Pramāṇa · Search · About · API

The Compendium of Suśruta 72

Nibandhasaṅgraha 72

Language
Sanskrit

72.2

athāta ityādi | śūkadoṣanidānamiti atrādiśabdo luptanirdiṣṭo draṣṭavya ; tena śūkādidoṣanidānamityarthaḥ | ādiśabdācca duṣṭayoniguhāntarlomayonirdurbhagāgamanamabhighātaścābhipreta | tannecchati gayadāsācāryaḥ, duṣṭayonyādīnāmupadaṃśahetutvāt | śūkasajantujalamala, liṅgavṛddhikaro yogo vā, doṣo'tra duṣṭiḥ, asamyakpraṇādvaikṛtam, athavā doṣo vātādi, vātādikṛto vā vikāraḥ; teṣā lakṣaṇasyaiva nirdeśāmidānaṃ, na tu heto; hetu punaratra śūka eva, sa ca pratijñāsūtreṇaivābhihitaḥ |

72.3

teṣā śūkadoṣajānāṃ vyādhīnā sāmānyā saṃprāptimāha,liṅgetyādi | liṅgavṛddhi. sthūlīkaraṇam; auyāmapariṇāhābhyāmityanye | vātsāyanādyuktaliṅgavṛddhiyogasya akramo'nācāra ; uttarabastikarmaṇo'nācāra ityanye, tannecchati gayadāsācārya | sakhyeyanirdeśādeva sakhyāyā labdhāyāmaṣṭādaśavacanaṃ sakhyeyanirdeśaśatrānitinirāsārtham |

72.4

śūkadurbhagnahetuketi duravacāritaśūkahetuketyarthaḥ | anye 'śūkadurbhagahetukā' iti paṭhanti, vyākhyānayanti ca-śūko duṣṭabhagaśca heturyasyā sā tathā | tannecchati gayadāsācārya. |

72.5

kaṭhinetyādi | śūkairaṣṭhīlikā bhavediti sabandha | viṣamairapraśastai | anrtairiti ko'rthaḥ, patitai | anye tu viṣamairantairupalakṣiteti vyācakṣate | etena viṣamantasahitetyuktam | viṣasambhūtaiḥ viṣeṇa kṛtvā vakrairityarthaḥ |
śūkairityādi | śaśvat pratidinaṃ, etenaikadināntarapūraṇaṃ praśastamicchanti kāmatantrācāryāḥ; nityapūraṇādvyathitanāmno rogasyotpattiḥ ||-

72.7

kumbhīketyādi | kumbhīkā kumbhīphalamiva | aśubheti śubhā śuklā tadvirodhenāśubhā kṛṣṇetyartha | iyamapi duravacāritaśūkajā| 'āśujā'iti kecitpaṭhanti | tatra śūkapātānantaraṃ śīghraṃ jāyata ityarthaḥ | alajīlakṣaṇai pramehapiḍakāalajīlakṣaṇairityarthaḥ | iyamapi duṣṭaśūkāvacāraṇājjñeyā | yatpunarliṅgaṃ patitaśūkaṃ sat hastābhyāṃ bhṛśapīḍitam, ata eva vātakoṣataḥ saṃrabdhaṃ saśopha, tanmṛditākhyarogakrāntaṃ jñeyam |
6 |
bhṛśasaṃmūḍhe'tyarthaṃpicitāvanate, 'pātitaśūke liṅge' ityadhyāhāryam | samūḍhapiḍakā mṛditaṃ ca vātaraktāt ||-

72.8

bahvyaḥ prabhūtā | avamantho'pi sthūlīkaraṇaśūkakarmāpacāreṇa jñeyaḥ |
-

72.9

padmapuṣkaraṃ padmakarṇikā | eṣā'pi śūkakarmāpacārajā jñeyā |
-

72.10

janayedityādi | sparśahāniṃ sparśahānīnāmānaṃ vyādhiviśeṣam | śūkadūṣitaṃ śūkena duṣṭiṃ nītam |

72.11

mudgetyādi | uttamā vyādhiviśeṣaḥ | śūkājīrṇanimitteti śūkājīrṇa puna. punardukhacāritaśūkavikṛtilakṣaṇa eva(vā) pariṇāma', tadeva nimittaṃ tato jātā iti; anye tu śūkājīrṇa śūkenājīrṇa pratikṣaṇapatitaśūkanimittābhyāṃ raktapittābhyā jāyata ityāhu' |

72.12

chidrairityādi | chidrairdukhacāritaśūkanimittavātaśoṇitajaiḥ | vastu adhiṣṭhānamityartha |
pittaraktetyādi | pittaraktakṛta iti duravacāritaśūkajanitapittaśoṇitaja ityartha. | gayadāsācāryāstu duravacāritaśūkadūṣitavātapittaja ityāhu ||-

72.13

kṛṣṇairityādi | yasya vastu adhiṣṭhānaṃ sphoṭaiḥ piḍakābhiśca pīḍitaṃ bhavati tat śoṇitārbudaṃ jñeyamiti savandhaḥ | ayamapi duravacāritaśūkebhyaḥ |
māṃsetyādi | māṃsadoṣeṇa māṃsavṛddhyā | idamapi duravacāritaśūke liṅge prahārādibhirjāyate ||-

72.14

śīryante galanti | eṣo'pi duravacāritaśūkadūṣitadoṣajaḥ |
-

72.15

vidradhimityādi | ayamapi duravacāritaśūkadūṣitadoṣatrayajaḥ |

72.17

kṛṣṇānītyādi |- kṛṣṇāni kṛṣṇavarṇāni | citrāṇi śukapītanīlādivarṇānītyarthaḥ | kālāni pariṇatatilaphalavarṇāni | śīryante galanti |

72.18

śūkadoṣajānāmasādhyān nirdiśannāha, - tatretyādi | ye ceti cakārātkadācitsidhyantītyuktam |
iti śrīḍalhaṇaviracitāyā nibandhasaṃgrahākhyāyāṃ suśrutavyākhyāyā nidānasthāne caturdaśo'dhyāyaḥ |

Linked texts (1)