The Compendium of Suśruta 1.18: aṣṭādaśo+adhyāyaḥ /
Suśrutasaṃhitā 1.18
- Language
- Sanskrit
aṣṭādaśo+adhyāyaḥ /
1.18.1
athāto vraṇālepanabandhavidhimadhyāyaṃ vyākhyāsyāmaḥ //
1.18.2
yathovāca bhagavān dhanvantariḥ //
1.18.3
ālipa ādya upakramaḥ eṣa sarvaśophānāṃ sāmānyaḥ pradhānatamaśca taṃ ca pratirogaṃ vakṣyāmaḥ tato bandhaḥ pradhānaṃ tena śuddhirvraṇaropaṇamasthisaṃdhisthairyaṃ ca //
1.18.4
tatra pratilomamālimpennānulomam / pratilome hi samyagauṣadhamavatiṣṭhate+anupraviśati romakūpān svedavāhibhiśca sirāmukhairvīryaṃ prāpnoti //
1.18.5
na ca śuṣyamāṇamupekṣeta anyatra pīḍayitavyāt śuṣko hyapārthako rukkaraśca //
1.18.6
sa trividhaḥ pralepaḥ pradeha ālepaśca / teṣāmantaraṃ pralepaḥ śītastanuraviśoṣī viśoṣī ca pradehastūṣṇaḥ śīto vā bahalo+abahuraviśoṣī ca madhaymo+atrālepaḥ / tatra raktapittaprasādakṛdālepaḥ pradeho vātaśleṣmapraśamanaḥ saṃdhānaḥ śodhano ropaṇaḥ śophavedanāpahaśca tasyopayogaḥ kṣatākṣateṣu yastu kṣateṣūpayujyate sa bhūyaḥ kalka iti saṃjñāṃ labhate niruddālepanasaṃjñaḥ tenāsrāvasannirodho mṛdutā pūtimāṃsāpakarṣaṇamanantardoṣatā vraṇaśuddhiśca bhavati //
1.18.7
avidagdheṣu śopheṣu hitamālepanaṃ bhavet /
1.18.7_2
yathāsvaṃ doṣaśamanaṃ dāhakaṇḍūrujāpaham //
1.18.8
tvakprasādanamevāgryaṃ māṃsaraktaprasādanam /
1.18.8_2
dāhapraśamanaṃ śreṣṭhaṃ todakaṇḍūvināśanam //
1.18.9
marmadeśeṣu ye togā guhyeṣvapi tathā nṛām /
1.18.9_2
saṃśodhanāya teṣāṃ hi kuryādālepanaṃ bhiṣak //
1.18.10
(?ṣaḍbhāgaṃ paittike snehaṃ catrubhāgaṃ tu vātike /
1.18.10_2
aṣṭabhāgaṃ tu kaphaje snehamātrāṃ pradāpayet //)
1.18.11
tasya pramāṇamārdramāhiṣacarmotsedhamupadiśanti //
1.18.12
na cālepaṃ rātrau prayuñjīta mā bhūcchaityapihitoṣmaṇastadanirgamādvikārapravṛtti(ā.ddhi)riti //
1.18.13
pradehasādhye vyādhau tu hitamālepanaṃ divā /
1.18.13_2
pittaraktābhighātotthe saviṣe ca viśeṣataḥ //
1.18.14
na ca paryuṣitaṃ lepaṃ kadācidavacārayet /
1.18.14_2
uparyupari lepaṃ tu na kadācit pradāpayet //
1.18.15
ūṣmāṇaṃ vedanāṃ dāhaṃ ghanatvājjanayet sa hi /
1.18.15_2
na ca tenaiva lepena pradehaṃ dāpayet punaḥ /
1.18.15_3
śuṣkabhāvātsa nirvīryo yukto+api syādapārthakaḥ //
1.18.16
ata ūrdhvaṃ vraṇabandhanadravyāṇyupadekṣyāmaḥ tadyathā kṣaumakārpāsāvikadukūlakauśeyapatrorṇacīnapaṭṭacarmāntarvalkalālābūśakalalatāvidalarajjutūlaphalasantānikālauhānīti teṣaṃ vyādhiṃ kālaṃ cāvekṣyopayogaḥ prakaraṇataścaiṣāmādeśaḥ //
