<!-- Pramāṇa, a library of Indian primary sources · https://indike.org/pramana/in.med.samhita.susruta.1.1 -->

[Pramāṇa](https://indike.org/pramana/) › [Indian literature](https://indike.org/pramana/in) › [Medicine](https://indike.org/pramana/in.med) › [Early and ascribed compendia](https://indike.org/pramana/in.med.samhita) › [The Compendium of Suśruta](https://indike.org/pramana/in.med.samhita.susruta) › 1.1

# The Compendium of Suśruta 1.1: prathamo+adhyāyaḥ /

Suśrutasaṃhitā 1.1

- **Language:** Sanskrit

### prathamo+adhyāyaḥ /

### [1.1.1](https://indike.org/pramana/in.med.samhita.susruta.1.1.1)

athāto vedotpattimadhyāyaṃ vyākhyāsyāmaḥ //

### [1.1.2](https://indike.org/pramana/in.med.samhita.susruta.1.1.2)

yathovāca bhagavān dhanvantariḥ //

### [1.1.3](https://indike.org/pramana/in.med.samhita.susruta.1.1.3)

atha khalu bhagavantamamaravaramṛṣigaṇaparivṛtamāśramasthaṃ kāśirājaṃ divodāsaṃ dhanvantarimaupadhenavavaitaraṇaurabhrapauṣkalāvata-†karavīryagopurarakṣitasuśrutaprabhṛtaya ūcuḥ //

### [1.1.4](https://indike.org/pramana/in.med.samhita.susruta.1.1.4)

bhagavan śārīramānasāgantuvyādhibhirvividhavedanābhighātopadrutān sanāthānapyanāthavadviceṣṭamānān vikrośataśca mānavānabhisamīkṣya manasi naḥ pīḍā bhavati teṣāṃ sukhaiṣiṇāṃ rogopaśamārthamātmanaśca prāṇayātrārthaṃ pragāhitahetorāyurvedaṃ śrotumicchāma ihopadiśyamānaṃ atrā+āyattamaihikamāmuṣmikaṃ ca śreyaḥ tadbhagavantamupapannāḥ smaḥ śiṣyatveneti //

### [1.1.5](https://indike.org/pramana/in.med.samhita.susruta.1.1.5)

tānuvāca bhagavān svāgataṃ vaḥ sarva evāmīmāṃsyā adhyāpyāśca bhavanto vatsāḥ //

### [1.1.6](https://indike.org/pramana/in.med.samhita.susruta.1.1.6)

iha khalvāyurvedo nāmopāṅgamatharvavedasyānutpādyaivaprajāḥ ślokaśatasahasramadhyāyasahasraṃ ca kṛtavān svayambhūḥ tato+alpāyuṣṭvamalpamedhastvaṃ cālokya narāṇāṃ bhūyo+aṣṭadhā praṇītavān //

### [1.1.7](https://indike.org/pramana/in.med.samhita.susruta.1.1.7)

tadyathā śalyaṃ śālākyaṃ kāyacikitsā bhūtavidyā kaumārabhṛtyaṃ agadatantraṃ rasāyanatantraṃ vājīkaraṇatantramiti //

### [1.1.8](https://indike.org/pramana/in.med.samhita.susruta.1.1.8)

athāsya pratyaṅgalakṣaṇasamāsaḥ /

### [1.1.8\_2](https://indike.org/pramana/in.med.samhita.susruta.1.1.8_2)

tatra śalyaṃ nāma vividhatṛṇakāṣṭhapāṣāṇapāṃśulohaloṣṭāsthibālanakhapūyāsrāvaduṣṭavraṇāntargarbhaśalyoddharaṇārthaṃ yantraśastrakṣārāgnipraṇidhānavraṇaviniścayārthaṃ ca //

### [1.1.8\_3](https://indike.org/pramana/in.med.samhita.susruta.1.1.8_3)

śālākyaṃ nāmordhvajatrugatānāṃ śravaṇanayanavadanaghrāṇādisaṃśritānāṃ vyādhīnāmupaśamanārthaṃ //

