The Compendium of Suśruta 1.17: saptadaśo+adhyāyaḥ /

Suśrutasaṃhitā 1.17

Language: Sanskrit

saptadaśo+adhyāyaḥ /

1.17.1

athāta āmapakvaiṣaṇīyamadhyāyaṃ vyākhyāsyāmaḥ //

śophasamutthānā granthividradhyalajīprabhṛtayaḥ prāyeṇa vyādhayo+abhihitā anekākṛtayaḥ tairvilakṣaṇaḥ pṛthurgrathitaḥ samo viṣamo vā tvaṅnāṃsasthāyī doṣasaṃghātaḥ śarīraikadeśotthitaḥ śopha ityucyate //

1.17.4

sa ṣaḍvidho vātapittakaphaśoṇitasannipātāgantunimittaḥ / tasya doṣarūpavyañjanairlakṣaṇāni vyākhyāsyāmaḥ / tatra vātaśopho+aruṇaḥ kṛṣṇo vā paruṣo mṛduranavasthitāstodāyaścātra vedanāviśeṣā bhavanti pittaśophaḥ pīto mṛduḥ sarakto vā śīghrānusāryoṣādayaścātra vedanāviśeṣā bhavanti śleṣmaśophaḥ pāṇḍuḥ śuklo vā kaṭhinaḥ śitaḥ snigdho mandānusārī kaṇḍvādayaścātra vedanāviśeṣā bhavanti sarvavarṇavedanaḥ sannipātajaḥ pittavacchoṇitajo+atikṛṣṇaśca pittaraktalakṣaṇa āganturlohitāvabhāsaśca //

1.17.5

sa yadā bāhyābhyantaraiḥ kriyāviśeṣairna saṃbhāvitaḥ praśamayituṃ kriyāviparyayādbahutvādvā doṣāṇāṃ tadā pākābhimukho bhavati / tasyāmsya pacyamānasya pakvasya ca lakṣaṇamucyamānamupadhāraya / tatra mandoṣmatā tvaksavarṇatā śītaśophatā sthairyaṃ mandavedanatā+alpaśophatā cāmalakṣaṇamuddiṣṭaṃ sūcibhiriva nistudyate daśyata iva pipīlikābhistābhiśca saṃsarpyata iva chidyata iva śastreṇa bhidyata iva śaktibhistāḍyata iva daṇḍena pīḍyata iva pāṇinā ghaṭyata iva cāṅgulyā dahyate pacyata iva cāgnikṣārābhyāṃ oṣacoṣaparīdāhāśca bhavanti vṛścikaviddha iva ca sthānāsanaśayaneṣu na śāntimupaiti ādhmātabastirivātataśca śopho bhavati tvagvaivarṇyaṃ śophābhivṛddhirjvaradāhapipāsā bhaktāruciśca pacyamānaliṅgaṃ vedanopaśāntiḥ pāṇḍutā+alpaśophatā valīprādurbhāvastvakparipuṭanaṃ nimnadarśanamaṅgulyā+avapīḍite pratyunnamanaṃ bastāvivodakasaṃcaraṇaṃ pūyasya prapīḍayatyekamantamante vā+avapīḍite muhurmuhustodaḥ kaṇḍūrunnatatā vyādherupadravaśāntirbhaktābhikāṅkṣā ca pakvaliṅgam //

1.17.6

kaphajeṣu tu rogeṣu gambhīragatitvādabhighātajeṣu vā keṣucidasamastaṃ pakvalakṣaṇaṃ dṛṣṭvā pakvamapakvamiti manyamāno bhiṣaṅnohamupaiti / yatra hi tvaksavarṇatā śītaśophatā sthaulyamalparujatā+aśmavacca ghanatā na tatra mohamupeyāditi //

1.17.7

bhavanti cātra /

1.17.7_2

āmaṃ vipacyamānaṃ ca samyak pakvaṃ ca yo bhiṣak /

1.17.7_3

jānīyāt sa bhavedvaidyaḥ śeṣāstaskaravṛttayaḥ //

1.17.8

vātādṛte nāsti rujā na pākaḥ pittādṛte nāsti kaphācca pūyaḥ /

1.17.8_2

tasmāt samastāḥ paripākakāle pacanti śophāṃstraya eva doṣāḥ //

1.17.9

kālāntareṇābhyuditaṃ tu pittaṃ kṛtvā vaśe vātakaphau prasahya /

1.17.9_2

pacatyataḥ śoṇitameva pāko mato+apareṣāṃ viduṣāṃ dvitīyaḥ //

1.17.10

tatra āmacchede māṃsasirāsnāyvasthisandhivyāpādanamatimātraṃ śoṇitātipravṛttirvedanāprādurbhāvo+avadaraṇamanekopadravadarśanaṃ kṣatavidradhirvā bhavati / sa yadā bhayamohābhyāṃ pakvamapyapakvamiti manyamānaściramupekṣate vyādhiṃ vaidyastadā gambhīrānugato dvāramalabhamānaḥ pūyaḥ svamāśrayamavadā(ā.dī)ryotasaṅgaṃ mahāntamavakāśaṃ kṛtvā nāḍīṃ janayitvā kṛcchrasādhyo bhavatyasādhyo veti //