<!-- Pramāṇa, a library of Indian primary sources · https://indike.org/pramana/in.med.samhita.susruta.1.19 -->

[Pramāṇa](https://indike.org/pramana/) › [Indian literature](https://indike.org/pramana/in) › [Medicine](https://indike.org/pramana/in.med) › [Early and ascribed compendia](https://indike.org/pramana/in.med.samhita) › [The Compendium of Suśruta](https://indike.org/pramana/in.med.samhita.susruta) › 1.19

# The Compendium of Suśruta 1.19: ekonaviṃśo+adhyāyaḥ /

Suśrutasaṃhitā 1.19

- **Language:** Sanskrit

### ekonaviṃśo+adhyāyaḥ /

### [1.19.1](https://indike.org/pramana/in.med.samhita.susruta.1.19.1)

athāto vraṇitopāsanīyamadhyāyaṃ vyākhyāsyāmaḥ //

### [1.19.2](https://indike.org/pramana/in.med.samhita.susruta.1.19.2)

yathovāca bhagavān dhanvantriḥ //

### [1.19.3](https://indike.org/pramana/in.med.samhita.susruta.1.19.3)

vraṇitasya prathamamevāgāramanvicchet taccāgāraṃ praśastavāstvādikaṃ karyam //

### [1.19.4](https://indike.org/pramana/in.med.samhita.susruta.1.19.4)

praśastavāstuni gṛhe śucāvātapavarjite /

### [1.19.4\_2](https://indike.org/pramana/in.med.samhita.susruta.1.19.4_2)

nivāte na ca rogāḥ syuḥ śārīrāgantumānasāḥ //

### [1.19.5](https://indike.org/pramana/in.med.samhita.susruta.1.19.5)

tasmin śayanamasaṃbādhaṃ svāstīrṇaṃ manojñaṃ prākśiraskaṃ saśastraṃ kurvīt //

### [1.19.6](https://indike.org/pramana/in.med.samhita.susruta.1.19.6)

sukhaceṣṭāpracāraḥ syāt svāstīrṇe śayane vraṇī /

### [1.19.6\_2](https://indike.org/pramana/in.med.samhita.susruta.1.19.6_2)

prācyāṃ diśi sthitā devāstatpūjārthaṃ ca tacchiraḥ //

### [1.19.7](https://indike.org/pramana/in.med.samhita.susruta.1.19.7)

tasmin suhṛdbhiranukūlaiḥ priyaṃvadairupāsyamāno yatheṣṭamāsīt //

### [1.19.8](https://indike.org/pramana/in.med.samhita.susruta.1.19.8)

suhṛdo vikṣipantyāśu kathābhirvraṇavedanāḥ /

### [1.19.8\_2](https://indike.org/pramana/in.med.samhita.susruta.1.19.8_2)

āśvāsayanto bahuśastvanukūlāḥ priyaṃvadāḥ //

### [1.19.9](https://indike.org/pramana/in.med.samhita.susruta.1.19.9)

na ca divānidrāvaśagaḥ syāt //

### [1.19.10](https://indike.org/pramana/in.med.samhita.susruta.1.19.10)

divāsvapnāddraṇe kaṇḍūrgātrāṇāṃ gauravaṃ tathā /

### [1.19.10\_2](https://indike.org/pramana/in.med.samhita.susruta.1.19.10_2)

śvayathurvedanā rāgaḥ srāvaścaiva bhṛśaṃ bhavet ////

### [1.19.11](https://indike.org/pramana/in.med.samhita.susruta.1.19.11)

utthānasaṃveśanaparivartanacaṅkramaṇoccairbhāṣaṇādyāsvātmaceṣṭāsvapramatto vraṇaṃ saṃrakṣet //

### [1.19.12](https://indike.org/pramana/in.med.samhita.susruta.1.19.12)

sthānāsanaṃ caṅkramaṇaṃ divāsvapnaṃ tathaiva ca /

### [1.19.12\_2](https://indike.org/pramana/in.med.samhita.susruta.1.19.12_2)

vraṇito na niṣeveta śaktimānapi mānavaḥ //

### [1.19.13](https://indike.org/pramana/in.med.samhita.susruta.1.19.13)

utthānādyāsanaṃ sthānaṃ śayyā cātiniṣevitā /

### [1.19.13\_2](https://indike.org/pramana/in.med.samhita.susruta.1.19.13_2)

prāpnuyānmārutādaṅge rujastasmādvivarjayet //

### [1.19.14](https://indike.org/pramana/in.med.samhita.susruta.1.19.14)

gamyānāṃ ca strīṇāṃ saṃdarśanasaṃbhāṣaṇasaṃsparśanāni dūrataḥ pariharet //

### [1.19.15](https://indike.org/pramana/in.med.samhita.susruta.1.19.15)

strīdarśanādibhiḥ śukraṃ kadāciccalitaṃ sravet /

### [1.19.15\_2](https://indike.org/pramana/in.med.samhita.susruta.1.19.15_2)

grāmyadharmakṛtāndoṣān so+asaṃsarge+apyavāpnuyāt //

### [1.19.16](https://indike.org/pramana/in.med.samhita.susruta.1.19.16)

navadhānyamāṣatilakalāyakulatthaniṣpāvaharitakaśākāmlalavaṇakaṭukaguḍapiṣṭavikṛtivallūraśuṣkaśākājāvikānūpaudakamāṃsavasāśītodakakṛśarāpāyasadadhidugdhatakraprabhṛtīn pariharet //

