<!-- Pramāṇa, a library of Indian primary sources · https://indike.org/pramana/in.med.samhita.susruta.1.18 -->

[Pramāṇa](https://indike.org/pramana/) › [Indian literature](https://indike.org/pramana/in) › [Medicine](https://indike.org/pramana/in.med) › [Early and ascribed compendia](https://indike.org/pramana/in.med.samhita) › [The Compendium of Suśruta](https://indike.org/pramana/in.med.samhita.susruta) › 1.18

# The Compendium of Suśruta 1.18: aṣṭādaśo+adhyāyaḥ /

Suśrutasaṃhitā 1.18

- **Language:** Sanskrit

### aṣṭādaśo+adhyāyaḥ /

### [1.18.1](https://indike.org/pramana/in.med.samhita.susruta.1.18.1)

athāto vraṇālepanabandhavidhimadhyāyaṃ vyākhyāsyāmaḥ //

### [1.18.2](https://indike.org/pramana/in.med.samhita.susruta.1.18.2)

yathovāca bhagavān dhanvantariḥ //

### [1.18.3](https://indike.org/pramana/in.med.samhita.susruta.1.18.3)

ālipa ādya upakramaḥ eṣa sarvaśophānāṃ sāmānyaḥ pradhānatamaśca taṃ ca pratirogaṃ vakṣyāmaḥ tato bandhaḥ pradhānaṃ tena śuddhirvraṇaropaṇamasthisaṃdhisthairyaṃ ca //

### [1.18.4](https://indike.org/pramana/in.med.samhita.susruta.1.18.4)

tatra pratilomamālimpennānulomam / pratilome hi samyagauṣadhamavatiṣṭhate+anupraviśati romakūpān svedavāhibhiśca sirāmukhairvīryaṃ prāpnoti //

### [1.18.5](https://indike.org/pramana/in.med.samhita.susruta.1.18.5)

na ca śuṣyamāṇamupekṣeta anyatra pīḍayitavyāt śuṣko hyapārthako rukkaraśca //

### [1.18.6](https://indike.org/pramana/in.med.samhita.susruta.1.18.6)

sa trividhaḥ pralepaḥ pradeha ālepaśca / teṣāmantaraṃ pralepaḥ śītastanuraviśoṣī viśoṣī ca pradehastūṣṇaḥ śīto vā bahalo+abahuraviśoṣī ca madhaymo+atrālepaḥ / tatra raktapittaprasādakṛdālepaḥ pradeho vātaśleṣmapraśamanaḥ saṃdhānaḥ śodhano ropaṇaḥ śophavedanāpahaśca tasyopayogaḥ kṣatākṣateṣu yastu kṣateṣūpayujyate sa bhūyaḥ kalka iti saṃjñāṃ labhate niruddālepanasaṃjñaḥ tenāsrāvasannirodho mṛdutā pūtimāṃsāpakarṣaṇamanantardoṣatā vraṇaśuddhiśca bhavati //

### [1.18.7](https://indike.org/pramana/in.med.samhita.susruta.1.18.7)

avidagdheṣu śopheṣu hitamālepanaṃ bhavet /

### [1.18.7\_2](https://indike.org/pramana/in.med.samhita.susruta.1.18.7_2)

yathāsvaṃ doṣaśamanaṃ dāhakaṇḍūrujāpaham //

### [1.18.8](https://indike.org/pramana/in.med.samhita.susruta.1.18.8)

tvakprasādanamevāgryaṃ māṃsaraktaprasādanam /

### [1.18.8\_2](https://indike.org/pramana/in.med.samhita.susruta.1.18.8_2)

dāhapraśamanaṃ śreṣṭhaṃ todakaṇḍūvināśanam //

### [1.18.9](https://indike.org/pramana/in.med.samhita.susruta.1.18.9)

marmadeśeṣu ye togā guhyeṣvapi tathā nṛām /

### [1.18.9\_2](https://indike.org/pramana/in.med.samhita.susruta.1.18.9_2)

saṃśodhanāya teṣāṃ hi kuryādālepanaṃ bhiṣak //

### [1.18.10](https://indike.org/pramana/in.med.samhita.susruta.1.18.10)

(?ṣaḍbhāgaṃ paittike snehaṃ catrubhāgaṃ tu vātike /

### [1.18.10\_2](https://indike.org/pramana/in.med.samhita.susruta.1.18.10_2)

aṣṭabhāgaṃ tu kaphaje snehamātrāṃ pradāpayet //)

### [1.18.11](https://indike.org/pramana/in.med.samhita.susruta.1.18.11)

tasya pramāṇamārdramāhiṣacarmotsedhamupadiśanti //

### [1.18.12](https://indike.org/pramana/in.med.samhita.susruta.1.18.12)

na cālepaṃ rātrau prayuñjīta mā bhūcchaityapihitoṣmaṇastadanirgamādvikārapravṛtti(ā.ddhi)riti //

