<!-- Pramāṇa, a library of Indian primary sources · https://indike.org/pramana/in.med.samhita.susruta.1.25 -->

[Pramāṇa](https://indike.org/pramana/) › [Indian literature](https://indike.org/pramana/in) › [Medicine](https://indike.org/pramana/in.med) › [Early and ascribed compendia](https://indike.org/pramana/in.med.samhita) › [The Compendium of Suśruta](https://indike.org/pramana/in.med.samhita.susruta) › 1.25

# The Compendium of Suśruta 1.25: pañcaviṃśatitamo+adhyāyaḥ /

Suśrutasaṃhitā 1.25

- **Language:** Sanskrit

### pañcaviṃśatitamo+adhyāyaḥ /

### [1.25.1](https://indike.org/pramana/in.med.samhita.susruta.1.25.1)

athāto+aṣṭavidhaśastrakarmīyam{O.?}adhyāyaṃ vyākhyāstāmaḥ //

### [1.25.2](https://indike.org/pramana/in.med.samhita.susruta.1.25.2)

yathovāca bhagavān dhanvantariḥ /

### [1.25.3](https://indike.org/pramana/in.med.samhita.susruta.1.25.3)

chedyā bhagandarā granthiḥ ślaiṣmikastilakālakaḥ /

### [1.25.3\_2](https://indike.org/pramana/in.med.samhita.susruta.1.25.3_2)

vraṇavartmārbudānyarśaścarmakīlo+asthimāṃsagam //

### [1.25.4](https://indike.org/pramana/in.med.samhita.susruta.1.25.4)

śalyaṃ jatumaṇirmāṃsasaṃghāto galaśuṇḍikā /

### [1.25.4\_2](https://indike.org/pramana/in.med.samhita.susruta.1.25.4_2)

srāyumāṃsasirākotho valmīkaṃ śataponakaḥ //

### [1.25.5](https://indike.org/pramana/in.med.samhita.susruta.1.25.5)

adhruṣaścopadaṃśāśca māṃsakandyadhimāṃsakaḥ /

### [1.25.5\_2](https://indike.org/pramana/in.med.samhita.susruta.1.25.5_2)

bhedyā vidradhayo+anyatra sarvajādgranthayastrayaḥ //

### [1.25.6](https://indike.org/pramana/in.med.samhita.susruta.1.25.6)

ādito ye visarpāśca vṛddhayaḥ savidārikāḥ /

### [1.25.6\_2](https://indike.org/pramana/in.med.samhita.susruta.1.25.6_2)

pramehapiḍakāśophastanarogāvamanthakāḥ //

### [1.25.7](https://indike.org/pramana/in.med.samhita.susruta.1.25.7)

kumbhīkānuśayīnāḍyo vṛndau puṣkarikālajī /

### [1.25.7\_2](https://indike.org/pramana/in.med.samhita.susruta.1.25.7_2)

prāyaśaḥ kṣudrarogāśca puppuṭau tāludantajau //

### [1.25.8](https://indike.org/pramana/in.med.samhita.susruta.1.25.8)

tuṇḍikerī gilāyuśca pūrvaṃ ye ca prapākiṇaḥ /

### [1.25.8\_2](https://indike.org/pramana/in.med.samhita.susruta.1.25.8_2)

bastistathā+aśmarīhetormedojā ye ca kecana //

### [1.25.9](https://indike.org/pramana/in.med.samhita.susruta.1.25.9)

lekhyāścatasro rohiṇyaḥ kilāsamupajihvikā /

### [1.25.9\_2](https://indike.org/pramana/in.med.samhita.susruta.1.25.9_2)

medojo dantavaidarbho granthirvartmādhijihvikā //

### [1.25.10](https://indike.org/pramana/in.med.samhita.susruta.1.25.10)

arśāṃsi maṇḍalaṃ māṃsakandī māṃsonnatistathā /

### [1.25.10\_2](https://indike.org/pramana/in.med.samhita.susruta.1.25.10_2)

vedhyāḥ sirā bahuvidhā mūtravṛddhirdakodaram //

### [1.25.11](https://indike.org/pramana/in.med.samhita.susruta.1.25.11)

eṣyā nāḍyaḥ saśalyāśca vraṇā unmārgiṇaśca /

### [1.25.11\_2](https://indike.org/pramana/in.med.samhita.susruta.1.25.11_2)

āhāryāḥ śarkarāstisro dantakarṇamalo+aśmarī //

