<!-- Pramāṇa, a library of Indian primary sources · https://indike.org/pramana/in.med.samhita.susruta!cakrapani.25.4 -->

[Pramāṇa](https://indike.org/pramana/) › [Indian literature](https://indike.org/pramana/in) › [Medicine](https://indike.org/pramana/in.med) › [Early and ascribed compendia](https://indike.org/pramana/in.med.samhita) › [Suśrutasaṃhitā](https://indike.org/pramana/in.med.samhita.susruta) › [Bhanumati](https://indike.org/pramana/in.med.samhita.susruta!cakrapani) › 25.4

# The Compendium of Suśruta 25.4

Bhānumatī 25.4

- **Language:** Sanskrit

### [25.4](https://indike.org/pramana/in.med.samhita.susruta!cakrapani.25.4)

tāneva vyādhīn bodhayati-prāgityādi | prāgiti prathamādhyāye; etadarthaśca tatraiva vyākṛtaḥ | vyādhyupādhiduḥkhameva vyādhibhedādbhedayannāha—tacca duḥkhamityādi | tatrātmaśabdena śarīraṃ bhaṇyate; ātmani adhivartata ityadhyātmaṃ śārīramānasā doṣāḥ, tatra bhavamādhyātmikaṃ; doṣā hi śārīramānasā jvarādikāmādivikāravyāpārā duḥkhajanakā bhavanti | bhūtāni bāhyāni vyāḍādīni pṛthivyādīni ca, devā devayonayo devāsurādayaḥ, teṣu bhūteṣu, tathā deveṣu cādhivartata iti adhibhūtaṃ tathādhidaivataṃ ca; tatra tena nimittena bhūtamādhibhautikaṃ tathā ādhidaivikaṃ ca duḥkhaṃ jñeyam | etadevoktaṃ sāṃkhye—"duḥkhatrayābhighātājijñāsā tadapaghātake hetau” ( sāṃ. kā. 1 ) iti | duḥkhamupadiśya tatsaṃbandhena vyādhibhedānāha—tattitvatyādi | vakṣyamāṇasaptavidhe vyādhau tadduḥkhaṃ yathāsaṃbhavamupanipatatīti upagataṃ bhavati, vyādhikāryatayetyarthaḥ | saptavyādhīnevāha—te punarityādi | ādirjīvopakramaḥ, sa ca śukraśoṇitamelakaḥ, tasya balaṃ prakaraṇādvyādhijanikā śaktiḥ, sā ca śukraśoṇitagatadoṣarūpaiva, tenādibalena bhūtā ādibalapravṛttāḥ | evaṃ janmani garbhajanmani balaṃ janmabalaṃ pūrvajanmavyavasthitā doṣā evetyādi pūrvavadvyākhyeyam | saṃhananaṃ saṃghātaṃ āgantuhetusaṃbandhaḥ, tadbalapravṛttāḥ | etena śeṣaṃ vyākhyātam |

- [Previous: 25.3](https://indike.org/pramana/in.med.samhita.susruta!cakrapani.25.3)
- [Next: 25.5](https://indike.org/pramana/in.med.samhita.susruta!cakrapani.25.5)
- [Up: 25](https://indike.org/pramana/in.med.samhita.susruta!cakrapani.25)

## Linked texts (1)

- [Suśrutasaṃhitā](https://indike.org/pramana/in.med.samhita.susruta.1.24.4) — Suśruta & Nāgārjuna (siddha/alchemist), Sanskrit

---
Source: [https://indike.org/pramana/in.med.samhita.susruta!cakrapani.25.4](https://indike.org/pramana/in.med.samhita.susruta!cakrapani.25.4) · Pramāṇa