1.18.17
tatra kośadāmasvastikānuvellitapra(ā.mu)tolīmaṇḍalasthagikāyamakakhaṭvācīnavibandhavitānagophaṇāḥ pañcāṅgī ceti caturdaśa bandhaviśeṣāḥ / teṣāṃ nāmabhirevākṛtayaḥ prāyeṇa vyākhyātāḥ //
1.18.18
tatra kośamaṅguṣṭhāṅguliparvasu vidadhyāt dāmasaṃbādhe+aṅge sandhikūrcakabhrūstanāntaratalakarṇeṣu svastikaṃ anuvellitaṃ tu śākhāsu grīvāmeḍhrayoḥ pratolīṃ vṛtte+aṅge maṇḍalaṃ aṅguṣṭhāṅgulimeḍhrāgreṣu sthagikāṃ yamalavraṇayoryamakaṃ hanuśaṅkhagaṇḍeṣu khaṭvāṃ apāṅgayoścīnaṃ pṛṣṭhodaroraḥsu vibandhaṃ mūrdhani vitānaṃ cibukanāsauṣṭhāṃsabastiṣu gophaṇāṃ jatruṇa ūrdhvaṃ pañcāṅgīmiti yo vā yasmin śarīrapradeśe suniviṣṭo bhavati taṃ tasmin vidadhyāt //
1.18.19
yantraṇamūrdhvamadhistiryak ca //
1.18.20
tatra ghanāṃ kavalikāṃ dattvā vāmahastaparikṣepamṛjumanāviddhamasaṃkucitaṃ mṛdu paṭṭaṃ niveśya badhnīyāt / na ca vraṇasyopari kuryādgranthimābādhakaraṃ ca //
1.18.21
na ca vikeśikauṣadhe+atisnigdhe+atirūkṣe viṣame vā kurvīta yasmādatisnehāt kledo raukṣyācchedo durnyāsāhraṇavartmāvagharṣaṇamiti //
1.18.22
tatra vraṇayatanaviśeṣādbandhaviśeṣastrividho bhavati gāḍhaḥ samaḥ śithila iti //
1.18.23
pīḍayannarujo gāḍhaḥ socchvāsaḥ śithilaḥ smṛtaḥ /
1.18.23_2
naiva gāḍho na śithilaḥ samo bandhaḥ prakīrtitaḥ //
1.18.24
tatra sphikkukṣikakṣāvaṅkṣaṇoruśiraḥsu gāḍhaḥ śākhāvadanakarṇakaṇṭhameḍhramuṣkapṛṣṭhapārśvodaroraḥsu samaḥ akṣṇoḥ sandhiṣu ca śithila ti //
1.18.25
tatra paittikaṃ gāḍhasthāne samaṃ badhnīyāt samasthāne śithilaṃ śithilasthāne naiva evaṃ śoṇitaduṣṭaṃ ca ślaiṣmikaṃ śithilasthāne samaṃ samasthāne gāḍhaṃ gāḍhasthāne gāḍhataraṃ evaṃ vātaduṣṭaṃ ca //
1.18.26
tatra paittikaṃ śaradi grīṣme dvirahno badhnīyāt raktopadrutamapyevaṃ ślaiṣmikaṃ hemantavasantayostryahāt vātopadrutamapyevam / evamabhyūhya bandhaviparyayaṃ ca kuryāt //
1.18.27
tatra samaśithilasthāneṣu gāḍhaṃ baddhe vikeśikauṣadhanairarthakyaṃ śophavedanāprādurbhāvaśca gāḍhasamasthāneṣu śithilaṃ baddhe vikeśikauṣadhapatanaṃ paṭṭasaṃcārāhraṇavartmāvagharṣanamiti gāḍhaśithilasthāneṣu samaṃ baddhe ca guṇābhāva iti //
1.18.28
aviparītabandhe vedanopaśāntirasṛkprasādo mārdavaṃ ca //
1.18.29
