Pramāṇa · Search · About · API

The Compendium of Suśruta 1.18: aṣṭādaśo+adhyāyaḥ /

Suśrutasaṃhitā 1.18

Language
Sanskrit

aṣṭādaśo+adhyāyaḥ /

1.18.1

athāto vraṇālepanabandhavidhimadhyāyaṃ vyākhyāsyāmaḥ //

1.18.2

yathovāca bhagavān dhanvantariḥ //

1.18.3

ālipa ādya upakramaḥ eṣa sarvaśophānāṃ sāmānyaḥ pradhānatamaśca taṃ ca pratirogaṃ vakṣyāmaḥ tato bandhaḥ pradhānaṃ tena śuddhirvraṇaropaṇamasthisaṃdhisthairyaṃ ca //

1.18.4

tatra pratilomamālimpennānulomam / pratilome hi samyagauṣadhamavatiṣṭhate+anupraviśati romakūpān svedavāhibhiśca sirāmukhairvīryaṃ prāpnoti //

1.18.5

na ca śuṣyamāṇamupekṣeta anyatra pīḍayitavyāt śuṣko hyapārthako rukkaraśca //

1.18.6

sa trividhaḥ pralepaḥ pradeha ālepaśca / teṣāmantaraṃ pralepaḥ śītastanuraviśoṣī viśoṣī ca pradehastūṣṇaḥ śīto vā bahalo+abahuraviśoṣī ca madhaymo+atrālepaḥ / tatra raktapittaprasādakṛdālepaḥ pradeho vātaśleṣmapraśamanaḥ saṃdhānaḥ śodhano ropaṇaḥ śophavedanāpahaśca tasyopayogaḥ kṣatākṣateṣu yastu kṣateṣūpayujyate sa bhūyaḥ kalka iti saṃjñāṃ labhate niruddālepanasaṃjñaḥ tenāsrāvasannirodho mṛdutā pūtimāṃsāpakarṣaṇamanantardoṣatā vraṇaśuddhiśca bhavati //

1.18.7

avidagdheṣu śopheṣu hitamālepanaṃ bhavet /

1.18.7_2

yathāsvaṃ doṣaśamanaṃ dāhakaṇḍūrujāpaham //

1.18.8

tvakprasādanamevāgryaṃ māṃsaraktaprasādanam /

1.18.8_2

dāhapraśamanaṃ śreṣṭhaṃ todakaṇḍūvināśanam //

1.18.9

marmadeśeṣu ye togā guhyeṣvapi tathā nṛām /

1.18.9_2

saṃśodhanāya teṣāṃ hi kuryādālepanaṃ bhiṣak //

1.18.10

(?ṣaḍbhāgaṃ paittike snehaṃ catrubhāgaṃ tu vātike /

1.18.10_2

aṣṭabhāgaṃ tu kaphaje snehamātrāṃ pradāpayet //)

1.18.11

tasya pramāṇamārdramāhiṣacarmotsedhamupadiśanti //

1.18.12

na cālepaṃ rātrau prayuñjīta mā bhūcchaityapihitoṣmaṇastadanirgamādvikārapravṛtti(ā.ddhi)riti //

1.18.13

pradehasādhye vyādhau tu hitamālepanaṃ divā /

1.18.13_2

pittaraktābhighātotthe saviṣe ca viśeṣataḥ //

1.18.14

na ca paryuṣitaṃ lepaṃ kadācidavacārayet /

1.18.14_2

uparyupari lepaṃ tu na kadācit pradāpayet //

1.18.15

ūṣmāṇaṃ vedanāṃ dāhaṃ ghanatvājjanayet sa hi /

1.18.15_2

na ca tenaiva lepena pradehaṃ dāpayet punaḥ /

1.18.15_3

śuṣkabhāvātsa nirvīryo yukto+api syādapārthakaḥ //

1.18.16

ata ūrdhvaṃ vraṇabandhanadravyāṇyupadekṣyāmaḥ tadyathā kṣaumakārpāsāvikadukūlakauśeyapatrorṇacīnapaṭṭacarmāntarvalkalālābūśakalalatāvidalarajjutūlaphalasantānikālauhānīti teṣaṃ vyādhiṃ kālaṃ cāvekṣyopayogaḥ prakaraṇataścaiṣāmādeśaḥ //

