Hārīta's Compendium of Medicine 1.1.15: pañcadaśo'dhyāyaḥ — dhānyavargaḥ

1.1.15.1

raktaśālirmahāśāliḥ kalamā ṣaṣṭikāparā
khañjarīṭāpasāhī ca jīrakānyā kapiñjalā

the third consists of six thousand, and the fourth of only three [thousand];

1.1.15.2

saugandhī śūkalā cānyā bilavāsī kacorakā
garuḍā rukmavantī ca kalamānyā tathāparā
bilvajā māgadhī pītā tā aṣṭādaśa śālayaḥ

1.1.15.3

raktaśālistridoṣaghnī cakṣuṣyā mūtrarogahā
mahāśālirgururvṛṣyā cakṣuṣyābalavarddhinī

1.1.15.4

śītā gurustridoṣaghnī madhurāparaṣaṣṭikā

1.1.15.5

jīrakā vātapittaghnī kalamā śleṣmapittahā
kapiñjalā śleṣmalā syānmāgadhīkaphavātalā

1.1.15.6

bilavāsī guruścāpi pittaghnī śukravarddhinī
śūkalā pittavātaghnī kacorā pittanāśinī

1.1.15.7

garuḍānyā ca pātaghnī pittamūtragadāpahā
rukmavantī laghū rucibalapuṣṭikarā matā

1.1.15.8

kalamānyā laghuḥ pathyā vātaśleṣmavivarddhinī
bilvajā māgadhī pītā sāmānyāstāguṇāguṇaiḥ

1.1.15.9

rucikṛdbalakṛnmūtradoṣaghnī ca śramāpahā
dagdhagrāmācale jātāḥ śālayo laghupākinaḥ

1.1.15.10

supathyā baddhaviṇmūtrā rūkṣāḥ śleṣmāpakarṣiṇaḥ
kedāraprabhavā vṛkṣā vātapittavināśinaḥ

1.1.15.11

raktapittavikāraghnā vātalāḥ kaphakārakāḥ
deśe deśe vibhinnāni nāmāni parilakṣayet

1.1.15.12

samānguṇaiśca sarvāstānbhūmibhāgodbhavānviduḥ

1.1.15.13

śālayaśchinnarohāśca mūtralā vātalāhimāḥ

1.1.15.14

śyāmākaḥ kodravaḥ kaṇḍūrmarkaṭī kapikacchurā
kṣudradhānyamidaṃ proktaṃ śṛṇu putra pravakṣyate

1.1.15.15

śyāmākaḥ śoṣaṇo rūkṣo vātalaḥ kaphavāraṇaḥ
kodravo rūkṣo grāhī śyādraktapittaviśoṣaṇaḥ

1.1.15.16

nādhikakaphakṛt prokto rucyaḥ svāduḥ prakīrttitaḥ

1.1.15.17

vidalānnāni vakṣyāmi śṛṇu putra yathākramam
yavagodhūmacaṇakā māṣo mudgāḍhakī tathā

1.1.15.18

makuṣṭakaḥ kulatthaśca masūrastripuṭastathā
niṣpāvakaḥkalāyaśca vidalānnaṃ prakīrttitam

1.1.15.19

rūkṣaḥ śīto guruḥ svāduḥ kaṣāyo madhuro yavaḥ
vṛṣyo grāhī kaphaghnaśca syātpittaśvāsakāsanut

1.1.15.20

madhuro guruviṣṭambhī vṛṣyo balyo'tha bṛṃhaṇaḥ
īṣatkaṣāyo madhuro godhūmaḥ syāttridoṣahā

1.1.15.21

tilo vipāke madhuro baliṣṭhaḥ snigdho vraṇālepanapathya uktaḥ
balyo'gnimedhājanano vareṇyo mūtrasya doṣaharaṇo guruśca

1.1.15.22

tileṣu sarveṣvasitaḥ pradhāno madhyaḥ sito hīnatarāstathānye

1.1.15.23

rakte kaphe pīnasake tu kaṇṭhe galāmaye vātaruje sapitte
śītaḥ pratiśyāyakṛmīnnihanti śuṣkastathārdraścaṇakaḥ praśastaḥ

1.1.15.24

snigdho'tha vṛṣyo madhuraśca balyo marutkaphānāṃ paribṛṃhaṇaśca
pāke'mlakoṣṇo vidito himaśca māṣo'tha hṛdyaḥ kathito naraiśca

1.1.15.25

śītaḥ kaṣāyo madhuro laghuḥ syātpaittāsrajadoṣaharaḥ saraśca
vipākato'sau kaṭukapradhāno mudgastathānyaḥ kathito'bhiramyaḥ

1.1.15.26

mṛduḥkaṣāyā ca saraktapittaṃ vātaṃ kaphaṃ hanti mukhavraṇaśca
gulmajvarārocakakāsachardihṛdrogadurnāmaharāḍhakī syāt

1.1.15.27

saraktapittakaphavātahantā coṣṇaḥ kaṣāyo madhuraḥ pradiṣṭaḥ
grāhī suśīto mudakīlagulmaṃ makuṣṭakaḥ sarvagadānnihanti

1.1.15.28

uṣṇo jayenmārutapīnasantu kāsapratiśyāyavibandhagulmān
hikkāṃ saraktastu balāśapittaṃ nihanti medaśca kulatthako'yam

1.1.15.29

rūkṣo viśoṣī madhuraḥ pradiṣṭaḥ snāyuṃ karotyasthigataṃ baliṣṭam
śūlavibandhabhramaśophakarttā dāhārśahṛdrogavikārakārī

1.1.15.30

kiñcitkaṣāyā madhurāḥ pradiṣṭā raktapraśantiṃ janayanti balyāḥ
kiñcitsavātaṃ vinighnanti pittaṃ kalāyakā mudgasamānarūpāḥ

1.1.15.31

rūkṣo viśoṣī madhuraḥ pradiṣṭaḥ śūlārttigulmagrahaṇīvikārān
karoti vātāmayavarddhanañca pittāsṛjaṃ grāhaharo masūraḥ

1.1.15.31.p1

iti pratiṣṭo bahudhānyavargo granthasya vistārabhayācca kiñcit ye ye prasiddhāḥ sutarāṃ hi loke teṣāṃ guṇāḥ śreṣṭhatamāḥ pradiṣṭāḥ iti ātreyabhāṣite hārītottare prathamasthāne dhānyavargo nāma pañcadaśo'dhyāyaḥ