### [1.18.13](https://indike.org/pramana/in.med.samhita.susruta.1.18.13)

pradehasādhye vyādhau tu hitamālepanaṃ divā /

### [1.18.13\_2](https://indike.org/pramana/in.med.samhita.susruta.1.18.13_2)

pittaraktābhighātotthe saviṣe ca viśeṣataḥ //

### [1.18.14](https://indike.org/pramana/in.med.samhita.susruta.1.18.14)

na ca paryuṣitaṃ lepaṃ kadācidavacārayet /

### [1.18.14\_2](https://indike.org/pramana/in.med.samhita.susruta.1.18.14_2)

uparyupari lepaṃ tu na kadācit pradāpayet //

### [1.18.15](https://indike.org/pramana/in.med.samhita.susruta.1.18.15)

ūṣmāṇaṃ vedanāṃ dāhaṃ ghanatvājjanayet sa hi /

### [1.18.15\_2](https://indike.org/pramana/in.med.samhita.susruta.1.18.15_2)

na ca tenaiva lepena pradehaṃ dāpayet punaḥ /

### [1.18.15\_3](https://indike.org/pramana/in.med.samhita.susruta.1.18.15_3)

śuṣkabhāvātsa nirvīryo yukto+api syādapārthakaḥ //

### [1.18.16](https://indike.org/pramana/in.med.samhita.susruta.1.18.16)

ata ūrdhvaṃ vraṇabandhanadravyāṇyupadekṣyāmaḥ tadyathā kṣaumakārpāsāvikadukūlakauśeyapatrorṇacīnapaṭṭacarmāntarvalkalālābūśakalalatāvidalarajjutūlaphalasantānikālauhānīti teṣaṃ vyādhiṃ kālaṃ cāvekṣyopayogaḥ prakaraṇataścaiṣāmādeśaḥ //

### [1.18.17](https://indike.org/pramana/in.med.samhita.susruta.1.18.17)

tatra kośadāmasvastikānuvellitapra(ā.mu)tolīmaṇḍalasthagikāyamakakhaṭvācīnavibandhavitānagophaṇāḥ pañcāṅgī ceti caturdaśa bandhaviśeṣāḥ / teṣāṃ nāmabhirevākṛtayaḥ prāyeṇa vyākhyātāḥ //

### [1.18.18](https://indike.org/pramana/in.med.samhita.susruta.1.18.18)

tatra kośamaṅguṣṭhāṅguliparvasu vidadhyāt dāmasaṃbādhe+aṅge sandhikūrcakabhrūstanāntaratalakarṇeṣu svastikaṃ anuvellitaṃ tu śākhāsu grīvāmeḍhrayoḥ pratolīṃ vṛtte+aṅge maṇḍalaṃ aṅguṣṭhāṅgulimeḍhrāgreṣu sthagikāṃ yamalavraṇayoryamakaṃ hanuśaṅkhagaṇḍeṣu khaṭvāṃ apāṅgayoścīnaṃ pṛṣṭhodaroraḥsu vibandhaṃ mūrdhani vitānaṃ cibukanāsauṣṭhāṃsabastiṣu gophaṇāṃ jatruṇa ūrdhvaṃ pañcāṅgīmiti yo vā yasmin śarīrapradeśe suniviṣṭo bhavati taṃ tasmin vidadhyāt //

### [1.18.19](https://indike.org/pramana/in.med.samhita.susruta.1.18.19)

yantraṇamūrdhvamadhistiryak ca //

### [1.18.20](https://indike.org/pramana/in.med.samhita.susruta.1.18.20)

tatra ghanāṃ kavalikāṃ dattvā vāmahastaparikṣepamṛjumanāviddhamasaṃkucitaṃ mṛdu paṭṭaṃ niveśya badhnīyāt / na ca vraṇasyopari kuryādgranthimābādhakaraṃ ca //

### [1.18.21](https://indike.org/pramana/in.med.samhita.susruta.1.18.21)

na ca vikeśikauṣadhe+atisnigdhe+atirūkṣe viṣame vā kurvīta yasmādatisnehāt kledo raukṣyācchedo durnyāsāhraṇavartmāvagharṣaṇamiti //

### [1.18.22](https://indike.org/pramana/in.med.samhita.susruta.1.18.22)

tatra vraṇayatanaviśeṣādbandhaviśeṣastrividho bhavati gāḍhaḥ samaḥ śithila iti //

