Pramāṇa · Search · About · API

The Compendium of Suśruta 73

Nibandhasaṅgraha 73

Language
Sanskrit

73.2

athāta ityādi |

73.3

bhagnānāṃ hetuṃ nirdiśannāha, —patanapīḍanetyādi | prahāro muṣṭiborderlaguḍakṛpāṇabāṇādīnā, ākṣepaṇamatiśayena cālanaṃ, vyālamṛgadaśana vyāghrādibhakṣaṇa, prabhṛtigrahaṇāddbalagrahaṇādīnāmavarodhaḥ | anekavidhaṃ bahuprakāram |

73.4

teṣāṃ dvaividhyamāha, — tantvityādi | bhagnajātamiti jātaṃ samūha- | anusāryamāṇamanusartuṃ preryamāṇam | 'anuśriyamāṇaṃ' ityeke paṭhanti | sanvimuktakāṇḍabhagnayorlakṣaṇamāha, — tatra parveṇītyādi, ayaṃ pāṭho'bhāvātna likhito na ca vyākhyāta.|

73.5

sandhimuktasya ṣāḍvidhyamāha, —tatretyādi | sandhimuktaṃ paḍvidhamiti sabandha. |

73.6

tatra sandhimuktasya sāmānyalakṣaṇamāha, — tatra prasāraṇetyādi | sāmānyaṃ sanvibhagnalakṣaṇamuktam | vivartanaṃ viparītāvartanam, ākṣepaṇamatiśayena cālanam |

73.7

utpiṣṭādilakṣaṇamāha, —viśeṣeṇotpiṣṭe ityādi | utpiṣṭe cūrṇite | viśliṣṭe ghaṭite, 'sandhau' iti śeṣa | vivartite viparītaṃ vartite, 'sandhau' iti śeṣa | sandhivikriyā madhyanimnatvam | sandhisaṃśrayayorasthnorvyāvartanena pārśvagamanādviṣamāṅgatā, vedanā ceti cakārādvedanā'pi viṣametyartha | avakṣipte sandhāvadhogate | atikṣipte dūra gate sandhau | atikrāntatā dūragamanam | ativedanā ceti cakārārtha | tiryakkṣipte 'sandhau' iti śeṣaḥ | atraikasyaivāsthnaḥ pārśvagamanaṃ, vivartite dvayorapīti viśeṣa |

73.8

kāṇḍabhagnamityādi |

73.9

teṣā sāmānyalakṣaṇamāha, —śvayathubāhulyamityādi | śarma sukham |

73.10

teṣā pratyekaṃ viśiṣṭalakṣaṇamāha, —viśeṣatastvityādi | viśeṣataḥ sammūḍhamiti atiśayena sparśa jānātītyarthaḥ | gayadāsācā-
stu ubhayataḥ saṃmūḍhamiti ubhayo pārśvayornipīḍanenātāvānata dhye granthirivonna(dga)tamiti vyākhyānayati | karkaṭakaṃ karkaṭadṛśam | aśvakarṇamaśvakarṇasadṛśamityarthaḥ | cūrṇitaṃ cūrṇīkṛtam, vagacchet jānīyāt | piccitamityādi piccitaṃ pīḍitasadṛśaṃ, thutā gataṃ vistīrṇatā gatam | asthi challimiva vidyate yasmin dasthicchallitaṃ, asthicchallikamityanye | vellate calati | yadyapi ṇḍabhagnavyapadeśo dvādaśānāmapi tatho'pi viśeṣataḥ kasyavedyāpadeśa | yathā sarveṣāmeva mugapakṣiṇā vidyamānajaṅgatve'pi śiṣṭajaṅghāyogena eṇādīnāmeva jaṅghālatvam | ābhugnamapījiām | anyatarapārśveṇa ekapārśvenetyartha | aṇūni bahūni dāritāni yasya tattathā | gayadāsācāryāstu sphuṭitalakṣaṇamet paṭhanti, agretana pāṭitalakṣaṇamiti | śūkapūrṇamiti śūko 'vādīnāmagrabhāga', tatpūrṇamiva vedanāviśeṣa | ādhmātaṃ śūnam | visphuṭitaṃ vipulasphuṭitaṃ, gayo tu vipulaikadārīti paṭhati |

73.11

kṛcchrasādhyān nirdiśannāha, -teṣvityādi | cakārāt kāṇḍopaghā(ga)tamiti |

73.14

asādhyān nirdiśannāha, - bhinnamityādi | bhinnaṃ kapālaṃ kāṇḍabhagnaṃ, sandhimuktamasādhya pahūvidhamapi, tathā cyuta viśliṣṭaṃ lambitamasādhyaṃ, sandhimuktaśabdena cyutasyāpi sandhimuktabhedasyāsādhyatve labdhe tadupādānaṃ viśepārtham | jaghanaṃ pratīti jaghanasthāne piṣṭaṃ, sandhimuktabhedo'yam | asaṃśliṣṭaṃ vighaṭitasandhi | lalāṭe cūrṇitaṃ ca yaditi cūrṇita kāṇḍabhagnametat | bhagna sandhimuktaṃ kāṇḍabhagnaṃ dvayamapi coddhavyam | idānīṃ dvividhasyāpi sarvasthānagatasyāvasthāyāmasādhyatvaṃ darśayannāha, - ādita ityādi|
ādito yacca durjātamiti ādita utpattāveva du sandhānopapāditaṃ yat 'asthibhagnam' iti śeṣa , tadasādhyam | asthi sandhirathāpi veti sandhirandhrorantarāla so'pi durjāto'sādhyaḥ | samyagyamitamapyasthi samyak saṃhitamapyasthi, durnyāsāttu sthāpanāva, durnibandhanādurvandhvāt, saṅghobhādvyāyādinā calanāt; vikriyā vikṛtim || 12-14 ||-
madhyasyetyādi | tisro'vasthā iti ṣoḍaśavarṣādūrdhvaṃ catvāriṃśadyāvat pūrṇate |

73.16

asthiviśeṣeṇāpi bhagnaviśeṣaṃ darśayannāha, -taruṇāsthīnītyādi | ghrāṇakarṇakaṇṭhākṣikūṭeṣu taruṇāsthīni, namyante vakrībhavanti, etena vakralakṣaṇa bhagnamuktam | nalakāni śākhāsthīni; bhajyante truṭanti | kapālāni mastakādikarpaṇarāṇi, vibhidyante ityanena kapāleṣu vidāraṇalakṣaṇo bhagna ukta sphuṭitapāṭitādi.| rucakā dantā, tepu sphuṭitaṃ bhagnamuktam | cakāreṇa valayeṣvapi sphuṭitaṃ samuccīyate | etena pañcavidhānyasthīni taruṇakapālavalayarucakānyuktāni |
-

Linked texts (1)