Pramāṇa · Search · About · API

Hārīta's Compendium of Medicine 3.3.34: catustriṃśo'dhyāyaḥ

Hārītasaṃhitā 3.3.34

Language
Sanskrit

Contents

catustriṃśo'dhyāyaḥ

3.3.34.1

ātreya uvāca
caturvidho bhaveddoṣo vātaraktasamudbhavaḥ
gandhadoṣeṇa jāyante nāmānyeṣāṃ pṛthak pṛthak

In dogs it is named alarka; in fish it is regarded as indramata; / in birds it is abhighāta; and in wild beasts it is named aikṣita.

English (machine translation) (machine translation)

3.3.34.2

kṣudrataścāntako ghoraḥ athavānyamasūrikā
vasantaḥ sarṣapākārā piṭakā yasya dṛśyate

3.3.34.3

so'pi kṣudrataraḥ proktaḥ pittaraktapradoṣataḥ
agnidagdhavatsa dāhyaḥ piṭikā yasya dṛśyate

3.3.34.4

so'pyatīva visarpī syādasukhī ca nirantaram

3.3.34.5

saghanāḥ pīḍakā yasya pākayati samaḥ kaphaḥ
dāho'ratirvivarṇatvaṃ tasya sadyaḥ prajāyate

3.3.34.6

varttulamasūrikāvat piṭakā yasya dṛśyate
śāmyati śīghraṃ pākena sā vijñeyā masūrikā
tasya vakṣyāmi bhaiṣajyaṃ yathāvidhi mahāmate

3.3.34.7

guptākāraṃ surakṣecca rakṣāyogavidhānataḥ
na strīṇāṃ nādhamānāñca saṃsargaṃ vā prasaṅgakam

3.3.34.8

suśītaṃ śītalaṃ sthānaṃ kārayetsuprayatnataḥ
kṣudrakasyopasargasya lepanaṃ cātra kārayet

3.3.34.9

kuṣṭhaṃ sośīranyagrodhastathodumbarikatvacaḥ
pralepanaṃ praśastaṃ syātkṣudropasargavāraṇam

3.3.34.10

kṣīrañca madhuśarkarāyuktaṃ pānaṃ sukhāvaham
jambvāmrapallavānāñca viṣṭhaṃ dadhimadhuyutam

3.3.34.11

pāyayet kṣudrakasyāsya atisārāgnināśanam
gokṣuraścātiviṣā ca karkaṭādyaṃ saparpaṭam

3.3.34.12

kalkametatprayoktavyaṃ madhu śarkarāsaṃyutam
harītakīmātuluṅgasvarasaṃ śarkarāyutam

3.3.34.13

kṣudrakasyopasargasya vamiśoṣanivāraṇam
agniko'pyupasargaṃ ca yojyaṃ caitatpralepanam

3.3.34.14

raktacandanamañjiṣṭhā nimbapatrāṇi cārjunam
kṣīreṇa navanītena hitaṃ syāllepanaṃ tathā

3.3.34.15

ghoraṃ copadravaṃ dṛṣṭvā na svedaṃ na ca mardanam
pralepanaṃ na kurvanti yathāyogena paṇḍitāḥ

3.3.34.16

araṇyagomayakṣāratailena cālanaṃ hitam
na tailenāpi cābhyaṅge lepenaiva ca kārayet

3.3.34.17

candanaṃ madhukaṃ rodhraṃ nyagrodhotpalasārivā
madhunā saṃyutaḥ kalkaḥ pānena copasargahṛt

3.3.34.18

upasarge jvarastīvro raktamūtraṃ prajāyate
tasya vakṣyāmyupacāraṃ yena sampadyate sukham

3.3.34.19

paṭolaṃ parpaṭaṃ śuṇṭhī mustā ca khadiraṃ samam
kalko madhuyutaḥ pāne hitaḥ syājjvaranāśanaḥ

3.3.34.20

candanośīramañjiṣṭhā puṣkaraṃ dantadhāvanam
kvāyapānaṃ madhuyutamupasargajvarāpaham

3.3.34.21

vamane cātisāre ca dāḍimaṃ kuṭajastathā
madhudadhnānvita pānamatisāranivāraṇam

3.3.34.22

śeṣāśca kṣudrikāḥ proktāḥ kriyā cātra vidheyakā
ekā kriyā masūrike karttavyā suvidhānataḥ

3.3.34.23

vātalāni ca sarvāṇi tathā rūkṣāṇi kovidaḥ
strīsaṅge rūkṣaśokañca dūrataḥ parivarjayet

3.3.34.24

jvare proktāni pathyāni tāni cātra pradāpayet
evaṃ trisaptarātreṇa sukhaṃ sampadyate naraḥ

3.3.34.25

tato'bhiṣekaḥ karttavyaḥ kṛtvā maṅgalavācanam
nūtanāni ca sūkṣmāṇi vastrāṇi ca sitāni ca

3.3.34.26

paridhāpya homakāryamiṣṭabhojyaṃ vidheyakam

3.3.34.26.p1

ityātreyabhāṣite hārītottare tṛtīyasthāne upasargacikitsānāma catustriṃśo'dhyāyaḥ

Translations (1)