Pramāṇa · Search · About · API

Ayurvedadipika (Carakatatparyatika) 1.1.26

Āyurvedadīpikā (Carakatātparyaṭīkā) (ed. Yādavjī Trikamjī Ācārya, 1981 printing) 1.1.26

Language
Sanskrit

1.1.26.1

dravyalakṣaṇamāha- yatretyādi| yatrāśritā yatra samavetāḥ, karma ca guṇāśca karmaguṇāḥ| kāraṇaṃ samavāyi yaditi samavāyi kāraṇaṃ yat, dravyameva hi dravyaguṇakarmaṇāṃ samavāyikāraṇam| samavāyikāraṇaṃ ca tad yat svasamavetaṃ kāryaṃ janayati; guṇakarmaṇī tu na svasamavetaṃ kāryaṃ janayataḥ, ato na te samavāyikāraṇe| etatkarmavattvaṃ hi dravyasya guṇādipañcapadārthavyāvṛttimātralakṣaṇakathanaṃ, na tu sajātīyavyāpakavijātīyavyāvartakalakṣaṇakathanaṃ; yena karmasamavāyo nākāśādīnāṃ vartate, tena lakṣaṇānugataṃ vijātīyavyāvṛttaṃ dravyasya lakṣaṇaṃ guṇavattvaṃ samavāyikāraṇatvaṃ ca boddhavyam| yadu(ttū)tpannamātraṃ dravyaṃ prathamakṣaṇe nirguṇaṃ, tadapi dvitīyakṣaṇāvaśyambhāviguṇavattayā tadyogyatvādguṇavadeveti mantavyam| vaiśeṣike+apyucyate- kriyāvadguṇavat samavāyikāraṇaṃ dravyam (vai.da.a.1sū.15) iti| tatrāpi ca yatheha vyākhyātaṃ tathaiva vyākhyātam| 51|-