### [1.18.23](https://indike.org/pramana/in.med.samhita.susruta.1.18.23)

pīḍayannarujo gāḍhaḥ socchvāsaḥ śithilaḥ smṛtaḥ /

### [1.18.23\_2](https://indike.org/pramana/in.med.samhita.susruta.1.18.23_2)

naiva gāḍho na śithilaḥ samo bandhaḥ prakīrtitaḥ //

### [1.18.24](https://indike.org/pramana/in.med.samhita.susruta.1.18.24)

tatra sphikkukṣikakṣāvaṅkṣaṇoruśiraḥsu gāḍhaḥ śākhāvadanakarṇakaṇṭhameḍhramuṣkapṛṣṭhapārśvodaroraḥsu samaḥ akṣṇoḥ sandhiṣu ca śithila ti //

### [1.18.25](https://indike.org/pramana/in.med.samhita.susruta.1.18.25)

tatra paittikaṃ gāḍhasthāne samaṃ badhnīyāt samasthāne śithilaṃ śithilasthāne naiva evaṃ śoṇitaduṣṭaṃ ca ślaiṣmikaṃ śithilasthāne samaṃ samasthāne gāḍhaṃ gāḍhasthāne gāḍhataraṃ evaṃ vātaduṣṭaṃ ca //

### [1.18.26](https://indike.org/pramana/in.med.samhita.susruta.1.18.26)

tatra paittikaṃ śaradi grīṣme dvirahno badhnīyāt raktopadrutamapyevaṃ ślaiṣmikaṃ hemantavasantayostryahāt vātopadrutamapyevam / evamabhyūhya bandhaviparyayaṃ ca kuryāt //

### [1.18.27](https://indike.org/pramana/in.med.samhita.susruta.1.18.27)

tatra samaśithilasthāneṣu gāḍhaṃ baddhe vikeśikauṣadhanairarthakyaṃ śophavedanāprādurbhāvaśca gāḍhasamasthāneṣu śithilaṃ baddhe vikeśikauṣadhapatanaṃ paṭṭasaṃcārāhraṇavartmāvagharṣanamiti gāḍhaśithilasthāneṣu samaṃ baddhe ca guṇābhāva iti //

### [1.18.28](https://indike.org/pramana/in.med.samhita.susruta.1.18.28)

aviparītabandhe vedanopaśāntirasṛkprasādo mārdavaṃ ca //

### [1.18.29](https://indike.org/pramana/in.med.samhita.susruta.1.18.29)

abadhyamāno daṃśamaśakatṛṇakāṣṭhopalapāṃśuśītavātātapaprabhṛtibhirviśeṣairabhihanyate vraṇo vividhavedanopadrutaśca duṣṭatāmupaityālepanādīni cāsya viśoṣamupayānti //

### [1.18.30](https://indike.org/pramana/in.med.samhita.susruta.1.18.30)

cūrṇitaṃ mathitaṃ bhagnaṃ viśliṣṭamatipātitam /

### [1.18.30\_2](https://indike.org/pramana/in.med.samhita.susruta.1.18.30_2)

asthisnāyusirācchinnamāśu bandhena rohati //

### [1.18.31](https://indike.org/pramana/in.med.samhita.susruta.1.18.31)

sukhamevaṃ vraṇī śete sukhaṃ gacchati tiṣṭhati /

### [1.18.31\_2](https://indike.org/pramana/in.med.samhita.susruta.1.18.31_2)

sukhaṃ śayyāsanasthasya kṣipraṃ saṃrohati vraṇaḥ //

### [1.18.32](https://indike.org/pramana/in.med.samhita.susruta.1.18.32)

abandhyāḥ pittaraktābhighātaviṣanimittā yadā ca śophadāhapākarāgatodavedanābhibhūtāḥ kṣārāgnidagdhāḥ pākāt prakuthitapraśīrṇamāṃsāśca bhavanti //

