<!-- Pramāṇa, a library of Indian primary sources · https://indike.org/pramana/in.med.samhita.susruta.1.22 -->

[Pramāṇa](https://indike.org/pramana/) › [Indian literature](https://indike.org/pramana/in) › [Medicine](https://indike.org/pramana/in.med) › [Early and ascribed compendia](https://indike.org/pramana/in.med.samhita) › [The Compendium of Suśruta](https://indike.org/pramana/in.med.samhita.susruta) › 1.22

# The Compendium of Suśruta 1.22: dvāviṃśatitamo+adhyāyaḥ /

Suśrutasaṃhitā 1.22

- **Language:** Sanskrit

### dvāviṃśatitamo+adhyāyaḥ /

### [1.22.1](https://indike.org/pramana/in.med.samhita.susruta.1.22.1)

athāto vraṇāsrāvavijñānīyamadhyāyaṃ vyākhyāsyamaḥ //

### [1.22.2](https://indike.org/pramana/in.med.samhita.susruta.1.22.2)

yathovāca bhagavān dhanvantariḥ //

### [1.22.3](https://indike.org/pramana/in.med.samhita.susruta.1.22.3)

tvaṅnāṃsasirāsnāyvasthisandhikoṣṭhamarmāṇītyaṣṭau vraṇavastūni / atra sarvavraṇasanniveśaḥ //

### [1.22.4](https://indike.org/pramana/in.med.samhita.susruta.1.22.4)

tatra ādyaikavastusanniveśī tvagbhedī vraṇaḥ sūpacaraḥ śeṣāḥ svayamavaddīryamāṇā durupacārāḥ //

### [1.22.5](https://indike.org/pramana/in.med.samhita.susruta.1.22.5)

tatrāyataścaturasro vṛttastripuṭaka iti vraṇākṛtisamāsaḥ śeṣāstu vikṛtākṛtayo durupakramā bhavanti //

### [1.22.6](https://indike.org/pramana/in.med.samhita.susruta.1.22.6)

sarva eva vraṇāḥ kṣipraṃ saṃrohantyātmavatāṃ subhiṣagbhiścopakrāntāḥ anātmavatāmajñaiścopakrāntāḥ praduṣyanti pravṛddhatvācca doṣāṇāṃ //

### [1.22.7](https://indike.org/pramana/in.med.samhita.susruta.1.22.7)

tatrātisaṃvṛto+ativivṛto+atikaṭhino+atimṛdurutsanno+avasanno+atiśīto+atyuṣṇaḥ kṛṣṇaraktapītaśuklādīnāṃ varṇānāmanyatamavarṇo bhairavaḥ pūtipūyamāṃsasirāsnāyuprabhṛtibhiḥ pūrṇaḥ pūtipūyāsrāvyunmārgyutsaṅgyamanojñadarśanagandho+atyarthaṃ vedanāvān dāhapākarāgakaṇḍūśophapiḍakopadruto+atyarthaṃ duṣṭaśoṇitāsrāvī dīrghakālānubandhī ceti duṣṭavraṇaliṅgāni / tasya doṣocchrāyeṇa ṣaṭtvaṃ vibhajya yathāsvaṃ pratīkāre prayateta //

### [1.22.8](https://indike.org/pramana/in.med.samhita.susruta.1.22.8)

ata ūrdhvaṃ sarvasrāvān vakṣyāmaḥ tatra ghṛṣṭāsu chinnāsu vā tvakṣu sphoṭeṣu bhinneṣu vidāriteṣu vā salilaprakāśo bhavatyāsrāvaḥ kiṃcidvisraḥ pītāvabhāsaśca māṃsagataḥ sadyaśchinnāsu sirāsu raktātipravṛttiḥ pakvāsu ca toyanāḍībhiriva toyāgamanaṃ pūyasya āsrāvaścātra tanurvicchinnaḥ picchilo+avalambī śyāvo+avaśyāyapratimaśca snāyugataḥ snigdho ghanaḥ siṃghāṇakapratimaḥ saraktaśca asthigato+asthanyabhihate sphuṭite bhinne doṣāvadārite vā doṣabhakṣitatvādasthi niḥsāraṃ śuktidhautamivābhāti āsrāvaścātra majjamiśraḥ sarudhiraḥ snigdhaśca saṃdhigataḥ pīḍyamāno na pravartate ākuñcanaprasāraṇonnamanavinamanapradhāvanotkāsanapravāhaṇaiśca sravati āsrāvaścātra picchilo+avalambī saphenapūyarudhironmathitaśca koṣṭhagato+asṛṅnūtrapurīṣapūyodakāni sravati marmagatastvagādiṣvavaruddhatvānnocyate / tatra tvagādigatānāmāsrāvāṇāṃ yathākramaṃ pāruṣyaśyāvāvaśyāyadadhimastukṣārodakamāṃsadhāvanapulākodakasannibhatvāni mārutādbhavanti pittādgomedagomūtrabhasmaśaṅkhakaṣāyodakamādhvīkatailasannibhatvāni pittavadraktādativisratvaṃ ca kaphānnavanītakāsīsamajjapiṣṭatilanārikelodakavarāhavasāsannibhatvāni sannipātānnārikelodakairvārukarasakāñjikaprasādārukodakapriyaṅguphalayakṛnmudgayūṣasavarṇatvānīti //