### [1.25.12](https://indike.org/pramana/in.med.samhita.susruta.1.25.12)

śalyāni mūḍhagarbhāśca varcaśca nicitaṃ gude /

### [1.25.12\_2](https://indike.org/pramana/in.med.samhita.susruta.1.25.12_2)

srāvyā vidradhayaḥ pañca bhaveyuḥ sarvajādṛte //

### [1.25.13](https://indike.org/pramana/in.med.samhita.susruta.1.25.13)

kuṣṭhāni vāyuḥ sarujaḥ śopho yaścaikadeśajaḥ /

### [1.25.13\_2](https://indike.org/pramana/in.med.samhita.susruta.1.25.13_2)

pālyāmayāḥ ślīpadāni viṣajuṣṭaṃ ca śoṇitam //

### [1.25.14](https://indike.org/pramana/in.med.samhita.susruta.1.25.14)

arbudāni visarpāśca granthayaścāditastu ye /

### [1.25.14\_2](https://indike.org/pramana/in.med.samhita.susruta.1.25.14_2)

trayastrayaścopadaṃśāḥ stanarogā vidārikā //

### [1.25.15](https://indike.org/pramana/in.med.samhita.susruta.1.25.15)

suṣiro galaśālūkaṃ kaṇṭakāḥ kṛmidantakaḥ /

### [1.25.15\_2](https://indike.org/pramana/in.med.samhita.susruta.1.25.15_2)

dentaveṣṭaḥ sopakuśaḥ śītādo dantapuppuṭaḥ //

### [1.25.16](https://indike.org/pramana/in.med.samhita.susruta.1.25.16)

pittāsṛkkaphajāścauṣṭhyāḥ kṣudrarogāśca bhūyaśaḥ /

### [1.25.16\_2](https://indike.org/pramana/in.med.samhita.susruta.1.25.16_2)

sīvyā medaḥsamutthāśca bhinnāḥ sulikhitā gadāḥ //

### [1.25.17](https://indike.org/pramana/in.med.samhita.susruta.1.25.17)

sadyovraṇāśca ye caiva calasandhivyapāśritāḥ /

### [1.25.17\_2](https://indike.org/pramana/in.med.samhita.susruta.1.25.17_2)

na kṣārāgniviṣairjuṣṭā na ca mārutavāhinaḥ //

### [1.25.18](https://indike.org/pramana/in.med.samhita.susruta.1.25.18)

nāntarlohitaśalyāśca teṣu samyagviśodhanam /

### [1.25.18\_2](https://indike.org/pramana/in.med.samhita.susruta.1.25.18_2)

pāṃśuromanakhādīni calamasthi bhavecca yat //

### [1.25.19](https://indike.org/pramana/in.med.samhita.susruta.1.25.19)

ahṛtāni yato+amūni pācayeyurbhṛśaṃ vraṇam /

### [1.25.19\_2](https://indike.org/pramana/in.med.samhita.susruta.1.25.19_2)

rujaśca vividhāḥ kuryustasmādetān viśodhayet //

### [1.25.20](https://indike.org/pramana/in.med.samhita.susruta.1.25.20)

tato vraṇaṃ samunnamya sthāpayitvā yathāsthitam /

### [1.25.20\_2](https://indike.org/pramana/in.med.samhita.susruta.1.25.20_2)

sīvyet sūkṣmeṇa sūtreṇa valkenāśmantakasya vā //

### [1.25.21](https://indike.org/pramana/in.med.samhita.susruta.1.25.21)

śaṇajakṣaumasūtrābhyāṃ snāyvā bālena vā punaḥ /

### [1.25.21\_2](https://indike.org/pramana/in.med.samhita.susruta.1.25.21_2)

mūrvāguḍūcītānairvā sīvyedvellitakaṃ śanaiḥ //

### [1.25.22](https://indike.org/pramana/in.med.samhita.susruta.1.25.22)

sīvyedgophaṇikāṃ vā+api sīvyedvā tunnasevanīm /

### [1.25.22\_2](https://indike.org/pramana/in.med.samhita.susruta.1.25.22_2)

ṛjugranthimatho vā+api yathāyogamathāpi vā //

### [1.25.23](https://indike.org/pramana/in.med.samhita.susruta.1.25.23)

deśe+alpamāṃse sandhau ca sūcī vṛttā+aṅguladvayam /

### [1.25.23\_2](https://indike.org/pramana/in.med.samhita.susruta.1.25.23_2)

āyatā tryaṅgulā tryasrā māṃsale vā+api pūjitā //

### [1.25.24](https://indike.org/pramana/in.med.samhita.susruta.1.25.24)

dhanurvakrā hitā marmaphalakośodaropari /