abadhyamāno daṃśamaśakatṛṇakāṣṭhopalapāṃśuśītavātātapaprabhṛtibhirviśeṣairabhihanyate vraṇo vividhavedanopadrutaśca duṣṭatāmupaityālepanādīni cāsya viśoṣamupayānti //
1.18.30
cūrṇitaṃ mathitaṃ bhagnaṃ viśliṣṭamatipātitam /
1.18.30_2
asthisnāyusirācchinnamāśu bandhena rohati //
1.18.31
sukhamevaṃ vraṇī śete sukhaṃ gacchati tiṣṭhati /
1.18.31_2
sukhaṃ śayyāsanasthasya kṣipraṃ saṃrohati vraṇaḥ //
1.18.32
abandhyāḥ pittaraktābhighātaviṣanimittā yadā ca śophadāhapākarāgatodavedanābhibhūtāḥ kṣārāgnidagdhāḥ pākāt prakuthitapraśīrṇamāṃsāśca bhavanti //
1.18.33
kuṣṭhināmagnidagdhānāṃ piḍakā madhumehinām /
1.18.33_2
karṇikāśconduruviṣe viṣajuṣṭavraṇāśca ye //
1.18.34
māṃsāpāke na badhyante gudapāke ca dāruṇe /
1.18.34_2
svabuddhyā cāpi vibhajetkṛtyākṛtyāṃśca buddhimān //
1.18.35
deśaṃ doṣaṃ ca vijñāya vraṇaṃ ca vraṇakovidaḥ /
1.18.35_2
ṛtūṃśca parisaṃkhyāya tato bandhānniveśayet //
1.18.36
ūrdhvaṃ tiryagadhastācca yantraṇā trividhā smṛtā /
1.18.36_2
yathā ca badhyate bandhastathā vakṣyāmyaśeṣataḥ //
1.18.37
ghanāṃ kavalikāṃ dattvā mṛdu caivāpi paṭṭakam /
1.18.37_2
vikeśikāmauṣadhaṃ ca nātisnigdhaṃ samācaret //
1.18.38
prakledayatyatisnigdhā tathā rūkṣā kṣiṇoti ca /
1.18.38_2
yuktasnehā ropayati durnyastā vartma gharṣati //
1.18.39
viṣamaṃ ca vraṇaṃ kuryāt stambhayet srāvayettathā /
1.18.39_2
yathāvraṇaṃ viditvā tu yogaṃ vaidyaḥ prayojayet //
1.18.40
pittaje raktaje vā+api sakṛteva parikṣipet /
1.18.40_2
asakṛt kaphaje vā+api vātaje ca vicakṣaṇaḥ //
1.18.41
talena pratipīḍyātha srāvayedanulomataḥ /
1.18.41_2
sarvāṃśca bandhān gūḍhāntān sandhīṃśca viniveśayet //
1.18.42
oṣṭhasyāpyeṣa sandhāne yathoddiṣṭo vidhiḥ smṛtaḥ /
1.18.42_2
buddhyotprekṣyābhiyuktena tathā cāsthiṣu jānatā //
1.18.43
uttiṣṭhato niṣaṇṇasya śayanaṃ vā+adhigacchataḥ /
1.18.43_2
gacchato vividhairyānairnāsya duṣyati sa vraṇaḥ //
1.18.44
ye ca syurmāṃsasaṃsthā vai tvaggatāśca tathā vraṇāḥ /
1.18.44_2
sandhyasthikoṣṭhaprāptāśca sirāsnāyugatāstathā //
1.18.45
tathā+avagāḍhagambhīrāḥ sarvato viṣamasthitāḥ /
1.18.45_2
naite sādhayituṃ śakyā ṛte bandhādbhavanti hi //
1.18.45_1
iti suśrutasaṃhitāyāṃ sūtrasthāne vraṇālepanabandhavidhirnāmāṣṭādaśo+adhyāyaḥ //
Commentaries (2)
- Nibandhasaṅgraha — Ḍalhaṇa, Sanskrit
- Bhānumatī — Cakrapāṇidatta, Sanskrit