### [1.19.17](https://indike.org/pramana/in.med.samhita.susruta.1.19.17)

takrānto navadhānyādiryo+ayaṃ varga udāhṛtaḥ /

### [1.19.17\_2](https://indike.org/pramana/in.med.samhita.susruta.1.19.17_2)

doṣasaṃjanano hyeṣa vijñeyaḥ pūyavardhanaḥ //

### [1.19.18](https://indike.org/pramana/in.med.samhita.susruta.1.19.18)

madyapaśca maireyāriṣṭāsavaśīdhusurāvikārān pariharet //

### [1.19.19](https://indike.org/pramana/in.med.samhita.susruta.1.19.19)

madyamamlaṃ tathā rūkṣaṃ tīkṣṇamuṣṇaṃ ca vīryataḥ /

### [1.19.19\_2](https://indike.org/pramana/in.med.samhita.susruta.1.19.19_2)

āśukāri ca tat pītaṃ kṣipraṃ vyāpādayeddraṇam //

### [1.19.20](https://indike.org/pramana/in.med.samhita.susruta.1.19.20)

vātātaparajodhūmāvaśyāyātisevanātibhojanāniṣṭabhojanāśravaṇadarśanerṣyāmarṣabhayakrodhaśokadhyānarātrijāgaraṇaviṣamāśanaśayanopavāsavāgvyāyāmasthānacaṅkramaṇaśītavātaviruddhādhyaśanājīrṇamakṣikādyā bādhāḥ pariharet //

### [1.19.21](https://indike.org/pramana/in.med.samhita.susruta.1.19.21)

vraṇinaḥ saṃprataptasya kāraṇairevamādibhiḥ /

### [1.19.21\_2](https://indike.org/pramana/in.med.samhita.susruta.1.19.21_2)

kṣīṇaśoṇitamāṃsasya bhuktaṃ samyaṅga jīryati //

### [1.19.22](https://indike.org/pramana/in.med.samhita.susruta.1.19.22)

ajīrṇāt pavanādīnāṃ vibhramo balavān bhavet /

### [1.19.22\_2](https://indike.org/pramana/in.med.samhita.susruta.1.19.22_2)

tataḥ śopharujāsrāvadāhapākānavāpnuyāt //

### [1.19.23](https://indike.org/pramana/in.med.samhita.susruta.1.19.23)

sadā nīcanakharomṇā śucinā śuklavāsasā śāntimaṅgaladevatābrāhmaṇagurupareṇa bhavitavyamiti / tat kasya hetoḥ hiṃsāvihārāṇi hi mahāvīryāṇi rakṣāṃsi paśupatikuberakumārānucarāṇi māṃsaśoṇitapriyatvāt kṣatajanimittaṃ vraṇinamupasarpanti satkārārthaṃ jighāṃsūni vā kadācit //

### [1.19.24](https://indike.org/pramana/in.med.samhita.susruta.1.19.24)

bhavati cātra /

### [1.19.24\_2](https://indike.org/pramana/in.med.samhita.susruta.1.19.24_2)

teṣāṃ satkārakāmānāṃ prayatetāntarātmanā /

### [1.19.24\_3](https://indike.org/pramana/in.med.samhita.susruta.1.19.24_3)

dhūpabalyupahārāṃśca bhakṣyāṃścaivopahārayet //

### [1.19.25](https://indike.org/pramana/in.med.samhita.susruta.1.19.25)

te tu saṃtarpitā ātmavantamk na hiṃsyuḥ / tasmāt satatamatandrito janaparivṛto nityaṃ dīpodakaśastrasragdāmapuṣpalājādyalaṅkṛte veśmani sāṃpanmaṅgalamano+anukūlāḥ kathāḥ śṛṇvannāsīta //

### [1.19.26](https://indike.org/pramana/in.med.samhita.susruta.1.19.26)

saṃpadādyanukūlābhiḥ kathābhiḥ prītamānasaḥ /

### [1.19.26\_2](https://indike.org/pramana/in.med.samhita.susruta.1.19.26_2)

āśāvān vyādhimokṣāya kṣipraṃ sukhamavāpnuyāt //

### [1.19.27](https://indike.org/pramana/in.med.samhita.susruta.1.19.27)

ṛgyajuḥsāmātharvavedābhihitairaparaiścāśīrvidhānairupādhyāyā bhiṣajaśca sandhyayo rakṣāṃ kuryuḥ //

