Pramāṇa · Search · About · API

Sushruta Samhita 1.13: trayodaśo+adhyāyaḥ /

Suśrutasaṃhitā 1.13

Language
Sanskrit

trayodaśo+adhyāyaḥ /

1.13.1

athāto jalaukāvacāraṇīyamadhyāyaṃ vyākhyāsyāmaḥ //

1.13.2

yathovāca bhagavān dhanvantariḥ //

1.13.3

nṛpāḍhyabālasthavirabhīrudurbalanārīsukumārāṇāmanugrahārthaṃ paramasukumāro+ayaṃ śoṇitāvasecanopāyo+abhihito jalaukasaḥ //

1.13.4

tatra vātapittakaphaduṣṭaśoṇitaṃ yathāsaṃkhyaṃ śṛṅgajalaukolābubhiravasecayet (? snigdhaśītarūkṣatvāt ) sarvāṇi sarvairvā //

1.13.5

bhavanti cātra /

1.13.5_2

uṣṇaṃ samadhurasnigdhaṃ gavāṃ śṛṅgaṃ prakīrtitam /

1.13.5_3

tasmādvātopasṛṣṭe tu hitaṃ tadavasecane //

1.13.6

śītādhivāsā madhurā jalaukā vārisaṃbhavā /

1.13.6_2

tasmāt pittopasṛṣṭe tu hitā sā tvavasecane //

1.13.7

alābu kaṭukaṃ rūkṣaṃ tīkṣṇaṃ ca parikīrtitam /

1.13.7_2

tasmāccleṣmopasṛṣṭe tu hitaṃ tadavasecane //

1.13.8

tatra pracchite tanubastipaṭalāvanaddhena śrṅgeṇa śoṇitamavasecayedācūṣaṇāt sāntardīpayā+alābvā //

1.13.9

jalamāsāmāyuriti jalāyukāḥ jalamāsāmoka iti jalaukasaḥ //

1.13.10

tā dvādaśa tāsāṃ saviṣāḥ ṣaṭ tāvatya eva nirviṣāḥ //

1.13.11

tatra saviṣāḥ kṛṣṇā karburā alagardā indrāyudhā sāmudrikā gocandanā ceti / tāsu añjanacūrṇavarṇā pṛthuśirāḥ kṛṣṇā varmimatsyavadāyatā chinnonnatakukṣiḥ karburā romaśā mahāpārśvākṛṣṇamukhī alagardā indrāyudhavadūrdhvarājibhiścitritā indrāyudhā īṣadasitapītikā vicitrapuṣpākṛticitrā sāmudrikāḥ govṛṣaṇavadadhobhāge dvidhābhūtākṛtiraṇumukhī gocandaneti / tābhirdaṣṭe puruṣe daśe śvayathuratimātraṃ kaṇḍūrmūrcchā jvaro dāhaśchardirmadaḥ sadanamiti liṅgāni bhavanti / tatra mahāgadaḥ pānālepananasyakarmādiṣūpayojyaḥ / indrāyudhādaṣṭamasādhyam / ityetāḥ saviṣāḥ sacikitsitā vyākhyātāḥ //

1.13.12

atha nirviṣāḥ kapilā piṅgalā śaṅkumukhī mūṣikā puṇḍarīkamukhī sāvarikā ceti / tatra manaḥśilārañjitābhyāmiva pārśvābhyāṃ pṛṭṣhe snigdhamudgavarṇā kapilā yakṛdvarṇā śīghrapāyinī dirghatīkṣṇamukhī śaṅkumukhī mūṣikākṛtivarṇā+aniṣṭagandhā ca mūṣikā mudgavarṇā puṇḍarīkatulyavaktrā puṇḍarīkamukhī snigdhā padmapatravarṇā+aṣṭādaśāṅgulapramāṇā sāvarikā sā ca paśvarthe ityetā aviṣā vyākhyātāḥ //

1.13.13

tāsāṃ yavanapāṇḍyasahyapautanādīni kṣetrāṇi teṣu mahāśarīrā balavatyaḥ śīghrapāyinyo mahāśanā nirviṣāśca viśeṣeṇa bhvanti / tatra saviṣamatsyakīṭadarduramūtrapurīṣakothajātāḥ kaluṣeṣvambhaḥsu ca sabiṣāḥ padmotpalanalinakumudasaugandhikakuvalayapuṇḍarīkaśaivalakothajātā vimaleṣvambhaḥsu ca nirviṣāḥ //