### [1.22.9](https://indike.org/pramana/in.med.samhita.susruta.1.22.9)

ślokau cātra bhavataḥ /  
pakvāśayādasādhyastu pulākodakasannibhiḥ /  
kṣārodakanibhaḥ srāvo varjyo raktāśayātsravan //

### [1.22.10](https://indike.org/pramana/in.med.samhita.susruta.1.22.10)

āmāśayāt kalāyāmbhonibhaśca trikasandhijaḥ /  
srāvānetān parīkṣyādau tataḥ karmācaredbhiṣak //

### [1.22.11](https://indike.org/pramana/in.med.samhita.susruta.1.22.11)

ata ūrdhvaṃ sarvavraṇavedanā vakṣyāmaḥ todanabhedanatāḍanacchedanāyamanamanthanavikṣepaṇacum cumāyananirdahanāvabhañjanasphoṭanavidāraṇotpāṭanakampanavividhaśūlaviśleṣaṇavikiraṇapūraṇastambhanasvapnākuñcanāṅkuśikāḥ saṃbhavanti animittavividhavedanāprādurbhāvo vā muhurmuhuryatrāgacchanti vedanāviśeṣāstaṃ vātikamiti vidyāt oṣacoṣaparidāhadhūmāyanāni yatra gātramaṅgārāvakīrṇamiva pacyate yatra coṣmābhivṛddhiḥ kṣate kṣārāvasiktavacca vedanāviśeṣāstaṃ paittikamiti vidyāt pittavadraktasamutthaṃ jānīyāt kaṇḍūrgurutvaṃ suptatvamupadeho+alpavedanatvaṃ stambhaḥ śaityaṃ ca yatra taṃ ślaiṣmikamiti vidyāt yatra sarvāsāṃ vedanānāmutpattistaṃ sānnipātikamiti vidyāt //

### [1.22.12](https://indike.org/pramana/in.med.samhita.susruta.1.22.12)

ata ūrdhvaṃ vraṇavarṇān vakṣyāmaḥ bhasmakapotāsthivarṇaḥ paruṣo+aruṇaḥ kṛṣṇa iti mārutajasya nīlaḥ pīto haritaḥ śyāvaḥ kṛṣṇo raktaḥ kapilaḥ piṅgala iti raktapittasamutthayoḥ śvetaḥ snigdhaḥ pāṇḍuriti śleṣmajasya sarvavarṇopetaḥ sānnipātika iti //

### [1.22.13](https://indike.org/pramana/in.med.samhita.susruta.1.22.13)

bhavati cātra /

### [1.22.13\_2](https://indike.org/pramana/in.med.samhita.susruta.1.22.13_2)

na kevalaṃ vraṇeṣūkto vedanāvarṇasaṃgrahaḥ /

### [1.22.13\_3](https://indike.org/pramana/in.med.samhita.susruta.1.22.13_3)

sarvaśophavikāreṣu vraṇavallakṣayedbhiṣak //

## Commentaries (2)

- [Nibandhasaṅgraha](https://indike.org/pramana/in.med.samhita.susruta!dalhana.25.4) — Ḍalhaṇa, Sanskrit
- [Bhānumatī](https://indike.org/pramana/in.med.samhita.susruta!cakrapani.23.2) — Cakrapāṇidatta, Sanskrit

---
Source: [https://indike.org/pramana/in.med.samhita.susruta.1.22](https://indike.org/pramana/in.med.samhita.susruta.1.22) · Pramāṇa