### [1.19.28](https://indike.org/pramana/in.med.samhita.susruta.1.19.28)

sarṣapāriṣṭapatrābhyāṃ sarpiṣā lavaṇena ca /

### [1.19.28\_2](https://indike.org/pramana/in.med.samhita.susruta.1.19.28_2)

dvirahnaḥ kārayeddhūpaṃ daśarātramatandritaḥ //

### [1.19.29](https://indike.org/pramana/in.med.samhita.susruta.1.19.29)

chatrāmaticchatrāṃ lāṅgū(ā.ṅga)līṃ jaṭilāṃ brahmacāriṇīṃ lakṣmīṃ guhāmatiguhāṃ vacāmativiṣāṃ śatavīryāṃ sahasravīryāṃ siddhārthakāṃśca śirasā dhārayet //

### [1.19.30](https://indike.org/pramana/in.med.samhita.susruta.1.19.30)

vyajyeta bālavyajanairvraṇaṃ na ca vighaṭṭayet /

### [1.19.30\_2](https://indike.org/pramana/in.med.samhita.susruta.1.19.30_2)

na tudenna ca kaṇḍūyecchayānaḥ paripālayet //

### [1.19.31](https://indike.org/pramana/in.med.samhita.susruta.1.19.31)

anena vidhinā yuktamādāveva niśācarāḥ /

### [1.19.31\_2](https://indike.org/pramana/in.med.samhita.susruta.1.19.31_2)

vanaṃ keśāriṇā+ākrāntaṃ varjayanti mṛgā iva //

### [1.19.32](https://indike.org/pramana/in.med.samhita.susruta.1.19.32)

jīrṇaśālyodanaṃ snigdhamalpamuṣṇaṃ dravottaram /

### [1.19.32\_2](https://indike.org/pramana/in.med.samhita.susruta.1.19.32_2)

bhuñjāno jāṅgalairmāṃsaiḥ śīghraṃ vraṇamapohati //

### [1.19.33](https://indike.org/pramana/in.med.samhita.susruta.1.19.33)

taṇḍulīyakajīvantīsuniṣaṇṇakavāstukaiḥ /

### [1.19.33\_2](https://indike.org/pramana/in.med.samhita.susruta.1.19.33_2)

bālamūlakavātārkapaṭolaiḥ kāravellakaiḥ //

### [1.19.34](https://indike.org/pramana/in.med.samhita.susruta.1.19.34)

sadāḍimaiḥ sāmalakairghṛtabhṛṣṭaiḥ sasaindhavaiḥ /

### [1.19.34\_2](https://indike.org/pramana/in.med.samhita.susruta.1.19.34_2)

anyairevaṃguṇairvā+api mudgādīnāṃ rasena vā //

### [1.19.35](https://indike.org/pramana/in.med.samhita.susruta.1.19.35)

śaktūn vilepīṃ kulmāṣaṃ jalaṃ cāpi śṛtaṃ pibet /

### [1.19.35\_2](https://indike.org/pramana/in.med.samhita.susruta.1.19.35_2)

divā na nidrāvaśago nivātagṛhagocaraḥ // ^

### [1.19.35\_3](https://indike.org/pramana/in.med.samhita.susruta.1.19.35_3)

vraṇī vaidyavaśe tiṣṭhan śīghraṃ vraṇamapohati /

### [1.19.36](https://indike.org/pramana/in.med.samhita.susruta.1.19.36)

vraṇe śvayathurāyāsāt sa ca rāgaśca jāgarāt /

### [1.19.36\_2](https://indike.org/pramana/in.med.samhita.susruta.1.19.36_2)

tau ca ruk ca divāsvāpāttāśca mṛtyuśca maithunāt //

### [1.19.37](https://indike.org/pramana/in.med.samhita.susruta.1.19.37)

evaṃvṛttasamācāro vraṇī saṃpadyate sukhī /

### [1.19.37\_2](https://indike.org/pramana/in.med.samhita.susruta.1.19.37_2)

āyuśca dīrghamāpnoti dhanvantarivaco yathā //

### [1.19.37\_1](https://indike.org/pramana/in.med.samhita.susruta.1.19.37_1)

iti śrīsuśrutasaṃhitāyāṃ sūtrasthāne vraṇitopāsanīyo namaikonaviṃśo+adhyāyaḥ //

## Commentaries (2)

- [Nibandhasaṅgraha](https://indike.org/pramana/in.med.samhita.susruta!dalhana.22.2) — Ḍalhaṇa, Sanskrit
- [Bhānumatī](https://indike.org/pramana/in.med.samhita.susruta!cakrapani.20.2) — Cakrapāṇidatta, Sanskrit

## Linked texts (1)

- [Bheḷasaṃhitā](https://indike.org/pramana/in.med.samhita.bhela.6.1.43) — Bheḷa, Sanskrit

---
Source: [https://indike.org/pramana/in.med.samhita.susruta.1.19](https://indike.org/pramana/in.med.samhita.susruta.1.19) · Pramāṇa
