The Compendium of Suśruta 38
Bhānumatī 38
- Language
- Sanskrit
38.36
saṃprati atrādhyāye kathitauṣadhavārgāṇāṃ tathā dravyasaṃgrahaṇīye tathā saṃśodhanaśamanīye ca ye vargāḥ paṭhanīyāstatra sarvālābhai'rdhavargeṇa yathālabdhena vā dvitrādidravyavargeṇa cikitsāprayogārthaṃ paribhāṣāmāha - samastaṃ vargamityādi | atra vargaśabdena prakaraṇāt samānakriyāṇāṃ dravyāṇāṃ samūha ucyate | tenātraivādhyāyatraye prāyeṇa samānakāryā vargā uktāḥ, teṣveveyaṃ paribhāṣā; yatra tu saṃyogaśaktyā prayogopadarśanaṃ na tatrārdhavargādiprayogaḥ, saṃyogāśakteranyatarasaṃyogānupapattāvapyarthakatvāt | na hi pānīyakalyāṇaghṛtādau yathālābhaṃ pāko bhavati; yatra tu samānavīryatayā ekatra prayogo gaṇokteṣu dravyeṣu bhavati, tatrānyatarāpāye'pi tacchaktīnāṃ dravyāṇāṃ prayogo'rthasādhako bhavatyeva, ata eva carake'pyetadviṣaya evoktaṃ- "vargamapi vargeṇopasṛjet, uktamapi yadyaugikaṃ manyeta tadapoddharet" (ca. vi. a. 8) ityādi| etaddravyasamūhānāṃ tulyavīryatayā vā prayogaṃ tathā saṃyogaśaktyā vā prayogaṃ vivekena jñātumuktamatrāpi-bhiṣak prājña iti| atra ca yadyapyardhavargaprayogo yathālābhaṃ prayogo'pi samastavargaprayogatulyatayā uktaḥ, tathā'pi samastavargaprayogasyaiva mahāphalatvaṃ jñeyaṃ, tasyaiva bahudravyaśaktiyogena mahāguṇatvāt; samastālābhe'rdhavārgādiprayogaścireṇālpakāryasādhako vā jñeyaḥ; anyathā yadi tulyaphalatvaṃ syāt sarvavargasyārdhādibhiḥ samaṃ tadā bahuprayāsasādhyaṃ sarvamardhavargādau svalpaprayāsasādhye samānaphale sati ko bāliśa upadiśedanutiṣṭhedvā, tasmāt sarvavargālābhe'rdhavārgādividhānametat |
33 ||iti śrīcakrapāṇidattaviracitāyāṃ suśrutatātparyadīpikāyāṃ bhānumatyāṃ sūtrasthāne miśrakādhyāyo nāma ṣaṭtriṃśattamo'dhyāyaḥ||
Linked texts (1)
- Suśrutasaṃhitā — Suśruta & Nāgārjuna (siddha/alchemist), Sanskrit