Pramāṇa · Search · About · API

The Compendium of Suśruta 153

Nibandhasaṅgraha 153

Language
Sanskrit

153.2

indriyagatarogasāmānyācchravaṇagatarogavijñānīyārambho yukta ityata āha- athāta ityādi | gataśabda āśritaparyāya. |

153.5

tāneva karṇagatarogānnāmabhi sakhyayā cāha- karṇaśūlamityādi | karṇaśūlasya kaṣṭasādhyatvāt prāgeva nirdeśa | vidradhirdvividha doṣavidradhi kṣatavidradhiśca, arśaścaturvidhaṃ vātapittakaphasannipātai', arbudaṃ saptavidhaṃ vātena pittena kaphena cāpi raktena māsena ca medasā ca, saptamaṃ śālākyatantre, śophaścaturvidho vātapittakaphasaṃnipātai | sakhyeyanirdeśādeva sakhyāyā labdhāyāmaṣṭāviṃśatiriti bhūya sakhyākaraṇaṃ niyamārtha, tena ca videhasakhyayā adhikatvaṃ mābhūdityartha || 3-5 ||

153.6

karṇaśūlamāha- samīraṇa ityādi | anyathācara iti vimārgaga | samantata śūlamatīva karṇayo karotīti saṃbandhanīyam | doṣai kaphapittaraktai, anye tu vāyoreva vāyvantarāvaraṇādbahuvacanaṃ samarthayanti | svasya svasya doṣasya anatikrameṇa yathāsvam | durācaro du khenopacaryata ityartha | anye 'durāsada' iti paṭhanti, durvāra iti vyākhyānayanti | yadyapi śūlabādhiryavidradhyarśorbudagophā prādvirdviṣṭāstathā'pi karṇarogasaṃgrahārtha sādhyāsādhyavibhāgārthaṃ ca punarnirdiṣṭā, śūlastu vātavyādhinidāne kevalavātaja ukta, atra punardoṣairāvṛta iti na paunaruktyam |

153.7

karṇanādamāha- yadā tu nāḍīṣvityādi | vimārgamāgata viruddhamārga prāpta , vimārgo'tra śira eva, vimārgaga tiryaggo yadā tiṣṭhati, ( sa evetyevaśabdena kaphādyāvaraṇāmṛta | anye tu śabdavahāsu nāḍīṣu sa eva vāyurvimārgago yadā niruddhyaiti ) tadā vividhān śabdān nara śṛṇotīti vyākhyānayanti | asya rogasyāpīḍākaratvādarogatvaṃ mābhūditi dyotanārthamāmayavacanam |

153.8

bādhiryamāha- sa eva gacchannityādityādi | sa eva śuddho vāyu kaphānuyāta kaphānugata | sa evetyatrāpiśabdo lupto draṣṭavya, tena na kevalaṃ śuddho vāyu śleṣmānvito'pi cetyarthe | vyanusṛtya vividhamārgamanugatya | apratikāramevina cikitsāmakurvata |

153.9

karṇaśveḍamāha-śramādityādi | kṣayo dhātukṣaya | śveḍa śabda | karṇanāda kevalavātārabdho nānāvidhaśabdānvita , karṇaśveḍastu doṣasaṃsṛṣṭavātārabdho vaṃśaghopānukāriśabdānvita | tathāca videha , - "māruta kaphavātābhyā sasṛṣṭa śoṇitena ca | karṇaśveṭa sajanayet śveḍanaṃ veṇughoṣavat"-iti, epa karṇanādaśvedayorbheda |

153.10

karṇastrāvamāha-śirobhighātādityādi | vidradhe karṇavidradhe |
karṇakaṇḍūmāha-kaphenetyādi | karṇayo pracitena saṃcitena śleṣmaṇā karṇasrotasi bhṛśamapyartha kaṇḍūrbhavediti sacandha ||-

153.11

karṇagūthakamāha--viśoṣita ityādi | srotasi saṃcite śleṣmaṇi pittatejasā viśoṣite sati karṇagūthako bhavediti savandha |

153.12

karṇapratināhamāha- sa karṇatyādi | vilayanaṃ puna. snehasvedābhyām | kaphamārutābhyā sannipātena vā, videhoktatvāt | śiraso'bhitāpana sakalaśirovikārakārītyartha |

153.13

kṛmikarṇamāha-yadetyādi | munnti phananti | jantavo māgagomajā mumayā | apatyāni sṛjantyargeāna | maklikrā mambhaṇāmpā nīlamākṣiyā | nadanananvādigmārṭa | marthābhiṣagbhistadañjanatvādudāhṛgaṇa, kṛmikarṇako nirukta iti mavandha | tadañnanāt kṛmikṣaṇattvāt | āryabhiṣagbhitirādigi | ayaṃ rogaḥ sānnipātika, videhaproktatvāt |

153.14

karṇavidradhimāha kṣatābhighātaprabhava ityādi | kṣatābhighātaprabhavastu vidradhirbhavediti cheda | etena kṣatavidradhirdarśita | doṣakṛto'para doṣajanito dvitīyo vidradhi | enena doṣajo darśita | sa naturvidha | kṣatavidradherlakṣaṇamāha-maraktapītāruṇamityādi | astra raktam | dhūmāyana dhūmodramanamiva vedanāviśeṣaḥ | coṣavān jānūpyata jva | doṣanidradherlakṣaṇaṃ doṣaliṅgereva jñātavyam | saraktapītāmṇetyādinā karṇapākaślaaṇamuttamiti kecit kathayanti, tacca mayaṃ na rocate, yato jejjaṭādīnāmetādṛśo'bhiprāyo nāsti |
karṇapākalakṣaṇamāha - bhavet prapāka ityādi ||--

153.15

pratikarṇamāha-sthita ityādi | ghanaṃ nirantara vāravāramityartha | anye ghanamiti pūyasya viśeṣaṇamāhu | pūti pūyam |
-

153.16

arśa śophārbudānyāha - pradiṣṭetyādi | śophārbudaliṅgaṃ śophasya arbudasya ca lakṣaṇamityartha | tattvata paramārthata | prasamīkṣya jñātvā | prayogajño vaidya |
iti śrīḍalhaṇācāryaviracitāyā nivandhasagrahākhyāyāṃ suśrutavyākhyāyāmuttaratantrāntargate śālākyatantre viṃśo'dhyāya |
20 ||

Linked texts (1)