### [1.1.8\_4](https://indike.org/pramana/in.med.samhita.susruta.1.1.8_4)

kāyacikītsā nāma sarvāṅgasaṃśritānāṃ vyādhīnāṃ jvara{O.atīsāra}raktapittaśoṣonmādāpasmārakuṣṭhamehātisārādīnāmupaśamanārtham //

### [1.1.8\_5](https://indike.org/pramana/in.med.samhita.susruta.1.1.8_5)

bhūtavidyā nāma devāsuragandharvayakṣarakṣaḥpitṛpiśācanāgagrahādyupasṛṣṭacetasāṃ śāntikarmabaloharaṇādigrahopaśamanārtham //

### [1.1.8\_6](https://indike.org/pramana/in.med.samhita.susruta.1.1.8_6)

kaumārabhṛtyaṃ nāma kumārabharaṇadhātrīkṣīradoṣasaṃśodhanārthaṃ duṣṭastanyagrahasamutthānāṃ ca vyādhīnāmupaśamanārtham //

### [1.1.8\_7](https://indike.org/pramana/in.med.samhita.susruta.1.1.8_7)

agadatantraṃ nāma sarpakīṭalūtāmūśikādidaṣṭaviṣavyañjanārthaṃ vividhaviṣasaṃyogopaśamanārthaṃ ca //

### [1.1.8\_8](https://indike.org/pramana/in.med.samhita.susruta.1.1.8_8)

rasāyanatantraṃ nāma vayaḥsthāpanamāyurmedhābalakaraṃ rogāpaharaṇasamarthaṃ ca //

### [1.1.8\_9](https://indike.org/pramana/in.med.samhita.susruta.1.1.8_9)

vājīkaraṇatantraṃ nāmālpaduṣṭakṣīṇaviśuṣkaretasāmāpyāyanaprasādopacayajanananimittaṃ praharṣajananārthaṃ ca //

### [1.1.9](https://indike.org/pramana/in.med.samhita.susruta.1.1.9)

evamayamāyurvedo+aṣṭāṅga upadiśyate atra kasmai kimucyatāmiti //

### [1.1.10](https://indike.org/pramana/in.med.samhita.susruta.1.1.10)

ta ūcuḥ asmākaṃ sarveṣāmeva śalyajñānaṃ mūlaṃ kṛtvopadiśatu bhagavāniti //

### [1.1.11](https://indike.org/pramana/in.med.samhita.susruta.1.1.11)

sa uvācaivamastviti //

### [1.1.12](https://indike.org/pramana/in.med.samhita.susruta.1.1.12)

ta ūcurbhūyo+api bhagavantam asmākamekamatīnāṃ matamabhisamīkṣya suśruto bhagavantaṃ prakṣyati asmai copadiśyamānaṃ vayamapyupadhārayiṣyāmaḥ //

### [1.1.13](https://indike.org/pramana/in.med.samhita.susruta.1.1.13)

sa hovācaivamastviti //

### [1.1.14](https://indike.org/pramana/in.med.samhita.susruta.1.1.14)

vatsa suśruta iha khalvāyurvedaprayojanaṃ vyādhyupasṛṣṭānāṃ vyādhiparimokaṣaḥ svasthasya rakṣaṇaṃ ca //

### [1.1.15](https://indike.org/pramana/in.med.samhita.susruta.1.1.15)

āyurasmin vidyate+anena vā+āyurvindatītyāyurvedaḥ //

### [1.1.16](https://indike.org/pramana/in.med.samhita.susruta.1.1.16)

tasyāṅgavaramādyaṃ pratyakṣāgamānumānopamānairaviruddhamucyamānamupadharaya //

### [1.1.17](https://indike.org/pramana/in.med.samhita.susruta.1.1.17)

etaddhyaṅgaṃ prathamaṃ prāgabhighātavraṇasaṃrohāt yajñaśiraḥsandhānācca / śrūyate hi yathā rudreṇa yajñasya śiraśchinnamiti tato devā aśvināvabhigamyocuḥ bhagavantau naḥ śreṣṭhatamau yuvāṃ bhaviṣyathaḥ bhavadbhyāṃ yajñasyaśeraḥ sandhātavyamiti / tāvūcaturevamastviti / atha tayorarthe devā indraṃ yajñabhagena prāsādayan / tābhyāṃ yajñasya śiraḥ saṃhitam iti //

