The Compendium of Suśruta 140: athātaścikitsitaṃpravibhāgavijñānīyamadhyāyaṃ
Nibandhasaṅgraha 140
- Language
- Sanskrit
athātaścikitsitaṃpravibhāgavijñānīyamadhyāyaṃ
140.2
dṛṣṭigatarogavijñānīyānantara sarvathā pratipannasakalanayanāma-
yasya bhiṣajaścikitsā nyāyyeti cikitsāpravibhāgīyārambha — athāta ityādi | pravibhāga. prakarṣeṇa vibhajanaṃ pṛthakkaraṇamityarthaḥ |
140.3
cikitsā tu dvividhā samāsād vyāsācca, tatra samāsenehādhyāye vibhāgaṃ darśayannāha — ṣaḍityādi | lakṣaṇairhetupūrvarūparūpopaśayasamprāptibhi | samāsāt saṃkṣepādihaivādhyāye, vistarāt punarvātābhiṣyandādiṣu |
140.5
tatrāṣṭavidhaśastrakarmaṇā madhye netrāmayeṣu caturvidha karma prayojyam, ataścaturvidhaśastrakarmāhān vyādhīn samāsārthaṃ vargīkṛya prāha—chedyā ityādi | dvādaśāśastrakṛtyāśceti cakārād dvau bāhyajāvaśastrakṛtyau | yāpyā iti snehādikriyayā yāpyatvaṃ, na tu chedyādikriyayā | yāpyasādhyatve ca dvayoravasthāvaśāt | varjayitavyā asādhyā ityartha |
140.6
tāneva chedyān rogānāmabhi prāha—arśo'nvitamityādi | pañcavidhamarmeti prastāryarma, śuṣkārme, raktārma, adhimāṃsārma, snāvyarmetyeva pañcavidham |
140.7
lekhyānnāmabhi prāha—utsaṅginītyādi | bahalakarddamavartmanītyatra vartmeti padaṃ bahalakarddamābhyā pratyekaṃ sabadhyate |
bhedyānnāmabhi prāha—śleṣmetyādi | visa visavatrma ||—
140.8
vyadhyānnāmabhiḥ prāha—ādāvityādi | ādau sirā nigaditetyādi yayorvikārayo prayoge ādau sirā nigaditāstau
vyadhyau, kau tau ? śirotpātasirāharṣau | pavano'nyata. anyatovāta' | manyasajñā adhimanthāścatvāra , syandā abhiṣyandāstāvanta eva |
—
140.10
aśastrakṛtyānāha—śuṣketyādi | hutabhugdhvajadarśī dhūmadarśītyartha |
yāpyānāha—saṃpaśyata ityādi | ṣaḍapi ye kācā abhihitāste sapaśyata puruṣasya yāpyā bhavantīti saṃbandha ||—
140.11
asādhyānāha—catvāra ityādi | catvāra eveti hatādhimanthaninimeṣagambhīradṛṣṭivātāhatavatrmākhyāścatvāra | dvāviti hrasvajāḍya(tya)jaladhisaṃjñāvatyau | eka eva kaphasāvākhya | aṣṭārdhakā iti catvāra ityartha | ke te catvāra ? raktasrāvājakānātaśoṇitārśovraṇānvitaśukrākhyā | tāvanta eveti catvāra evetyartha | ke te catvāra ? pūyāstrāvanakulāndhyākṣipākātyālajyākhyā | bāhyajau āgantujau |
iti śrīḍalhaṇaviracitāyā nibandhasagrahākhyāyāṃ suśrutavyākhyāyāmuttaratantrāntargate śālākyatantre'ṣṭamo'dhyāya |
Linked texts (1)
- Suśrutasaṃhitā — Suśruta & Nāgārjuna (siddha/alchemist), Sanskrit