<!-- Pramāṇa, a library of Indian primary sources · https://indike.org/pramana/in.med.samhita.haritasamhita.3.3.5 -->

[Pramāṇa](https://indike.org/pramana/) › [Indian literature](https://indike.org/pramana/in) › [Medicine](https://indike.org/pramana/in.med) › [Early and ascribed compendia](https://indike.org/pramana/in.med.samhita) › [Hārīta's Compendium of Medicine](https://indike.org/pramana/in.med.samhita.haritasamhita) › 3.3.5

# Hārīta's Compendium of Medicine 3.3.5: pañcamo'dhyāyaḥ

Hārītasaṃhitā 3.3.5

- **Language:** Sanskrit

## Contents

- [3.3.5.33](https://indike.org/pramana/in.med.samhita.haritasamhita.3.3.5.33) — 1 part

### pañcamo'dhyāyaḥ

### [3.3.5.1](https://indike.org/pramana/in.med.samhita.haritasamhita.3.3.5.1)

ātreya uvāca  
krimayo dvividhāḥ proktā bāhyābhyantarasambhavāḥ  
bāhyāyūkāḥ prasiddhāḥ syurābhyantarāśca kiñcakāḥ

> Therefore, with every effort, for the sake of warding off disease, / a compendium endowed with the characteristics of etiology and endowed with practical methods  
> — English (machine translation) (machine translation)

### [3.3.5.2](https://indike.org/pramana/in.med.samhita.haritasamhita.3.3.5.2)

sapta vidho bhavedbāhyaḥ ṣaḍvidho'ntaḥsamudbhavaḥ  
teṣāṃ vakṣyāmi sambhūtiṃ bāhyānābhyantare nṛṇām

### [3.3.5.3](https://indike.org/pramana/in.med.samhita.haritasamhita.3.3.5.3)

raukṣyādatimalātsvedāccintayā śocanādapi  
kaphādhātusamudbhūtāstīkṣṇā yūkā bhavanti hi

### [3.3.5.4](https://indike.org/pramana/in.med.samhita.haritasamhita.3.3.5.4)

yūkāḥ kṛṣṇāḥ parāḥ śvetāstṛtīyā carmaṇi sthitā  
sūkṣmātivikaṭā rūkṣā carmabhā carma yūkikā

### [3.3.5.5](https://indike.org/pramana/in.med.samhita.haritasamhita.3.3.5.5)

caturthī bindukī nāma varttulā mūtrasambhavā  
matkuṇā syācca pañcamī bāhyopadravakāriṇī

### [3.3.5.6](https://indike.org/pramana/in.med.samhita.haritasamhita.3.3.5.6)

yūkā mastakasaṃsthāne śvetā śironivāsinī  
carmayūkā netracarme sūkṣme romaṇi yaṣṭikā

### [3.3.5.7](https://indike.org/pramana/in.med.samhita.haritasamhita.3.3.5.7)

rūkṣānnayavānnagodhūmapiṣṭairguḍena vā kṣīraviparyayeṇa  
divāśayānena sapicchalena gharmeṇa tāpodakasevanena

### [3.3.5.8](https://indike.org/pramana/in.med.samhita.haritasamhita.3.3.5.8)

sañjāyate tena malāśayeṣu krimivrajaṃ koṣṭhavikārakāri

### [3.3.5.9](https://indike.org/pramana/in.med.samhita.haritasamhita.3.3.5.9)

ṣaḍvidhāste samuddiṣṭāsteṣāṃ vakṣyāmi lakṣaṇam  
kaphakoṣṭhaṃ malādhāraṃ koṣṭhe sarpanti sarpavat

### [3.3.5.10](https://indike.org/pramana/in.med.samhita.haritasamhita.3.3.5.10)

pṛthumuṇḍā bhavantyeke kecitkiñcukasannibhāḥ  
dhānyāṅkuranibhāḥ kecitkecitsūkṣmāstathāṇavaḥ

### [3.3.5.11](https://indike.org/pramana/in.med.samhita.haritasamhita.3.3.5.11)

sūcīmukhāḥ parijñeyāścāntrāṇi sīdayanti te  
vakṣyāmi lakṣaṇaṃ teṣāṃ cikitsāñca śṛṇaṣva me

### [3.3.5.12](https://indike.org/pramana/in.med.samhita.haritasamhita.3.3.5.12)

jvaro hṛdrogaśūlaṃ vā vamihṛtkledanaṃ bhramaḥ  
rucibandho vivarṇatvamatīsāraḥ saphenilaḥ

### [3.3.5.13](https://indike.org/pramana/in.med.samhita.haritasamhita.3.3.5.13)

garjanaṃ jaṭhare caiva mandāgnitvaṃ ca jāyate  
pipāsā pītatā netre kiñcukaiḥ pīḍitasya ca

### [3.3.5.14](https://indike.org/pramana/in.med.samhita.haritasamhita.3.3.5.14)

sūcīvatudyate'ntrāṇi raktaṃ cevātisāryate  
yakṛdvā bhakṣyantyanye raktaṃ vā vamate bhṛśam

### [3.3.5.15](https://indike.org/pramana/in.med.samhita.haritasamhita.3.3.5.15)

kledo mukhe'rucirjāḍyaṃ mandāgnitvaṃ ca vepathuḥ  
kṣuttṛṣṇā ca jvaro jñeyāḥ sūcīmukhakrimīrujaḥ

### [3.3.5.16](https://indike.org/pramana/in.med.samhita.haritasamhita.3.3.5.16)

ye ca dhānyāṅkurāsteṣāṃ vakṣyāmyatha ca lakṣaṇam  
malāśayasthāḥ krimayo malaṃ jagdhanti te bhṛśam

