Pramāṇa · Search · About · API

The Compendium of Suśruta 49: atha dadhivargaḥ

Nibandhasaṅgraha 49

Language
Sanskrit

atha dadhivargaḥ

49.65

atha dadhibhedānāha, -dadhītyādi | etena triprakāraṃ dadhyuktam | sāmānyadadhiguṇamāha, - tadityādi | uṣṇamuṣṇavīrya, vṛṣyaṃ śukrakaraṃ, maṅgalyaṃ maṅgalahetuḥ | anye tvevaṃ paṭhanti- 'dadhi tu madhura sṛṣṭapurīṣaṃ gurvamlamabhiṣyandi śleṣmapittaśophavardhanaṃ kāryāpaha rocana māṅgalyaṃ ca, tadeva coddhṛtasāra grāhyanabhiṣyandi ca, sasara kaphamedaḥśukrakṛt, tridoṣakṛnmandajātamū' iti |

49.66

atha triprakārasyāpi dadhno guṇamāha, - mahetyādi | mahābhiṣyandīti pūrvavyākhyeyam |
mandajātaguṇamāha, - vidāhītyādi | tridoṣakṛditi doṣān vātapittaśleṣmāṇaṃ karotīti doṣakṛditi siddhe trigrahaṇametajjñāpayati yanmandajātaṃ dadhi trīnapi doṣān yaugapadyena tulyavalatvena ca kopayati na puna. paripāṭyā hīnādhikabhāvena vā ||-

49.67

godadhyāha, - snigdhamityādi |
-

49.68

ajādadhyāha, - dadhyājamityādi |
-

49.69

mahiṣīdadhyāha, - vipāke ityādi | balāsaḥ śleṣmā | snigdhapadabalāsavardhanapadābhyāṃ saha viśeṣāditi sabadhyate |
-

49.70

uṣṭrīdadhyāha, - vipāke ityādi | sakṣāramīṣatkṣāram 70-

49.71

meṣīdadhyāha, - kopanamityādi | durnāmāni arśāsi | doṣalamabandhyatvena vikārakāri |
-

49.72

vāḍavadadhyāha, - dīpaniyamityādi | vāḍavamāśrvam |
-

49.73

nārīdadhyāha, - snigdhamityādi | cakṣuṣyamagryaṃ śreṣṭhaṃ cakṣuṣyamityarthaḥ | guṇottaraṃ guṇotkṛṣṭam |
-

49.74

hastinīdadhyāha, - laghvityādi |
-
sarveṣveṣu dadhikṣīreṣvityādi |

49.75

nirdeśeṣvityādi | nirdeśeṣu vidhāneṣu | gavyamevetyanena ... |
-

49.76

vastrādigālitadadhiguṇamāha, - vātaghnamityādi | suparisrutaṃ suṣṭhu gālitaṃ vastrādibhiḥ |
-
kathitakṣīrajātasya dadhro guṇamāha, - śṛtādityādi |

49.78

dadhyavayavaviśeṣāṇāṃ guṇaviśeṣaṃ darśayannāha, - dadhna ityādi | saraḥ dadhna uparitano bhāgaḥ snehabahulaḥ 'tara' iti prasiddhaḥ | vahnervidhamano'gnināśanaḥ | vṛṣyaḥ śukravardhana iti cobhayamatitṛddhikaratvaprāptaye | etena janakapravartakamuktam |
-
uddhṛtasnehasya dadhro guṇamāha, - dadhītyādi | asāra tararahitam | viṣṭambhīti savātatodaśūlā malasyāpravṛttirviṣṭambhaḥ | anye viṣṭambho guḍaguḍaśabda iti prāhuḥ |

49.80

ṛtubhedena heyopādeyatāmāha, - śaradityādi |
-

49.83

mastuguṇamāha - tṛṣṇetyādi | mastu dadhna uparyaccho bhāgaḥ | anye tu dadhitakrajabhedena mastu dvividhamicchanti | dadhi saptavidhaṃ | tadyathā, - svādambamamlamla mandajātaṃ śṛtakṣīrabhavaṃ sasāramasāraṃ ca | malaṃ mūtrapurīṣe | iti dadhivargaḥ ||81-83||

Linked texts (1)