Pramāṇa · Search · About · API

The Compendium of Suśruta 1.12: dvādaśo+adhyāyaḥ /

Suśrutasaṃhitā 1.12

Language
Sanskrit

dvādaśo+adhyāyaḥ /

1.12.1

athāto+agnikarmavidhimadhyāyaṁ vyākhyāsyāmaḥ //

1.12.2

yathovāca bhagavān dhanvantariḥ //

1.12.3

kṣārādagnirgarīyān kriyāsu vyākhyātaḥ taddagdhānāṁ rogāṇāmapunarbhāvādbheṣajaśastrakṣārairasādhyānāṁ satsādhyatvācca //

1.12.4

athemāni dahanopakaraṇāni tadyathā pippalyajāśakṛdgodantaśaraśalākājāmbavauṣṭhetaralauhāḥ kṣaudraguḍasnehāśca / tatra pippalyajāśakṛdgodantaśaraśalākāstvaggatānāṁ jāmbavauṣṭhetaralauhā māṁsagatānāṁ kṣaudraguḍasnehāḥ sirāsnāyusandhyasthigatānām //

1.12.5

tatrāgnikarma sarvartuṣu kuryādanyatra śaradgrīṣmābhyāṁ tatrāpyātyayike+agnikarmasādhye vyādhau tatpratyanīkaṁ vidhiṁ kṛtvā //

1.12.6

sarvavyādhiṣvṛtuṣu ca picchilamannaṁ bhuktavataḥ (? karma kurvīta) aśmarībhagandarārśomukharogeṣvabhuktavataḥ //

1.12.7

tatra dvividhamagnikarmāhureke tvagdagdhaṁ māṁsadagdhaṁ ca iha tu sirāsnāyusandhyasthiṣvapi va pratiṣiddho+agniḥ //

1.12.8

tatra śabdaprādurbhāvo durgandhatā tvaksaṁkocaśca tvagdagdhe kapotavarṇatā+alpaśvayathuvedanā śuṣkasaṁkucitavraṇatā ca māṁsadagdhe kṛṣṇonnatavraṇatā srāvasannirodhaśca sirāsnāyudagdhe rūkṣāruṇatā karkaśasthiravraṇatā ca sandhyasthidagdhe //

1.12.9

tatra śirorogādhimanthayorbhrūlalāṭaśaṅkhapradeśeṣu dahet vartmarogeṣvārdrālaktakapraticchannāṁ dṛṣṭiṁ kṛvā vartmaromakūpān (? dahet ) //

1.12.10

tvaṅnāṁsasirāsnāyusandhyasthisthite+atyugraruji vāyāvucchritakaṭhinasupramāṁse vraṇe granthyarśo+arbudabhagandarāpacīślīpadacarmakīlatilakālakāntravṛddhisandhisirācchedanādiṣu nāḍīśoṇitātipravṛttiṣu cāgnikarma kuryāt //

1.12.11

tatra valaya-bindu-vilekhā-pratisāraṇānīti dahanaviśeṣāḥ //

1.12.12

bhavati cātra /

1.12.12_2

rogasya saṁsthānamavekṣya samyaṅgarasya marmāṇi balābalaṁ ca /

1.12.12_3

vyādhiṁ tathartuṁ ca samīkṣya samyak tato vyavasyedbhiṣagagnikarma //

1.12.13

tatra samyagdagdhe madhusarpirbhyāmabhyaṅgaḥ //

1.12.14

athemānagninā pariharet pittaprakṛtimantaḥśoṇitaṁ bhinnakoṣṭhamanuddhṛtaśalyaṁ durbalaṁ bālaṁ vṛddhaṁ bhīrumanekavraṇapīḍitamasvedyāṁśceti //

1.12.15

ata ūrdhvamitarathādagdhalakṣaṇaṁ vakṣyāmaḥ / tatra snigdhaṁ rūkṣaṁ va+āśritya dravyamagnirdahati agnisaṁtapto hi snehaḥ sūkṣmasirānusāritvāttvagādīnanupraviśyāśu dahati tasmāt snehadagdhe+adhikā rujo bhavanti //

1.12.16

tatra pluṣṭaṁ durdagdhaṁ samyagdagdhamatidagdhaṁ ceti caturvidhamagnidagdham / tatra yadvivarṇaṁ pluṣyate+atimātraṁ tat pluṣṭaṁ yatrottiṣṭhanti sphoṭāstīvrāścoṣadāharāgapākavedanāścirāccopaśāmyanti taddrudagdhaṁ samyagdgdhamanavagāḍhaṁ tālaphalavarṇaṁ susaṁsthitaṁ pūrvalakṣaṇayuktaṁ ca atidagdhe māṁsāvalambanaṁ gātraviśleṣaḥ sirāsnāyusandhyasthivyāpādanamatimātraṁ jvaradāhapipāsāmūrcchāścopadravā bhavanti vraṇaścāsya cireṇa rohati rūḍhaśca vivarṇo bhavati / tadetaccaturvidhamagnidagdhalakṣaṇamātmakarmaprasādhakaṁ(ā.naṁ)bhavati //