### [1.1.18](https://indike.org/pramana/in.med.samhita.susruta.1.1.18)

aṣṭāsvapi cāyurvedatantreṣvetadevādhikamabhimataṃ āmāśukriyākaraṇādyantraśastrakṣārāgnipraṇidhānāt sarvatantrasāmānyācca //

### [1.1.19](https://indike.org/pramana/in.med.samhita.susruta.1.1.19)

tadidaṃ śāśvataṃ puṇyaṃ svargyaṃ yaśasyamāyuṣyaṃ vṛttikaraṃ ceti //

### [1.1.20](https://indike.org/pramana/in.med.samhita.susruta.1.1.20)

brahmā provāca tataḥ prajāpatiradhijage tasmādaśvinau aśvibhyāmindraḥ indrādaḥaṃ mayā tviha pradeyamarthibhyaḥ prajāhitahetoḥ //

### [1.1.21](https://indike.org/pramana/in.med.samhita.susruta.1.1.21)

bhavati cātra

### [1.1.21\_2](https://indike.org/pramana/in.med.samhita.susruta.1.1.21_2)

ahaṃ hi dhanvantarirādidevo jarārujāmṛtyuharo+amarāṇām /

### [1.1.21\_3](https://indike.org/pramana/in.med.samhita.susruta.1.1.21_3)

śalyāṅgamaṅgairaparairupetaṃ prāpto+asmi gāṃ bhūya ihopadeṣṭum //

### [1.1.22](https://indike.org/pramana/in.med.samhita.susruta.1.1.22)

asmin śāstre pañcamahābhūtaśarīrisamavāyaḥ puruṣa ityucyate / tasmin kriyā so+adhiṣṭhānaṃ kasmāt lokasya dvaividhyāt loko hi dvividhaḥ sthāvaro jaṅgamaśca dvividhātmaka evāgneyaḥ saumyaśca tadbhūyastvāt pañcātmako vā tatra caturvidho bhūtagrāmaḥ saṃsvedajarāyujāṇḍajodbhijjasaṃjñaḥ tatra puruṣaḥ pradhānaṃ tasyopakaraṇamanyat tasmāt puruṣo+adhiṣṭhānam //

### [1.1.23](https://indike.org/pramana/in.med.samhita.susruta.1.1.23)

tadduḥkhasaṃyogā vyādhaya ucyante //

### [1.1.24](https://indike.org/pramana/in.med.samhita.susruta.1.1.24)

te caturvidhāḥ āgantavaḥ śārīrāḥ mānasāḥ svābhāvikāśceti //

### [1.1.25](https://indike.org/pramana/in.med.samhita.susruta.1.1.25)

teṣāmāgantavo+abhighātanimittāḥ //

### [1.1.25\_2](https://indike.org/pramana/in.med.samhita.susruta.1.1.25_2)

śārīrāstvannapānamūlā vātapittakaphaśoṇitasannipātavaiṣamyanimittāḥ //

### [1.1.25\_3](https://indike.org/pramana/in.med.samhita.susruta.1.1.25_3)

mānasāstu krodhaśokabhayaharṣaviṣāderṣyābhyasūyādainyamātsaryakāmalobhaprabhṛtaya icchādveṣabhedairbhavanti //

