Ayurvedadipika (Carakatatparyatika) 1.1.16
Āyurvedadīpikā (Carakatātparyaṭīkā) (ed. Yādavjī Trikamjī Ācārya, 1981 printing) 1.1.16
- Language
- Sanskrit
1.1.16.1
sampratyāyurvedavyutpattiṃ kurvannāyurvedābhidheyaṃ darśayati- hitāhitamityādi| hitaṃ cāhitaṃ ca hitāhitaṃ, tathā sukhayuktatvāt sukhaṃ, duḥkhayuktatvādduḥkhaṃ; etacca catuṣprakāramapyāyurarthedaśamahāmūlīye “tatra śārīramānasābhyām” ityādinā granthena “ahitamato viparyayeṇa” (sū.a.30) ityantena vakṣyati| tasya hitāhitamiti āyuṣaḥ pathyāpathyam| mānaṃ cetyāyuṣa eva, tacca pramāṇaṃ māsikadvimāsikatvādibhirvikṛtilakṣaṇairindriyasthāne tathā prakṛtilakṣaṇaiḥ “idamāyuṣmatāṃ kumārāṇāṃ lakṣaṇaṃ bhavati” (śā.a.8) ityādinā śārīre vaktavyam| tacceti āyuḥ svarūpeṇa “śarīrendriyasattvātmasaṃyoga” ityādinā vakṣyamāṇam| tena hitāhitamityādinā ‘āyurvedayatītyāyurveda’ ityuktaṃ bhavati| vidadhātuśceha jñānārtha evābhipretaḥ| yadvakṣyatyarthe daśamahāmūlīye- “tadāyurvedayatītyāyurvedaḥ” (sū.a.30) iti| lābhādayastvarthā videriha noktāḥ, teṣāṃ sākṣādāyurvedājanyatvāditi bhāvaḥ||41||