<!-- Pramāṇa, a library of Indian primary sources · https://indike.org/pramana/in.med.samhita.susruta!cakrapani.2.3 -->

[Pramāṇa](https://indike.org/pramana/) › [Indian literature](https://indike.org/pramana/in) › [Medicine](https://indike.org/pramana/in.med) › [Early and ascribed compendia](https://indike.org/pramana/in.med.samhita) › [Suśrutasaṃhitā](https://indike.org/pramana/in.med.samhita.susruta) › [Bhanumati](https://indike.org/pramana/in.med.samhita.susruta!cakrapani) › 2.3

# The Compendium of Suśruta 2.3

Bhānumatī 2.3

- **Language:** Sanskrit

### [2.3](https://indike.org/pramana/in.med.samhita.susruta!cakrapani.2.3)

upanayanayogyaṃ puruṣamāha-brāhmaṇetyādi | anvayo'trāyurvedādhyāyikulaṃ; vaya iti prathamamadhyamamevādhyayanocitatvāt; śīlaṃ naisargikaṃ vṛttaṃ, tacceha praśastamucitamārgapravṛttisvarūpaṃ gṛhyate; śauryaṃ durgeṣu viṣameṣu gamyaṃ; śaucaṃ snānādi bāhyamāntaraṃ ca manaḥśuddhiḥ; arthitvaṃ prakṛte śāstre jñeyaṃ; vinaya indriyajayaḥ; śaktiriha śāstragrahaṇalakṣaṇā śaktirjñeyā; balaṃ vyāyāmādikṣamaṃ jñeyaṃ, tato hi gurusevāpāṭhādau ca kṣamo bhavati; medhā dhāraṇāvatī buddhiḥ; dhṛtirnirṇayātmikā buddhiḥ; smṛtiḥ atītāthasmaraṇaṃ; pratipattirupadiṣṭārthāvabodha iti jñeyaḥ | tanuśabdo jihvādibhistribhiḥ, prasannaśabdaśca cittādibhistribhiḥ saṃbadhyate | ceṣṭā kāyavyāpāra iti | tanujihvādayo varṇoccāraṇādisamarthatayopādeyāḥ, tanujihvādayaḥ sacchiṣyalakṣaṇaṃ vā | ete ca guṇāḥ svarūpakathanenaivādhyayanopakārakāḥ pratibhāntīti na punaradhyayanānuguṇatayā vyākṛtāḥ | tasmai deyamityanenaivānyasyānupaneyatāyāmarthalabdhāyāmapi punaḥ ‘tato viparītaguṇaṃ nopanayet’ iti vacanaṃ viparītaguṇasya śāstrābhyāsāyo gyatayā sarvathānupaneyatādarśanārtham | tena yathoktaguṇeṣu ekadviguṇābhāve'pyupaneyatā sūcitā bhavati | śūdramapītyādi granthamanāṣaṃ manyante, tantrāntareṣu śūdrānadhikāradarśanāt | yaduktaṃ carake— “sa cādhyetavyo brāhmaṇa-rājanya-vaiśyaiḥ” (ca. sū. a. 30) iti, bhālukinā'pyuktaṃ— “vedopavedalāñca kathañcicchūdrairadhyetavyam” iti varṇatrayādhyeyatā darśitā bhavati | kiṃ tu sacchūdrasya vaiśyavidhyatideśāt; yathā-“namaskāreṇa mantreṇa pañcayajñān samāpayediti”  
paṭhanāt pañcayajñādhikāraḥ sacchūdrasya, tathā''yurvede'pi śiṣṭācāraparamparāpariptaptaḥ sacchūdrasyādhikāra ityanye | tantrāntareṣu tu śūdrānadhikāraḥ sāmānyena śūdrādhikārapratiṣedhaparo na vaiśyavacchūdrādhikāraṃ niṣedhayati, tathā hārīte'pyuktam—“akulīnaṃ tyajet śiṣyaṃ” ityādau “viyoniṃ mlecchajātiṃ ca” iti punamlecchaniṣedhāt sacchūdrasya prasaktirarthāduktaiva; anyathā śūdramātrānadhikāre mlecchasya prasaktireva nāsti, tataḥ kutastanniṣedhaḥ ? |

- [Previous: 2.2](https://indike.org/pramana/in.med.samhita.susruta!cakrapani.2.2)
- [Next: 2.4](https://indike.org/pramana/in.med.samhita.susruta!cakrapani.2.4)
- [Up: 2](https://indike.org/pramana/in.med.samhita.susruta!cakrapani.2)

## Linked texts (1)

- [Suśrutasaṃhitā](https://indike.org/pramana/in.med.samhita.susruta.1.2.1) — Suśruta & Nāgārjuna (siddha/alchemist), Sanskrit

---
Source: [https://indike.org/pramana/in.med.samhita.susruta!cakrapani.2.3](https://indike.org/pramana/in.med.samhita.susruta!cakrapani.2.3) · Pramāṇa