### [1.18.33](https://indike.org/pramana/in.med.samhita.susruta.1.18.33)

kuṣṭhināmagnidagdhānāṃ piḍakā madhumehinām /

### [1.18.33\_2](https://indike.org/pramana/in.med.samhita.susruta.1.18.33_2)

karṇikāśconduruviṣe viṣajuṣṭavraṇāśca ye //

### [1.18.34](https://indike.org/pramana/in.med.samhita.susruta.1.18.34)

māṃsāpāke na badhyante gudapāke ca dāruṇe /

### [1.18.34\_2](https://indike.org/pramana/in.med.samhita.susruta.1.18.34_2)

svabuddhyā cāpi vibhajetkṛtyākṛtyāṃśca buddhimān //

### [1.18.35](https://indike.org/pramana/in.med.samhita.susruta.1.18.35)

deśaṃ doṣaṃ ca vijñāya vraṇaṃ ca vraṇakovidaḥ /

### [1.18.35\_2](https://indike.org/pramana/in.med.samhita.susruta.1.18.35_2)

ṛtūṃśca parisaṃkhyāya tato bandhānniveśayet //

### [1.18.36](https://indike.org/pramana/in.med.samhita.susruta.1.18.36)

ūrdhvaṃ tiryagadhastācca yantraṇā trividhā smṛtā /

### [1.18.36\_2](https://indike.org/pramana/in.med.samhita.susruta.1.18.36_2)

yathā ca badhyate bandhastathā vakṣyāmyaśeṣataḥ //

### [1.18.37](https://indike.org/pramana/in.med.samhita.susruta.1.18.37)

ghanāṃ kavalikāṃ dattvā mṛdu caivāpi paṭṭakam /

### [1.18.37\_2](https://indike.org/pramana/in.med.samhita.susruta.1.18.37_2)

vikeśikāmauṣadhaṃ ca nātisnigdhaṃ samācaret //

### [1.18.38](https://indike.org/pramana/in.med.samhita.susruta.1.18.38)

prakledayatyatisnigdhā tathā rūkṣā kṣiṇoti ca /

### [1.18.38\_2](https://indike.org/pramana/in.med.samhita.susruta.1.18.38_2)

yuktasnehā ropayati durnyastā vartma gharṣati //

### [1.18.39](https://indike.org/pramana/in.med.samhita.susruta.1.18.39)

viṣamaṃ ca vraṇaṃ kuryāt stambhayet srāvayettathā /

### [1.18.39\_2](https://indike.org/pramana/in.med.samhita.susruta.1.18.39_2)

yathāvraṇaṃ viditvā tu yogaṃ vaidyaḥ prayojayet //

### [1.18.40](https://indike.org/pramana/in.med.samhita.susruta.1.18.40)

pittaje raktaje vā+api sakṛteva parikṣipet /

### [1.18.40\_2](https://indike.org/pramana/in.med.samhita.susruta.1.18.40_2)

asakṛt kaphaje vā+api vātaje ca vicakṣaṇaḥ //

### [1.18.41](https://indike.org/pramana/in.med.samhita.susruta.1.18.41)

talena pratipīḍyātha srāvayedanulomataḥ /

### [1.18.41\_2](https://indike.org/pramana/in.med.samhita.susruta.1.18.41_2)

sarvāṃśca bandhān gūḍhāntān sandhīṃśca viniveśayet //

### [1.18.42](https://indike.org/pramana/in.med.samhita.susruta.1.18.42)

oṣṭhasyāpyeṣa sandhāne yathoddiṣṭo vidhiḥ smṛtaḥ /

### [1.18.42\_2](https://indike.org/pramana/in.med.samhita.susruta.1.18.42_2)

buddhyotprekṣyābhiyuktena tathā cāsthiṣu jānatā //

### [1.18.43](https://indike.org/pramana/in.med.samhita.susruta.1.18.43)

uttiṣṭhato niṣaṇṇasya śayanaṃ vā+adhigacchataḥ /

### [1.18.43\_2](https://indike.org/pramana/in.med.samhita.susruta.1.18.43_2)

gacchato vividhairyānairnāsya duṣyati sa vraṇaḥ //

### [1.18.44](https://indike.org/pramana/in.med.samhita.susruta.1.18.44)

ye ca syurmāṃsasaṃsthā vai tvaggatāśca tathā vraṇāḥ /

### [1.18.44\_2](https://indike.org/pramana/in.med.samhita.susruta.1.18.44_2)

sandhyasthikoṣṭhaprāptāśca sirāsnāyugatāstathā //

### [1.18.45](https://indike.org/pramana/in.med.samhita.susruta.1.18.45)

tathā+avagāḍhagambhīrāḥ sarvato viṣamasthitāḥ /

### [1.18.45\_2](https://indike.org/pramana/in.med.samhita.susruta.1.18.45_2)

naite sādhayituṃ śakyā ṛte bandhādbhavanti hi //

### [1.18.45\_1](https://indike.org/pramana/in.med.samhita.susruta.1.18.45_1)

iti suśrutasaṃhitāyāṃ sūtrasthāne vraṇālepanabandhavidhirnāmāṣṭādaśo+adhyāyaḥ //

## Commentaries (2)

- [Nibandhasaṅgraha](https://indike.org/pramana/in.med.samhita.susruta!dalhana.21.3) — Ḍalhaṇa, Sanskrit
- [Bhānumatī](https://indike.org/pramana/in.med.samhita.susruta!cakrapani.19.2) — Cakrapāṇidatta, Sanskrit

---
Source: [https://indike.org/pramana/in.med.samhita.susruta.1.18](https://indike.org/pramana/in.med.samhita.susruta.1.18) · Pramāṇa