1.18.17

tatra kośadāmasvastikānuvellitapra(ā.mu)tolīmaṇḍalasthagikāyamakakhaṭvācīnavibandhavitānagophaṇāḥ pañcāṅgī ceti caturdaśa bandhaviśeṣāḥ / teṣāṃ nāmabhirevākṛtayaḥ prāyeṇa vyākhyātāḥ //

1.18.18

tatra kośamaṅguṣṭhāṅguliparvasu vidadhyāt dāmasaṃbādhe+aṅge sandhikūrcakabhrūstanāntaratalakarṇeṣu svastikaṃ anuvellitaṃ tu śākhāsu grīvāmeḍhrayoḥ pratolīṃ vṛtte+aṅge maṇḍalaṃ aṅguṣṭhāṅgulimeḍhrāgreṣu sthagikāṃ yamalavraṇayoryamakaṃ hanuśaṅkhagaṇḍeṣu khaṭvāṃ apāṅgayoścīnaṃ pṛṣṭhodaroraḥsu vibandhaṃ mūrdhani vitānaṃ cibukanāsauṣṭhāṃsabastiṣu gophaṇāṃ jatruṇa ūrdhvaṃ pañcāṅgīmiti yo vā yasmin śarīrapradeśe suniviṣṭo bhavati taṃ tasmin vidadhyāt //

1.18.19

yantraṇamūrdhvamadhistiryak ca //

1.18.20

tatra ghanāṃ kavalikāṃ dattvā vāmahastaparikṣepamṛjumanāviddhamasaṃkucitaṃ mṛdu paṭṭaṃ niveśya badhnīyāt / na ca vraṇasyopari kuryādgranthimābādhakaraṃ ca //

1.18.21

na ca vikeśikauṣadhe+atisnigdhe+atirūkṣe viṣame vā kurvīta yasmādatisnehāt kledo raukṣyācchedo durnyāsāhraṇavartmāvagharṣaṇamiti //

1.18.22

tatra vraṇayatanaviśeṣādbandhaviśeṣastrividho bhavati gāḍhaḥ samaḥ śithila iti //

1.18.23

pīḍayannarujo gāḍhaḥ socchvāsaḥ śithilaḥ smṛtaḥ /

1.18.23_2

naiva gāḍho na śithilaḥ samo bandhaḥ prakīrtitaḥ //

1.18.24

tatra sphikkukṣikakṣāvaṅkṣaṇoruśiraḥsu gāḍhaḥ śākhāvadanakarṇakaṇṭhameḍhramuṣkapṛṣṭhapārśvodaroraḥsu samaḥ akṣṇoḥ sandhiṣu ca śithila ti //

1.18.25

tatra paittikaṃ gāḍhasthāne samaṃ badhnīyāt samasthāne śithilaṃ śithilasthāne naiva evaṃ śoṇitaduṣṭaṃ ca ślaiṣmikaṃ śithilasthāne samaṃ samasthāne gāḍhaṃ gāḍhasthāne gāḍhataraṃ evaṃ vātaduṣṭaṃ ca //

1.18.26

tatra paittikaṃ śaradi grīṣme dvirahno badhnīyāt raktopadrutamapyevaṃ ślaiṣmikaṃ hemantavasantayostryahāt vātopadrutamapyevam / evamabhyūhya bandhaviparyayaṃ ca kuryāt //

1.18.27

tatra samaśithilasthāneṣu gāḍhaṃ baddhe vikeśikauṣadhanairarthakyaṃ śophavedanāprādurbhāvaśca gāḍhasamasthāneṣu śithilaṃ baddhe vikeśikauṣadhapatanaṃ paṭṭasaṃcārāhraṇavartmāvagharṣanamiti gāḍhaśithilasthāneṣu samaṃ baddhe ca guṇābhāva iti //

