jalaukaso'tastannirṇayārthamadhyāyārambhaḥ |
42.2
nṛpāḍhya ityādi | nṛpādīnāṃ duḥkhāsahiṣṇutvādasragvisrāvaṇāya jalaukaso yojayediti sambandhaḥ |
42.3
tāśca duṣṭāmbūdbhavvādilakṣaṇayuktāḥ saviṣā iti varjyāḥ | yatastaddaṃśāddāhādyutpattiḥ | tatrājñānāddāhādiṣu viṣādviharāṃ kriyāṃ kurvīta | padmasaugandhyādiyuktā nirviṣāḥ |
42.4
·sarvāsāmityādi subodham | gajavājiṣviti prāsaṅgikam | tāsu ca madhye sukumāratvādiyuktāḥ striyaḥ | tadviparītāḥ pūrvakāye bṛhatyaśca pumāṃsaḥ | pratatapātanaṃ satataṃ raktapānāya yojanam | subodhamanyat |
42.5
taṇḍulakaṇḍanaṃ taṇḍulatvakcūrṇam | aśuddharakte vraṇād dṛśyamāne madhunā guḍena vā kiñciccālayan vraṇe srāvayet | sthitaraktamavahadraktam |
tatra yogādīn sirāvyadhavadupalakṣayet | pratikurvīta ca | duṣṭaraktāpagamāt śvayathuśaithilyaṃ dāharāgaśūlopaśamaśca | raktapittena duṣṭamalāmbughaṭikābhyāṃ na nirharedagnisaṃyogādvātakaphābhyāṃ ca duṣṭaṃ nirharet | tathā kaphena na śṛṅgeṇa skannatvāt | vātapittābhyāṃ tu duṣṭaṃ nirharet | atha pracchādyāṅgaṃ tanuvastrapaṭalāvanaddhaprāntena śṛṅgeṇācūṣet | tathā pradīptāpicugarbhābhyāmalābughaṭikābhyāmiti | bhavanti cātra ślokāḥ |
yogātiyogāyogān sirāvyadhavadatrāpi lakṣayet | tadvadeva ca cikitset | kaphena duṣṭamalāmbughaṭikābhyāṃ nirharet | raktasya skannatvāt tayoścāgnisaṃyogāt | śeṣaṃ vyākhyāsamam |
42.10
gātramityādi subodham | grathitaṃ saṃhatam | athavā vātadhāmanyadharakāye śṛṅgeṇa | pittadhāmni madhyakāye jalaukobhiḥ | pūrvakāye kaphadhāmanyalābuneti kramārthaḥ |
42.11
srutāsṛjaḥ puruṣasya śītaiḥ pradehaparivekādibhirvāyukopāt kadācit satodakaṇḍūḥ śophaḥ syāt | taṃ śophamuṣṇena sarpiṣā secayediti |
iti pañcatriṃśo'dhyāyaḥ |
Linked texts (1)
- Aṣṭāṅgasaṃgraha — Vāgbhaṭa, Sanskrit