The Compendium of Suśruta 49: atha dadhivargaḥ
Nibandhasaṅgraha 49
- Language
- Sanskrit
atha dadhivargaḥ
49.65
atha dadhibhedānāha, -dadhītyādi | etena triprakāraṃ dadhyuktam | sāmānyadadhiguṇamāha, - tadityādi | uṣṇamuṣṇavīrya, vṛṣyaṃ śukrakaraṃ, maṅgalyaṃ maṅgalahetuḥ | anye tvevaṃ paṭhanti- 'dadhi tu madhura sṛṣṭapurīṣaṃ gurvamlamabhiṣyandi śleṣmapittaśophavardhanaṃ kāryāpaha rocana māṅgalyaṃ ca, tadeva coddhṛtasāra grāhyanabhiṣyandi ca, sasara kaphamedaḥśukrakṛt, tridoṣakṛnmandajātamū' iti |
49.66
atha triprakārasyāpi dadhno guṇamāha, - mahetyādi | mahābhiṣyandīti pūrvavyākhyeyam |
mandajātaguṇamāha, - vidāhītyādi | tridoṣakṛditi doṣān vātapittaśleṣmāṇaṃ karotīti doṣakṛditi siddhe trigrahaṇametajjñāpayati yanmandajātaṃ dadhi trīnapi doṣān yaugapadyena tulyavalatvena ca kopayati na puna. paripāṭyā hīnādhikabhāvena vā ||-
49.67
godadhyāha, - snigdhamityādi |
-
49.68
ajādadhyāha, - dadhyājamityādi |
-
49.69
mahiṣīdadhyāha, - vipāke ityādi | balāsaḥ śleṣmā | snigdhapadabalāsavardhanapadābhyāṃ saha viśeṣāditi sabadhyate |
-
49.70
uṣṭrīdadhyāha, - vipāke ityādi | sakṣāramīṣatkṣāram 70-
49.71
meṣīdadhyāha, - kopanamityādi | durnāmāni arśāsi | doṣalamabandhyatvena vikārakāri |
-
49.72
vāḍavadadhyāha, - dīpaniyamityādi | vāḍavamāśrvam |
-
49.73
nārīdadhyāha, - snigdhamityādi | cakṣuṣyamagryaṃ śreṣṭhaṃ cakṣuṣyamityarthaḥ | guṇottaraṃ guṇotkṛṣṭam |
-
49.74
hastinīdadhyāha, - laghvityādi |
-
sarveṣveṣu dadhikṣīreṣvityādi |
49.75
nirdeśeṣvityādi | nirdeśeṣu vidhāneṣu | gavyamevetyanena ... |
-
49.76
vastrādigālitadadhiguṇamāha, - vātaghnamityādi | suparisrutaṃ suṣṭhu gālitaṃ vastrādibhiḥ |
-
kathitakṣīrajātasya dadhro guṇamāha, - śṛtādityādi |
49.78
dadhyavayavaviśeṣāṇāṃ guṇaviśeṣaṃ darśayannāha, - dadhna ityādi | saraḥ dadhna uparitano bhāgaḥ snehabahulaḥ 'tara' iti prasiddhaḥ | vahnervidhamano'gnināśanaḥ | vṛṣyaḥ śukravardhana iti cobhayamatitṛddhikaratvaprāptaye | etena janakapravartakamuktam |
-
uddhṛtasnehasya dadhro guṇamāha, - dadhītyādi | asāra tararahitam | viṣṭambhīti savātatodaśūlā malasyāpravṛttirviṣṭambhaḥ | anye viṣṭambho guḍaguḍaśabda iti prāhuḥ |
49.80
ṛtubhedena heyopādeyatāmāha, - śaradityādi |
-
49.83
mastuguṇamāha - tṛṣṇetyādi | mastu dadhna uparyaccho bhāgaḥ | anye tu dadhitakrajabhedena mastu dvividhamicchanti | dadhi saptavidhaṃ | tadyathā, - svādambamamlamla mandajātaṃ śṛtakṣīrabhavaṃ sasāramasāraṃ ca | malaṃ mūtrapurīṣe | iti dadhivargaḥ ||81-83||
Linked texts (1)
- Suśrutasaṃhitā — Suśruta & Nāgārjuna (siddha/alchemist), Sanskrit