Pramāṇa · Search · About · API

Ayurvedadipika (Carakatatparyatika) 1.3.2

Āyurvedadīpikā (Carakatātparyaṭīkā) (ed. Yādavjī Trikamjī Ācārya, 1981 printing) 1.3.2

Language
Sanskrit

1.3.2.1

tāneva kuṣṭhaharayogānāha- āragvadha ityādi| śryāhvo ‘navanītakhoṭiḥ’ iti prasiddhaḥ| granthiśca bhaurja iti bhūrjapatragranthiḥ| salomaśo dhātukāsīsam| phaṇijjhakaḥ parṇāsabhedaḥ| sumanaḥpravālā jātīpallavāḥ| nikumbho dantī| ālaṃ haritālam| ardharūpairiti ardhaślokaiḥ| gopittapītā iti pītagopittāḥ, mayūravyaṃsakāditvena pūrvanipātaniyamāt; yadi vā gopittabhāvanayā pītavarṇā gopittapītāḥ| paramatyarthaṃ siddhāḥ; yadyapi sarvaprayogā maharṣipraṇītāḥ svaviṣaye siddhāstathā+apīha bahūnāṃ duścikitsyānāṃ rogāṇāmāśuharaṇāt paraṃ siddhā ityucyante| cūrṇāni ca pradehāśca cūrṇapradehāḥ; yadi vā cūrṇīkṛtānāṃ pradehāścūrṇapradehā; pradeho lepaḥ, pradehatākaraṇaṃ caiṣāṃ yogānāṃ kuṣṭhaharagomūtragopittādinā boddhavyam| sureśaluptam indraluptam| kuṣṭhagrahaṇena labdhānāmapi kiṭibhadadrupāmādīnāṃ punarabhidhānaṃ prayogāṇāṃ viśeṣeṇa taddharaṇaśaktikhyāpanārtham| tumburu svanāmaprasiddham| vanyaṃ kaivartamustakam| caṇḍā corapuṣpī| prathamamiti tailāktamityanena sambadhyate| tailaṃ ceha kuṣṭhaharaprakaraṇe sārṣapaṃ boddhavyam| amṛtāsaṅgaḥ tutthakam| kaṭaṅkaṭerī dāruharidrā| saugandhikaṃ gandhatṛṇaṃ gandhako vā| ārkaṃ payaḥ arkakṣīram| tadvaditi pradehaḥ kuṣṭhaharaḥ| prapunnāḍa eḍagajaḥ| hayamārakaḥ karavīraḥ; tasya tvag grāhyā, madhyaṃ ca pṛthagbhāvena grāhyam| tuṣodakaṃ satuṣairyavaiḥ sandhānaviśeṣāt kṛtaṃ kāñjikam| palāśasya nirdāhena gṛhīto rasaḥ palāśanirdāharasaḥ; sa ca palāśasya pradhānamūle cchinne+adhaḥ kumbhaṃ dattvopari vṛkṣadāhādyo galati svarasaḥ sa gṛhyate| caturaṅgulaḥ svarṇahāliḥ| aśvahanaḥ karavīraḥ| caturaṅgulakākamācyaśvahanacchadairekaḥ prayogaḥ, dvitve hyasya dvātriṃśatsaṅkhyā vakṣyamāṇā virudhyate||3-17||