### [3.3.5.17](https://indike.org/pramana/in.med.samhita.haritasamhita.3.3.5.17)

taistu sampīḍyate dehe kṛśatvavidradhibhedaparuṣatāḥ  
tena gātre rujatvañca hṛtkledo yavakrimayo matāḥ

### [3.3.5.18](https://indike.org/pramana/in.med.samhita.haritasamhita.3.3.5.18)

hārītaḥ saṃśayāpannaḥ pādau saṃgṛhya pṛcchati  
kathaṃ dehe manuṣyasya malasṛtrarasāśaye

### [3.3.5.19](https://indike.org/pramana/in.med.samhita.haritasamhita.3.3.5.19)

sambhavanti kathaṃ cādau varddhayanti kathaṃ punaḥ  
kathaṃ ca śīrṇe'nnarase nānāhāravibhakṣaṇe

### [3.3.5.20](https://indike.org/pramana/in.med.samhita.haritasamhita.3.3.5.20)

jāyante kena krimayaḥ sūkṣmā vāpyadhogāminaḥ  
nānāmapakvabhakṣyānnaṃ dahate vā hutāśanaḥ

### [3.3.5.21](https://indike.org/pramana/in.med.samhita.haritasamhita.3.3.5.21)

kathaṃ te krimayaścānte na dahyanteṃ'ntarāgninā  
evaṃ pṛṣṭo mahācāryaḥ provāca munipuṅgavaḥ

### [3.3.5.22](https://indike.org/pramana/in.med.samhita.haritasamhita.3.3.5.22)

ātreya uvāca  
śṛṇu putra mahābāho krimisambhavakāraṇam  
viruddhānnarasaiḥ putra raktaṃ caivāsya kupyati

### [3.3.5.23](https://indike.org/pramana/in.med.samhita.haritasamhita.3.3.5.23)

kaphenaikadinaṃ yāti śukreṇa kāraṇaṃ vrajet  
pañcabhūtātmake kāye te tu jātāḥ sacetanāḥ

### [3.3.5.24](https://indike.org/pramana/in.med.samhita.haritasamhita.3.3.5.24)

koṣṭhāgninā na dahyantena jīryante rasāniti  
viṣe jāto yathā kīṭo na viṣeṇa mṛtiṃ vrajet

### [3.3.5.25](https://indike.org/pramana/in.med.samhita.haritasamhita.3.3.5.25)

tathā hutāśanodbhūtaṃ na hutāśena jīryate

### [3.3.5.26](https://indike.org/pramana/in.med.samhita.haritasamhita.3.3.5.26)

bheṣajaṃ sampravakṣyāmi yena te'pi taranti vai  
patanti vā śamaṃ yānti bheṣajāni śṛṇuṣva me

### [3.3.5.27](https://indike.org/pramana/in.med.samhita.haritasamhita.3.3.5.27)

vacājamodā krimijitpalāśabījaṃ śaṭhī rāmaṭhakaṃ triviśyāḥ  
uṣṇodake tatparipiṣya peyaṃ patanti śīghraṃ śatadhārttamalam

### [3.3.5.28](https://indike.org/pramana/in.med.samhita.haritasamhita.3.3.5.28)

śaṭīyavānīpicumandaputrān viḍaṅgakṛṣṇāti viṣārasānām  
sampiṣya mūtreṇa trivṛtprayuktaṃ vināśanaṃ sarvakṛmīrujānām

### [3.3.5.29](https://indike.org/pramana/in.med.samhita.haritasamhita.3.3.5.29)

maricaṃ pippalimūlaṃ viḍaṅgaśigrujavānikātrivṛtaḥ  
gomūtreṇa tu peṣyaṃ pānaṃ śīghraṃ krimīn hanti

### [3.3.5.30](https://indike.org/pramana/in.med.samhita.haritasamhita.3.3.5.30)

mustāviśālātriphalāsuparṇiśigrūsurāhve salilena kalkaḥ  
pānaṃ sakṛṣṇākrimiśatrucūrṇaṃ vināśanaṃ sarvakṛmīrujāṃ ca

### [3.3.5.31](https://indike.org/pramana/in.med.samhita.haritasamhita.3.3.5.31)

surasā ca suradāru māgadhī viḍaṅgakampillaviḍaṅgadantinī  
trivṛttāḍakarasonakaṃ krimihṛdrogahṛtsalilena sevitam

### [3.3.5.32](https://indike.org/pramana/in.med.samhita.haritasamhita.3.3.5.32)

mātuluṅgasya mūlāni rasonaḥ krimijittrivṛt  
ajamodānimbapatraṃ gomūtreṇa tu peṣayet

### [3.3.5.33](https://indike.org/pramana/in.med.samhita.haritasamhita.3.3.5.33)

pānametatpraśaṃsanti krimidoṣanivāraṇam  
jvaraproktāni pathyāni krimidoṣe pradāpayet

### [3.3.5.33.p1](https://indike.org/pramana/in.med.samhita.haritasamhita.3.3.5.33.p1)

ityātreyabhāṣite hārītottare tṛtīyasthāne krimicikitsā nāma pañcamo'dhyāyaḥ

## Translations (1)

- [English (machine translation)](https://indike.org/pramana/in.med.samhita.haritasamhita~en-mt.3.3.5) — English, machine translation

---
Source: [https://indike.org/pramana/in.med.samhita.haritasamhita.3.3.5](https://indike.org/pramana/in.med.samhita.haritasamhita.3.3.5) · Pramāṇa
