Hārīta's Compendium of Medicine 3.3.5: pañcamo'dhyāyaḥ
Hārītasaṃhitā 3.3.5
- Language
- Sanskrit
Contents
- 3.3.5.33 — 1 part
pañcamo'dhyāyaḥ
3.3.5.1
ātreya uvāca
krimayo dvividhāḥ proktā bāhyābhyantarasambhavāḥ
bāhyāyūkāḥ prasiddhāḥ syurābhyantarāśca kiñcakāḥ
Therefore, with every effort, for the sake of warding off disease, / a compendium endowed with the characteristics of etiology and endowed with practical methods
3.3.5.2
sapta vidho bhavedbāhyaḥ ṣaḍvidho'ntaḥsamudbhavaḥ
teṣāṃ vakṣyāmi sambhūtiṃ bāhyānābhyantare nṛṇām
3.3.5.3
raukṣyādatimalātsvedāccintayā śocanādapi
kaphādhātusamudbhūtāstīkṣṇā yūkā bhavanti hi
3.3.5.4
yūkāḥ kṛṣṇāḥ parāḥ śvetāstṛtīyā carmaṇi sthitā
sūkṣmātivikaṭā rūkṣā carmabhā carma yūkikā
3.3.5.5
caturthī bindukī nāma varttulā mūtrasambhavā
matkuṇā syācca pañcamī bāhyopadravakāriṇī
3.3.5.6
yūkā mastakasaṃsthāne śvetā śironivāsinī
carmayūkā netracarme sūkṣme romaṇi yaṣṭikā
3.3.5.7
rūkṣānnayavānnagodhūmapiṣṭairguḍena vā kṣīraviparyayeṇa
divāśayānena sapicchalena gharmeṇa tāpodakasevanena
3.3.5.8
sañjāyate tena malāśayeṣu krimivrajaṃ koṣṭhavikārakāri
3.3.5.9
ṣaḍvidhāste samuddiṣṭāsteṣāṃ vakṣyāmi lakṣaṇam
kaphakoṣṭhaṃ malādhāraṃ koṣṭhe sarpanti sarpavat
3.3.5.10
pṛthumuṇḍā bhavantyeke kecitkiñcukasannibhāḥ
dhānyāṅkuranibhāḥ kecitkecitsūkṣmāstathāṇavaḥ
3.3.5.11
sūcīmukhāḥ parijñeyāścāntrāṇi sīdayanti te
vakṣyāmi lakṣaṇaṃ teṣāṃ cikitsāñca śṛṇaṣva me
3.3.5.12
jvaro hṛdrogaśūlaṃ vā vamihṛtkledanaṃ bhramaḥ
rucibandho vivarṇatvamatīsāraḥ saphenilaḥ
3.3.5.13
garjanaṃ jaṭhare caiva mandāgnitvaṃ ca jāyate
pipāsā pītatā netre kiñcukaiḥ pīḍitasya ca
3.3.5.14
sūcīvatudyate'ntrāṇi raktaṃ cevātisāryate
yakṛdvā bhakṣyantyanye raktaṃ vā vamate bhṛśam
3.3.5.15
kledo mukhe'rucirjāḍyaṃ mandāgnitvaṃ ca vepathuḥ
kṣuttṛṣṇā ca jvaro jñeyāḥ sūcīmukhakrimīrujaḥ
3.3.5.16
ye ca dhānyāṅkurāsteṣāṃ vakṣyāmyatha ca lakṣaṇam
malāśayasthāḥ krimayo malaṃ jagdhanti te bhṛśam
3.3.5.17
taistu sampīḍyate dehe kṛśatvavidradhibhedaparuṣatāḥ
tena gātre rujatvañca hṛtkledo yavakrimayo matāḥ
3.3.5.18
hārītaḥ saṃśayāpannaḥ pādau saṃgṛhya pṛcchati
kathaṃ dehe manuṣyasya malasṛtrarasāśaye
3.3.5.19
sambhavanti kathaṃ cādau varddhayanti kathaṃ punaḥ
kathaṃ ca śīrṇe'nnarase nānāhāravibhakṣaṇe
3.3.5.20
jāyante kena krimayaḥ sūkṣmā vāpyadhogāminaḥ
nānāmapakvabhakṣyānnaṃ dahate vā hutāśanaḥ
3.3.5.21
kathaṃ te krimayaścānte na dahyanteṃ'ntarāgninā
evaṃ pṛṣṭo mahācāryaḥ provāca munipuṅgavaḥ
3.3.5.22
ātreya uvāca
śṛṇu putra mahābāho krimisambhavakāraṇam
viruddhānnarasaiḥ putra raktaṃ caivāsya kupyati
3.3.5.23
kaphenaikadinaṃ yāti śukreṇa kāraṇaṃ vrajet
pañcabhūtātmake kāye te tu jātāḥ sacetanāḥ
3.3.5.24
koṣṭhāgninā na dahyantena jīryante rasāniti
viṣe jāto yathā kīṭo na viṣeṇa mṛtiṃ vrajet
3.3.5.25
tathā hutāśanodbhūtaṃ na hutāśena jīryate
3.3.5.26
bheṣajaṃ sampravakṣyāmi yena te'pi taranti vai
patanti vā śamaṃ yānti bheṣajāni śṛṇuṣva me
3.3.5.27
vacājamodā krimijitpalāśabījaṃ śaṭhī rāmaṭhakaṃ triviśyāḥ
uṣṇodake tatparipiṣya peyaṃ patanti śīghraṃ śatadhārttamalam
3.3.5.28
śaṭīyavānīpicumandaputrān viḍaṅgakṛṣṇāti viṣārasānām
sampiṣya mūtreṇa trivṛtprayuktaṃ vināśanaṃ sarvakṛmīrujānām
3.3.5.29
maricaṃ pippalimūlaṃ viḍaṅgaśigrujavānikātrivṛtaḥ
gomūtreṇa tu peṣyaṃ pānaṃ śīghraṃ krimīn hanti
3.3.5.30
mustāviśālātriphalāsuparṇiśigrūsurāhve salilena kalkaḥ
pānaṃ sakṛṣṇākrimiśatrucūrṇaṃ vināśanaṃ sarvakṛmīrujāṃ ca
3.3.5.31
surasā ca suradāru māgadhī viḍaṅgakampillaviḍaṅgadantinī
trivṛttāḍakarasonakaṃ krimihṛdrogahṛtsalilena sevitam
3.3.5.32
mātuluṅgasya mūlāni rasonaḥ krimijittrivṛt
ajamodānimbapatraṃ gomūtreṇa tu peṣayet
3.3.5.33
pānametatpraśaṃsanti krimidoṣanivāraṇam
jvaraproktāni pathyāni krimidoṣe pradāpayet
3.3.5.33.p1
ityātreyabhāṣite hārītottare tṛtīyasthāne krimicikitsā nāma pañcamo'dhyāyaḥ
Translations (1)
- English (machine translation) — English, machine translation