### [1.1.25\_4](https://indike.org/pramana/in.med.samhita.susruta.1.1.25_4)

svābhāvikāstu kṣutpipāsājarāmṛtyunidrāprakṛtayaḥ //

### [1.1.26](https://indike.org/pramana/in.med.samhita.susruta.1.1.26)

ta ete manaḥśarīrādhiṣṭhānāḥ //

### [1.1.27](https://indike.org/pramana/in.med.samhita.susruta.1.1.27)

teṣāṃ saṃśodhanasaṃśamanāhārācārāḥ samyakprayuktā nigrahahetavaḥ //

### [1.1.28](https://indike.org/pramana/in.med.samhita.susruta.1.1.28)

prāṇināṃ punarmūlamāhāro balavarṇaujasāṃ ca sa ṣaṭsu raseṣvāyattaḥ rasāḥ punardravyāśrayāḥ dravyāṇi punaroṣadhayaḥ / tāstu dvividhāḥ sthāvarā jaṅgamāśca //

### [1.1.29](https://indike.org/pramana/in.med.samhita.susruta.1.1.29)

tāsāṃ sthāvarāścaturvidhāḥ vanaspatayo vṛkṣā vīrudha oṣadhaya iti / tāsu apuṣpāḥ phalavanto vanaspatayaḥ puṣpaphalavanto vṛkṣāḥ pratānavatyaḥ stambinyaśca vīrudhaḥ phalapākaniṣṭhā oṣadhaya iti //

### [1.1.30](https://indike.org/pramana/in.med.samhita.susruta.1.1.30)

jaṅgamāḥ khalvapi catuvidhāḥ jarāyujāṇḍajasvedajodbhijjāḥ / tatra paśumanuṣyavyālādayo jarāyujāḥ khagasarpasarīsṛpaprabhṛtayo+aṇḍajāḥ kṛmikīṭapipīlikāprabhṛtayaḥ svedajāḥ indragopamaṇḍūkaprabhṛtaya udbhijjāḥ //

### [1.1.31](https://indike.org/pramana/in.med.samhita.susruta.1.1.31)

tatra sthāvarebhyastvakpatrapuṣpaphalamūlakandaniryāsasvarasādayaḥ prayojanavantaḥ jaṅgamebhyaścarmanakharomarudhirādayaḥ //

### [1.1.32](https://indike.org/pramana/in.med.samhita.susruta.1.1.32)

pārthivāḥ suvarṇarajatamaṇimuktāmanaḥśilāmṛtkapālādayaḥ //

### [1.1.33](https://indike.org/pramana/in.med.samhita.susruta.1.1.33)

kālakṛtāḥ pravātanivātātapacchāyājyotsnātamaḥśītoṣṇavarṣāhorātrapakṣamāsartvayanādayaḥ saṃvatsaraviśeṣāḥ //

### [1.1.34](https://indike.org/pramana/in.med.samhita.susruta.1.1.34)

ta ete svabhāvata eva doṣāṇāṃ sañcayaprakopapraśamapratīkārahetavaḥ prayojanavantaśca //

