Ayurvedadipika (Carakatatparyatika) 1.1.28
Āyurvedadīpikā (Carakatātparyaṭīkā) (ed. Yādavjī Trikamjī Ācārya, 1981 printing) 1.1.28
- Language
- Sanskrit
1.1.28.1
karmalakṣaṇamāha- saṃyoga ityādi| saṃyoge ca vibhāge ca yugapat kāraṇam| tena saṃyoge uttaradeśasaṃyogakārake vibhāgākāraṇe, tathā vibhāge ca vibhāgajavibhāgamātrakāraṇe saṃyogākāraṇe vyāvṛttiḥ siddhā| dravyamāśritamiti svarūpamātrakathanaṃ vyākhyeyaṃ, dravyavyāvṛttistu ‘karma nānyadapekṣate’ ityanenaiva siddhā| asyāyamartho yat- karma utpannaṃ svāśrayasya dravyasya pūrvadeśavibhāge uttaradeśasaṃyoge ca kartavye nānyatkāraṇaṃ paścātkālabhāvyapekṣate; dravyaṃ tu yadyapi saṃyogavibhāgakāraṇaṃ yugapadbhavati, tathā+api tadutpannaṃ sadyadā karmayuktaṃ bhavati tadaiva saṃyogavibhāgakāraṇaṃ syāt; karma tūtpannaṃ karotyeva paraṃ saṃyogavibhāgau na tu kāraṇāntaraṃ paścādbhāvyapekṣate, saṃyogavibhāgāśrayapratyāsattiṃ tvapekṣate, sā ca pūrvasiddhaiveti na caramabhāvikāraṇāntarāpekṣatā karmaṇaḥ| atha karmaśabdena vamanādīnāṃ tathā+adṛṣṭasya tathā kriyāyāścābhidhīyamānatvāt kasya karmaṇa idaṃ lakṣaṇamityata āha- kartavyasya kriyā karmeti| etena kriyārūpasya karmaṇa idaṃ lakṣaṇaṃ nādṛṣṭāderiti||52||