<!-- Pramāṇa, a library of Indian primary sources · https://indike.org/pramana/in.med.samhita.susruta!cakrapani.39.5 -->

[Pramāṇa](https://indike.org/pramana/) › [Indian literature](https://indike.org/pramana/in) › [Medicine](https://indike.org/pramana/in.med) › [Early and ascribed compendia](https://indike.org/pramana/in.med.samhita) › [Suśrutasaṃhitā](https://indike.org/pramana/in.med.samhita.susruta) › [Bhanumati](https://indike.org/pramana/in.med.samhita.susruta!cakrapani) › 39.5

# The Compendium of Suśruta 39.5

Bhānumatī 39.5

- **Language:** Sanskrit

### [39.5](https://indike.org/pramana/in.med.samhita.susruta!cakrapani.39.5)

ekīyamatamupanyasya dūṣayannāha—tatra kecidityādi | dūṣaṇahetumāha-saumyāgneyatvājjagata iti | evaṃ manyate— dvividhaṃ vā jagat; auṣadhadravyamapi kiṃcitsaumyaṃ kiṃciccāgneyaṃ; tena yatsaumyaṃ tatsaumyaguṇātirikteṣu saumyeṣu ṛtuṣu saṃpūrṇavīryatayā grāhyam, evamāgneyamāgneyeṣu sarvathā mūlādyaṅgairagrāhyam | yattu grīṣmādau mūlādigrahaṇaṃ, tadanupapattikatvādasādhu | etadeva vyākaroti—tatra saumyetyādi | saumyānāṃ saumyartugrahaṇe guṇātiśeṣaṃ varṇayan samānanyāyatayā somaguṇabhūyiṣṭhāyāṃ saumyauṣadhagrahaṇaṃ darśitavān | śītatarāṇi ceti cakārād gurutarāṇi ceti boddhavyam | etena śeṣaṃ vyākhyātamiti uṣṇānyauṣadhāni uṣṇeṣu ṛtuṣu agniguṇabhūyiṣṭhāyāṃ bhūmau kaṭutarāṇi rūkṣatarāṇi uṣṇatarāṇi ca bhavantītyarthaḥ | atra kecid bhūmipravibhāgārthaṃ ślokena paṭhanti; yathā- "gandhavarṇarasopetā ṣaḍvidhā bhūmirucyate | atra ṣaḍvidheti ṣaḍrasabhedāt | tasmādbhūimasvabhāvena vījinaḥ ṣaḍrasāyutāḥ || avyaktaḥ kila toyasya raso niścayaniścitaḥ || rasaḥ sa eva cāvyakto vyakto bhūmirasādbhavet | sarvalakṣaṇasaṃpannā bhūmiḥ sādhāraṇā smṛtā || dravyāṇi tatra yāni syustadguṇāni viśeṣataḥ | viruddhairaparāmṛṣṭaṃ gandhavarṇarasādibhiḥ | navaṃ dravyaṃ purāṇaṃ vā grāhyameva vinirdiśet" iti |  
atra rasādibhirityādiśabdācchabdasparśayorgrahaṇaṃ, tena pṛthivyāḥ pañcaguṇatvena tatkāryaṃ dravyamapi pañcaguṇaṃ saṃbhavati |

- [Previous: 39.4](https://indike.org/pramana/in.med.samhita.susruta!cakrapani.39.4)
- [Next: 39.6](https://indike.org/pramana/in.med.samhita.susruta!cakrapani.39.6)
- [Up: 39](https://indike.org/pramana/in.med.samhita.susruta!cakrapani.39)

## Linked texts (1)

- [Suśrutasaṃhitā](https://indike.org/pramana/in.med.samhita.susruta.1.38.1) — Suśruta & Nāgārjuna (siddha/alchemist), Sanskrit

---
Source: [https://indike.org/pramana/in.med.samhita.susruta!cakrapani.39.5](https://indike.org/pramana/in.med.samhita.susruta!cakrapani.39.5) · Pramāṇa