1.13.14

bhavati cātra /

1.13.14_2

kṣetreṣu vicarantyetāḥ salilāḍhyasugandhiṣu /

1.13.14_3

na ca saṃkīrṇacāriṇyo na ca paṅkeśayāḥ sukhāḥ //

1.13.15

tāsāṃ grahaṇamārdracarmaṇā anyairvā prayogairgṛhṇīyāt //

1.13.16

athaināṃ nave mahati ghaṭe sarastaḍāgodakapaṅkamāvāpya nidadhyāt bhakṣyārthe cāsāmupaharecchaivalaṃ vallūramaudakāṃśca kandāṃścūrṇīkṛtya śayyārthaṃ tṛṇamaudakāni ca patrāṇi tryahāttryahāccābhyo+anyajjalaṃ bhakṣyaṃ ca dadyāt saptarātrāt saptarātrācca ghaṭamanyaṃ saṃkrāmayet //

1.13.17

bhavati cātra /

1.13.17_2

sthūlamadhyāḥ parikliṣṭāḥ pṛthvyo mandaviceṣṭitāḥ /

1.13.17_3

agrāhiṇyo+alpapāyinyaḥ saviṣāśca na pūjitāḥ //

1.13.18

atha jalaukovasekasādhyavyādhitamupaveśya saṃveśya vā virūkṣya cāsya tamavakāśaṃ mṛdgomayacūrṇairyadyarujaḥ syāt / gṛhītāśca tāḥ sarṣaparajanīkalkodakapradigdhagātrīḥ salilasarakamadhye muhūrtasthitā vigataklamā jñātvā tābhī rogaṃ grāhayet / ślakṣṇaśuklārdrapicuprotāvacchannāṃ kṛtvā mukhamapāvṛṇuyāt agṛhṇantyai kṣīrabinduṃ śoṇitabinduṃ vā dadyācchastrapadāni vā kurvīta yadyevamapi na gṛhṇīyāttadā+anyāṃ grāhayet //

1.13.19

yadā ca niviśate+aśvakhuravadānanaṃ kṛtvonnamya ca skandhaṃ tadā jānīyādgṛhṇātīti cārdravastrāvacchannāṃ dhārayet secayecca //

1.13.20

daṃśe todakaṇḍuprādurbhāvairjānīyācchuddhamiyamādatta iti śuddhamādadānāmapanayet atha śoṇitagandhena na muñcenmukhamasyāḥ saindhavacūrṇenāvakiret //

1.13.21

atha patiatāṃ taṇḍulakaṇḍanapradigdhagātrīṃ tailalavaṇābhyaktamukhīṃ vāmahastāṅguṣṭhāṅgulībhyāṃ gṛhītapucchāṃ dakṣiṇahastāṅguṣṭhāṅgulibhyāṃ śanaiḥ śanairanulomamanumārjayedāmukhāt vāmayet tāvadyāvat samyagvāntaliṅgānīti / samyagvāntā salilasarakanyastā bhoktukāmā satī caret / yā sīdatī na ceṣṭate sā durvāntā tāṃ punaḥ samyagvāmayet / durvāntāyā vyādhirasādhya indramado (ā.raktamado) nāma bhavati / atha suvāntāṃ pūrvavat sannidadhyāt //

1.13.22

śoṇitasya ca yogāyogānavekṣya śatadhautaghṛtābhyaṅgastatpicudhāraṇaṃ vā jalaukovraṇān madhunā+avaghaṭṭayet śitābhiradbhiśca pariṣecayedbadhnīta vā kaṣāyamadhurasnigdhaśītaiśca pradehaiḥ pradihyādit //

1.13.23

bhavati cātra /

1.13.23_2

kṣetrāṇi grahaṇaṃ jātīḥ poṣaṇaṃ sāvacāraṇam /

1.13.23_3

jalaukasāṃ ca yo vetti tatsādhyān sa jayedgadān //

1.13.23_1

iti suśrutasaṃhitāyāṃ sūtrasthāne jalaukāvacāraṇīyo nāma trayodaśo+adhyāyaḥ //

Commentaries (2)

Linked texts (1)