The Compendium of Suśruta 52
Bhānumatī 52
- Language
- Sanskrit
52.96
navanītotthitatvānnavanītamanu ghṛtamāha-ghṛtaṃ punarityādi | saumyamiti somaguṇayuktaṃ; tena sparśanipātamātre'pi śītaṃ; śītavīryamityanena tu adhivāsādapi śītam | alpābhiṣyandisthāne ye ‘anabhiṣyandi’ iti paṭhanti, tanmate īṣadarthe nañiti sa evārthaḥ | tridoṣākarṣaṇamiti pāṭhapakṣe saṃskārāt kaphaharatvena samaṃ tridoṣe milite śamakatvaṃ jñeyam | taduktaṃ carake—“snehādvātaṃ śamayati pittaṃ mādhuryaśaityataḥ | ghṛtaṃ tulyaguṇaṃ doṣaṃ saṃskārāttu jayet kapham” (ca. ni. a. 1) iti | agnisandīpanatvamasya prabhāvāt, carake'pi ghṛtamagnikaramityuktaṃ; yathā—“smṛtibuddhimiśukraujaḥkaphamedovivardhanam” (ca. sū. a. 27) ityādi | smṛtyādikartṛtvaṃ tathā'lakṣmīpraśamanatvādikartṛtvaṃ guṇaparyālocanayā'nupapadyamānaṃ prabhāvājjñeyam | evamanyatrāpi guṇadvārā'nupapadyamānaṃ prabhāvādeva vyākhyeyam | tejo'tra balaṃ; yadāha—vīryamiti tatprabhavaṃ tejaḥ | medhyamiti pavitram |
52.104
vipāka ityādinā gavyādiviśiṣṭaghṛtānyāha | sāmānyaguṇābhihitamadhuratvādeḥ punarabhidhānamutkarṣārtham | guṇottaramiti sarvaghṛteṣu pravaraguṇam | cakṣuṣyamagryamiti śreṣṭhaṃ cakṣuṣyam || 97-104 ||
52.105
kṣīraghṛtamiti kṣīrotthitaṃ ghṛtam |