### [1.1.35](https://indike.org/pramana/in.med.samhita.susruta.1.1.35)

bhavanti cātra ślokāḥ

### [1.1.35\_2](https://indike.org/pramana/in.med.samhita.susruta.1.1.35_2)

śārīrāṇāṃ vikārāṇāmeṣa vargaścatuvidhaḥ /

### [1.1.35\_3](https://indike.org/pramana/in.med.samhita.susruta.1.1.35_3)

prakope praśame caiva heturuktaścikitsakaiḥ //

### [1.1.36](https://indike.org/pramana/in.med.samhita.susruta.1.1.36)

āgantavastu ye rogāste dvidhā nipatanti hi /

### [1.1.36\_2](https://indike.org/pramana/in.med.samhita.susruta.1.1.36_2)

manasyanye śarīre+anye teṣāṃ tu dvividhā kriyā //

### [1.1.37](https://indike.org/pramana/in.med.samhita.susruta.1.1.37)

śarīrapatitānāṃ tu śārīravadupakramaḥ /

### [1.1.37\_2](https://indike.org/pramana/in.med.samhita.susruta.1.1.37_2)

mānasānāṃ tu śabdādiriṣṭo vargaḥ sukhāvahaḥ //

### [1.1.38](https://indike.org/pramana/in.med.samhita.susruta.1.1.38)

evametat puruṣo vyādhirauṣadhaṃ kriyākāla iti catuṣṭayaṃ samāsena vyākhyātam / tatra puruṣagrahaṇāttatsaṃbhavadravyasamūho bhūtādiruktastadaṅgapratyaṅgavikalpāśca tvaṅnāṃsāsthisirāsnāyuprabhṛtayaḥ vyādhigrahaṇādvātapittakaphaśoṇitasannipātavaiṣamyanimittāḥ sarva eva vyādhayo vyākhyātāḥ oṣadhagrahaṇāddravyarasaguṇavīryavipākānāmādeśaḥ kriyāgrahaṇācchedyādīni snehādīni ca karmāṇi vyākhyātāni kālagrahaṇāt savakriyākālānāmādeśaḥ //

### [1.1.39](https://indike.org/pramana/in.med.samhita.susruta.1.1.39)

bhavati cātra /

### [1.1.39\_2](https://indike.org/pramana/in.med.samhita.susruta.1.1.39_2)

bījaṃ cikitsitasyaitatsamāsena prakīrtitam /

### [1.1.39\_3](https://indike.org/pramana/in.med.samhita.susruta.1.1.39_3)

saviṃśamadhyāyaśatamasya vyākhyā bhaviṣyati //

### [1.1.40](https://indike.org/pramana/in.med.samhita.susruta.1.1.40)

tacca saviṃśamadhyāyaśataṃ pañcasu sthāneṣu sūtranidānaśārīracikitsitakalpeṣvarthavaśāt saṃvibhajya uttare tantre śeṣānarthān vyākhyāsyāmaḥ //

### [1.1.41](https://indike.org/pramana/in.med.samhita.susruta.1.1.41)

bhavati cātra /

### [1.1.41\_2](https://indike.org/pramana/in.med.samhita.susruta.1.1.41_2)

svayambhuvā proktamidaṃ sanātanaṃ paṭheddhi yaḥ kāśipatiprakāśitam /

### [1.1.41\_3](https://indike.org/pramana/in.med.samhita.susruta.1.1.41_3)

sa puṇyakarmā bhuvi pūjito nṛpairasukṣaye śakrasalokatāṃ vrajet //

### [1.1.41\_1](https://indike.org/pramana/in.med.samhita.susruta.1.1.41_1)

iti suśrutasaṃhitāyāṃ sūtrasthāne vedotpattirnāma prathamo+adhyāyaḥ //

## Commentaries (2)

- [Nibandhasaṅgraha](https://indike.org/pramana/in.med.samhita.susruta!dalhana.1.2) — Ḍalhaṇa, Sanskrit
- [Bhānumatī](https://indike.org/pramana/in.med.samhita.susruta!cakrapani.1.2.1) — Cakrapāṇidatta, Sanskrit

## Linked texts (3)

- [Āyurvedadīpikā (Carakatātparyaṭīkā) (ed. Yādavjī Trikamjī Ācārya, 1981 printing)](https://indike.org/pramana/in.med.samhita.caraka!cakrapani*jadavji.1.9.3.1) — Sanskrit
- [Āyurvedīya Hitopadeśa](https://indike.org/pramana/in.med.sangraha.samhitasara.ayurvediyahitopadesa.2.8) — Raṇajitrāya Desāī, Sanskrit
- [Anupānadarpaṇa](https://indike.org/pramana/in.med.pathya.anupanadarpana.2.2) — Jñānasarāmaśarman, Sanskrit

---
Source: [https://indike.org/pramana/in.med.samhita.susruta.1.1](https://indike.org/pramana/in.med.samhita.susruta.1.1) · Pramāṇa