1.18.28

aviparītabandhe vedanopaśāntirasṛkprasādo mārdavaṃ ca //

1.18.29

abadhyamāno daṃśamaśakatṛṇakāṣṭhopalapāṃśuśītavātātapaprabhṛtibhirviśeṣairabhihanyate vraṇo vividhavedanopadrutaśca duṣṭatāmupaityālepanādīni cāsya viśoṣamupayānti //

1.18.30

cūrṇitaṃ mathitaṃ bhagnaṃ viśliṣṭamatipātitam /

1.18.30_2

asthisnāyusirācchinnamāśu bandhena rohati //

1.18.31

sukhamevaṃ vraṇī śete sukhaṃ gacchati tiṣṭhati /

1.18.31_2

sukhaṃ śayyāsanasthasya kṣipraṃ saṃrohati vraṇaḥ //

1.18.32

abandhyāḥ pittaraktābhighātaviṣanimittā yadā ca śophadāhapākarāgatodavedanābhibhūtāḥ kṣārāgnidagdhāḥ pākāt prakuthitapraśīrṇamāṃsāśca bhavanti //

1.18.33

kuṣṭhināmagnidagdhānāṃ piḍakā madhumehinām /

1.18.33_2

karṇikāśconduruviṣe viṣajuṣṭavraṇāśca ye //

1.18.34

māṃsāpāke na badhyante gudapāke ca dāruṇe /

1.18.34_2

svabuddhyā cāpi vibhajetkṛtyākṛtyāṃśca buddhimān //

1.18.35

deśaṃ doṣaṃ ca vijñāya vraṇaṃ ca vraṇakovidaḥ /

1.18.35_2

ṛtūṃśca parisaṃkhyāya tato bandhānniveśayet //

1.18.36

ūrdhvaṃ tiryagadhastācca yantraṇā trividhā smṛtā /

1.18.36_2

yathā ca badhyate bandhastathā vakṣyāmyaśeṣataḥ //

1.18.37

ghanāṃ kavalikāṃ dattvā mṛdu caivāpi paṭṭakam /

1.18.37_2

vikeśikāmauṣadhaṃ ca nātisnigdhaṃ samācaret //

1.18.38

prakledayatyatisnigdhā tathā rūkṣā kṣiṇoti ca /

1.18.38_2

yuktasnehā ropayati durnyastā vartma gharṣati //

1.18.39

viṣamaṃ ca vraṇaṃ kuryāt stambhayet srāvayettathā /

1.18.39_2

yathāvraṇaṃ viditvā tu yogaṃ vaidyaḥ prayojayet //

1.18.40

pittaje raktaje vā+api sakṛteva parikṣipet /

1.18.40_2

asakṛt kaphaje vā+api vātaje ca vicakṣaṇaḥ //

1.18.41

talena pratipīḍyātha srāvayedanulomataḥ /

1.18.41_2

sarvāṃśca bandhān gūḍhāntān sandhīṃśca viniveśayet //

1.18.42

oṣṭhasyāpyeṣa sandhāne yathoddiṣṭo vidhiḥ smṛtaḥ /

1.18.42_2

buddhyotprekṣyābhiyuktena tathā cāsthiṣu jānatā //

1.18.43

uttiṣṭhato niṣaṇṇasya śayanaṃ vā+adhigacchataḥ /

1.18.43_2

gacchato vividhairyānairnāsya duṣyati sa vraṇaḥ //

1.18.44

ye ca syurmāṃsasaṃsthā vai tvaggatāśca tathā vraṇāḥ /

1.18.44_2

sandhyasthikoṣṭhaprāptāśca sirāsnāyugatāstathā //

1.18.45

tathā+avagāḍhagambhīrāḥ sarvato viṣamasthitāḥ /

1.18.45_2

naite sādhayituṃ śakyā ṛte bandhādbhavanti hi //

1.18.45_1

iti suśrutasaṃhitāyāṃ sūtrasthāne vraṇālepanabandhavidhirnāmāṣṭādaśo+adhyāyaḥ //

Commentaries (2)