Sushruta Samhita 2.14: caturdaśo+adhyāyaḥ/

Suśrutasaṃhitā 2.14

Language: Sanskrit

caturdaśo+adhyāyaḥ/

liṅgavṛddhimicchatāmakramapravṛttānāṁ śūkadoṣanimittā daśa cāṣṭau ca vyādhayo jāyante/ tadyathā sarṣapikā aṣṭhīlikā grathitaṁ kumbhīkā alajī mṛditaṁ saṁmūḍhapiḍakā avamanthaḥ puṣkarikā sparśahāniḥ uttamā śataponakaḥ tvakpākaḥ śoṇitārbudaṁ māṁsārbudaṁ māṁsapākaḥ vidradhiḥ tilakālakaśceti//

2.14.4

gaurasarṣapatulyā tu śūkadurbhagnahetukā/ piḍakā kapharaktābhyāṁ jñeyā sarṣapikā budhaiḥ//

2.14.5

kaṭhinā viṣamairantairmārutasya prakopataḥ/ śūkaistu †viṣasaṁbhugnaiḥ piḍakā+aṣṭhīlikā bhavet†//

2.14.6

śūkairyat pūritaṁ śaśvadgrathitaṁ †tat kaphotthitam/ kumbhīkā raktapittotthā jāmbavāsthinibhā+aśubhā//

2.14.7

†alajīlakṣaṇairyuktāmalajīṁ ca vitarkayet/ mṛditaṁ pīḍitaṁ yattu saṁrabdhaṁ vāyukopataḥ//

2.14.8

pāṇibhyāṁ bhṛśasaṁmūḍhe saṁmūḍhapiḍakā bhavet/ dīrghā bahvyaśca piḍakā dīryante madhyatastu yāḥ//

2.14.9

so+avamanthaḥ kaphāsṛgbhyāṁ vedanāromaharṣakṛt/ pittaśoṇitasaṁbhūtā piḍakā piḍakācitā//

2.14.10

†padmapuṣkarasṁsthānā jñeyā puṣkariketi sā/ janayet sparśahāniṁ tu śoṇitaṁ śūkadūpitam//

2.14.11

mudgamāṣopamā raktā piḍakā raktapittajā/ †uttamaiṣā tu vijñeyā śūkājīrṇanimittajā//

2.14.12

†chidrairaṇumukhairvastu citaṁ yasya samantataḥ/ vātaśoṇitajo vyādhirvijñeyaḥ śataponakaḥ//

2.14.13

pittaraktakṛto† jñeyastvakpāko jvaradāhavān/ kṛṣṇaiḥ sphoṭaiḥ saraktaiśca piḍakābhiśca pīḍitam†/ yasya vastu rujaścogrā jñeyaṁ tacchoṇitārbudam//

2.14.14

māṁsadoṣeṇa jānīyādarbudaṁ māṁsasaṁbhavam/ śīryante yasya māṁsāni yatra sarvāśca vedanāḥ//

2.14.15

vidyāttaṁ māṁsapākaṁ tu sarvadoṣakṛtaṁ bhiṣak/ vidradhiṁ sannipātena yathoktamabhinirdiśet//

2.14.16

kṛṣṇāni citrāṇyathavā śūkāni saviṣāṇi ca/ pātitāni pacantyāśu meḍhraṁ niravaśeṣataḥ//

2.14.17

kālāni bhūtvā māṁsāni śīryante yasya dehinaḥ/ sannipātasamutthānaṁ taṁ vidyāttilakālakam//

2.14.18

tatra māṁsārbudaḥ yacca māṁsapākaśca yaḥ smṛtaḥ/ vidradhiśca na sidhyanti ye ca syustilakālakāḥ//

2.14.18_1

iti suśrutasaṁhitāyāṁ nidānasthāne śūkadoṣanidānaṁ nāma caturdaśo+adhyāyaḥ//14//

Commentaries (2)

Nibandhasaṅgraha — Ḍalhaṇa, Sanskrit
Bhānumatī — Cakrapāṇidatta, Sanskrit

Linked texts (1)

Basavarājīya — Nīlakaṇṭhakoṭṭūru Basavarāja 1500, Sanskrit

Discussed in (2)

A History of Indian Medical Literature — Meulenbeld 1999, English
The Classical Doctrine of Indian Medicine: Its Origins and its Greek Parallels — Filliozat 1949, English