1.12.17

bhavati cātra /

1.12.17_2

agninā kopitaṁ raktaṁ bhṛśaṁ jantoḥ prakupyati /

1.12.17_3

tatastenaiva vegena pittamasyābhyudīryate //

1.12.18

tulyavīrye ubhe hyete rasato dravyatastathā /

1.12.18_2

tenāsya vedanāstīvrāḥ prakṛtyā ca vidahyate /

1.12.19

sphoṭāḥ śīghraṁ prajāyante jvarastṛṣṇā ca vardhate //

1.12.19_2

dagdhasyopaśamārthāya cikitsā saṁpravakṣyate //

1.12.20

pluṣṭasyāgnipratapanaṁ kāryamuṣṇaṁ tathauṣadham /

1.12.20_2

śarīre svinnabhūyiṣṭhe svinnaṁ bhavati śoṇitam //

1.12.21

prakṛtyā hyudakaṁ śītaṁ skandayatyatiśoṇitam /

1.12.21_2

tasmāt sukhayati hyuṣṇaṁ natu śītaṁ kathaṁcana //

1.12.22

śītāmuṣṇāṁ ca durdagdhe kriyāṁ kuryādbhiṣak punaḥ /

1.12.22_2

ghṛtālepanasekāṁstu śītānevāsya kārayet //

1.12.23

samyagdagdhe tugākṣīrīplakṣacandanagairikaiḥ /

1.12.23_2

sāmṛtaiḥ sarpiṣā snigdhairālepaṁ kārayedbhiṣak //

1.12.24

grāmyānūpaudakaiścainaṁ piṣṭairmāṁsaiḥ pralepayet /

1.12.24_2

pittavidradhivaccainaṁ santatoṣmāṇamācaret //

1.12.25

atidagdhe viśīrṇāni māṁsānyuddhṛtya śītalām /

1.12.25_2

kriyāṁ kuryādbhiṣak paścācchālitaṇḍulakaṇḍanaiḥ //

1.12.26

tindukītvakkapālairvā ghṛtamiśraiḥ pralepayet /

1.12.26_2

vraṇaṁ guḍūcīpatrairvā chādayedathavaudakaiḥ //

1.12.27

kriyāṁ ca nikhilāṁ kuryādbhiṣak pittavisarpavat /

1.12.27_2

madhūcchiṣṭaṁ samadhukaṁ rodhraṁ sarjarasaṁ tathā //

1.12.28

mañjiṣṭhāṁ cadanaṁ mūrvāṁ piṣṭvā sarpirvipācayet /

1.12.28_2

sarveṣāmagnidagdhānāmetadropaṇamuttamam //

1.12.29

snehadagdhe kriyāṁ rūkṣāṁ viśeṣeṇāvacārayet /

1.12.29_2

ata ūrdhvaṁ pravakṣyāmi dhūmopahatalakṣaṇam //

1.12.30

śvasiti kṣauti cātyarthamatyādhamati kāsate /

1.12.30_2

cakṣuṣoḥ paridāhaśca rāgaścaivopajāyate //

1.12.31

sadhūmakaṁ niśvasiti ghreyamanyanna vetti ca /

1.12.31_2

tathaiva ca rasān sarvān śrutiścāsyopahanyate //

1.12.32

tṛṣṇādāhajvarayutaḥ sīdatyatha ca mūrcchati /

1.12.32_2

dhūmopahata ityevaṁ śṛṇu tasya cikitsitam //

1.12.33

sarpirikṣurasaṁ drākṣāṁ payo vā śarkarāmbu vā /

1.12.33_2

madhurāmlau rasau vā+api vamanāya pradāpayet //

1.12.34

vamataḥ koṣṭhaśuddhiḥ syāddhūmagandhaśca naśyati /

1.12.34_2

vidhinā+anena śāmyanti sadanakṣavathujvarāḥ //

1.12.35

dāhamūrcchātṛḍādhmānaśvāsakāsāśca dāruṇāḥ /

1.12.35_2

madhurairlavaṇāmlaiśca kaṭukaiḥ kavalagrahaiḥ //

1.12.36

samyaggṛhṇātīndriyārthān manaścāsya prasīdati /

1.12.36_2

śirovirecanaṁ cāsmai dadyādyogena śāstravit //

1.12.37

dṛṣṭirviśudhyate cāsya śirogrīvaṁ ca dehinaḥ /

1.12.37_2

avidāhi laghu snigdhamāhāraṁ cāsya kalpayet //

1.12.38

uṣṇavātātapairdagdhe śītaḥ kāryo vidhiḥ sadā /

1.12.38_2

śītavarṣānilairdagdhe snigdhamuṣṇaṁ ca śasyate //

1.12.39

tathā+atitejasā dagdhe siddhirnāsti kathaṁcan /

1.12.39_2

indravajrāgnidaghe+api jīvati pratikārayet //

1.12.39_1

iti śrīsuśrutasaṁhitāyāṁ sūtrasthāne+agnikarmavidhairnāma dvādaśo+adhyāyaḥ //

Commentaries (2)

Linked texts (3)