<!-- Pramāṇa, a library of Indian primary sources · https://indike.org/pramana/in.med.samhita.caraka!cakrapani*jadavji.6.3.71.1 -->

[Pramāṇa](https://indike.org/pramana/) › [Indian literature](https://indike.org/pramana/in) › [Medicine](https://indike.org/pramana/in.med) › [Early and ascribed compendia](https://indike.org/pramana/in.med.samhita) › [Carakasaṃhitā](https://indike.org/pramana/in.med.samhita.caraka) › [Āyurvedadīpikā (Carakatātparyaṭīkā)](https://indike.org/pramana/in.med.samhita.caraka!cakrapani) › [Ayurvedadipika (Carakatatparyatika) (ed. Yadavji Trikamji Acarya, 1981 printing)](https://indike.org/pramana/in.med.samhita.caraka!cakrapani*jadavji) › 6.3.71.1

# Ayurvedadipika (Carakatatparyatika) 6.3.71.1

Āyurvedadīpikā (Carakatātparyaṭīkā) (ed. Yādavjī Trikamjī Ācārya, 1981 printing) 6.3.71.1

- **Language:** Sanskrit

### [6.3.71.1](https://indike.org/pramana/in.med.samhita.caraka!cakrapani*jadavji.6.3.71.1)

lājapeyāmityādikā daśa yavāgvaḥ| tatra prathamā śleṣmaṇīti haricandraḥ; kiṃvā lājapeyāṃ sukhajarāmityekā, tathā pippalīnāgaraiḥ śṛtāmiti dvitīyā, evaṃ śeṣābhiḥ samamekādaśa peyāḥ| sanāgarāṃ sṛṣṭaviṭ pibediti yojanā, sanāgarāmeva śītāṃ madhuyutāṃ pibet paittika ityaparā| śuṇṭhyāstu madhurapākitvena pācanatvena ca pitte prayogaḥ| iha vidārīgandhādyaṃ hrasvapañcamūlam| sayavāmiti padena ṣaṣṭitaṇḍulakāryāṃ pibediti| sabilvāmityādinā dhāvanīśṛtāmityantena caikā yavāgūḥ| parikartikā kartikākārā vedanā| kalaśī siṃhapucchī| dhāvanī kaṇṭakārī| atra ca yavāgūnāṃ sādhanadravyajalataṇḍulaparimāṇe vṛddhavaidyavyavahārāḥ pūjitāḥ pramāṇīkartavyāḥ| atrāgniveśasaṃhitāyāmadhīyate- “kvāthyadravyāñjaliṃ kṣuṇṇaṃ śrapayitvā jalāḍhake| pādaśeṣeṇa tenātha yavāgūrupakalpayet|| karṣārdhaṃ vā kaṇāśuṇṭhyoḥ kalkadravyasya vā palam| vinīya pācayed yuktyā vāriprasthena cāparām” iti| aparāmiti kvāthasādhyayavāgvā uktāyā bhinnāṃ kalkasādhyāmityarthaḥ| evaṃ ca kalkapalena yā tatra yavāgūsādhanaparibhāṣā, sā ihāpi dravyapalakalkena yavāgūsādhanamupadiśatā+anumataiva, tathāhi jīvantyādiyavāgvāmaṣṭabhirdravyaiḥ kolapramāṇaiḥ sādhanamuktam| yattu tatra vṛkṣāmlayuktetyādyuktaṃ, tadamlatāmātrārthaṃ vṛkṣāmladānaṃ, na tadaṣṭamāṣakapramāṇaṃ; kiṃvā, tadapyaṣṭamāṣakamānapramāṇamastu, tathā+apyadūrāntarārthatayā kalkapalasādhanopadeśikā paribhāṣā+anumataiva bhavatyaṣṭamāṣakādhikapalakalkasādhanopadeśena; uktaṃ hi- “jīvantyajājīśaṭhipuṣkarāhvaiḥ sakāravīdīpyakabilvamadhyaiḥ| sayāvaśūkairbadarapramāṇairvṛkṣāmlayuktā ghṛtatailabhṛṣṭā|| arśotisārānilagulmaśophahṛdrogamandāgnihitā yavāgūḥ|| yā pañcakolairvidhinaiva tena siddhā bhavet sā+api samā tayaiva” (ci.a.12) iti; tasmādetadyavāgūktamānaliṅgadarśanāt kalkapalasādhyayavāgvabhidhāyikā paribhāṣā+anumataiva, tadanyā tatsahacaritā karṣārdhakaṇāśuṇṭhīmānadarśikā+anumataiva| kvāthasādhyayavāgvādidravyamāne tu vṛddhavyavahārapūjiteyaṃ paribhāṣā- “yadapsu śṛtaśītāsu ṣaḍaṅgādi prayujyate| karṣamātraṃ tato dravyaṃ sādhayet prāsthike+ambhasi|| ardhaśṛtaṃ prayoktavyaṃ pāne peyādisaṃvidhau” iti| ādiśabdenātra yūṣarasādigrahaṇam| “kvāthyadravyāñjaliṃ kṣuṇṇaṃ” ityādiparibhāṣāyāstathā+anuktaparibhāṣāyāśca kartavyavyavasthā, tathā sakalayavāgūsādhanataṇḍulajalādimānavyavasthāvicāraścāpāmārgataṇḍulīya (sū.a.4) eva nirlocito+anusaraṇīyaḥ||179-187||-

- [Previous: 6.3.70.1](https://indike.org/pramana/in.med.samhita.caraka!cakrapani*jadavji.6.3.70.1)
- [Next: 6.3.72.1](https://indike.org/pramana/in.med.samhita.caraka!cakrapani*jadavji.6.3.72.1)
- [Up: 6.3.71](https://indike.org/pramana/in.med.samhita.caraka!cakrapani*jadavji.6.3.71)

## Linked texts (3)

- [Cikitsāsārasaṅgraha (Vaṅgasena)](https://indike.org/pramana/in.med.sangraha.vangasena.3.55) — Vaṅgasena, Sanskrit
- [Jvaratimirabhāskara (Cāmuṇḍa Kāyastha)](https://indike.org/pramana/in.med.cikitsa.jvara.jvaratimirabhaskara.5.52) — Cāmuṇḍa Kāyastha 1598, Sanskrit
- [ĀYURVEDĪYAPARIBHĀṢĀ](https://indike.org/pramana/in.med.paribhasa.ayurvediyaparibhasa.7.25) — Gaṅgādhara, Sanskrit

---
Source: [https://indike.org/pramana/in.med.samhita.caraka!cakrapani*jadavji.6.3.71.1](https://indike.org/pramana/in.med.samhita.caraka!cakrapani*jadavji.6.3.71.1) · Pramāṇa