### [1.25.24\_2](https://indike.org/pramana/in.med.samhita.susruta.1.25.24_2)

ityetāstrividhāḥ sūcīstīkṣṇāgrāḥ susamāhitāḥ //

### [1.25.25](https://indike.org/pramana/in.med.samhita.susruta.1.25.25)

kārayenmālatīpuṣpavṛntāgraparimaṇḍalāḥ /

### [1.25.25\_2](https://indike.org/pramana/in.med.samhita.susruta.1.25.25_2)

nātidūre nikṛṣṭe vā sūcīṃ karmaṇi pātayet //

### [1.25.26](https://indike.org/pramana/in.med.samhita.susruta.1.25.26)

dūrādrujo vraṇauṣṭhasya sannikṛṣṭe+avaluñcanam //

### [1.25.27](https://indike.org/pramana/in.med.samhita.susruta.1.25.27)

atha kṣaumapicucchannaṃ susyūtaṃ pratisārayet /

### [1.25.27\_2](https://indike.org/pramana/in.med.samhita.susruta.1.25.27_2)

priyaṅgvañjanayaṣṭyāhvarodhracūrnaiḥ samantataḥ //

### [1.25.28](https://indike.org/pramana/in.med.samhita.susruta.1.25.28)

śallakīphalacūrnṇairvā kṣaumadhyāmena vā punaḥ /

### [1.25.28\_2](https://indike.org/pramana/in.med.samhita.susruta.1.25.28_2)

tato vraṇaṃ yathāyogaṃ baddhvā+ācārikamādiśet //

### [1.25.29](https://indike.org/pramana/in.med.samhita.susruta.1.25.29)

etadaṣṭavidhaṃ karma samāsena prakīrtitam /

### [1.25.29\_2](https://indike.org/pramana/in.med.samhita.susruta.1.25.29_2)

cikitsiteṣu kārtsnyena vistarastasya vakṣyate //

### [1.25.30](https://indike.org/pramana/in.med.samhita.susruta.1.25.30)

hīnātiriktaṃ tiryak ca gātracchedanamātmanaḥ /

### [1.25.30\_2](https://indike.org/pramana/in.med.samhita.susruta.1.25.30_2)

etāścatasro+aṣṭavidhe karmaṇi vyāpadaḥ smṛtāḥ /

### [1.25.31](https://indike.org/pramana/in.med.samhita.susruta.1.25.31)

ajñānalobhāhitavākyayogabhayapramohairaparaiśca bhāvaiḥ /

### [1.25.31\_2](https://indike.org/pramana/in.med.samhita.susruta.1.25.31_2)

yadā prayuñjīta bhiṣak kuśastraṃ tadā sa śeṣān kurute vikārān //

### [1.25.32](https://indike.org/pramana/in.med.samhita.susruta.1.25.32)

taṃ kṣāraśastrāgnibhirauṣadhaiśca bhūyo+abhiyuñjānamayuktiyuktam /

### [1.25.32\_2](https://indike.org/pramana/in.med.samhita.susruta.1.25.32_2)

jijīviṣurdūrata eva vaidyaṃ vivarjayedugraviṣāhitulyam //

### [1.25.33](https://indike.org/pramana/in.med.samhita.susruta.1.25.33)

tadeva yuktaṃ tvati marmasandhīn hiṃsyāt sirāḥ snāyumathāsthi caiva /

### [1.25.33\_2](https://indike.org/pramana/in.med.samhita.susruta.1.25.33_2)

mūrkhaprayuktaṃ puruṣaṃ kṣaṇena prāṇairviyuñjyādathavā kathaṃcit //

### [1.25.34](https://indike.org/pramana/in.med.samhita.susruta.1.25.34)

bhramaḥ pralāpaḥ patanaṃ pramoho viceṣṭanaṃ saṃlayanoṣṇate ca /

### [1.25.34\_2](https://indike.org/pramana/in.med.samhita.susruta.1.25.34_2)

srastāṅgatā mūrcchanamūrdhvavātastīvrā rujo vātakṛtāśca tāstāḥ //

### [1.25.35](https://indike.org/pramana/in.med.samhita.susruta.1.25.35)

māṃsodakābhaṃ rudhiraṃ ca gacchet sarvendriyārthoparamastathaiva /

### [1.25.35\_2](https://indike.org/pramana/in.med.samhita.susruta.1.25.35_2)

daśārdhasaṃkhyeṣvapi hi kṣateṣu sāmānyato marmasu liṅgamuktam //

### [1.25.36](https://indike.org/pramana/in.med.samhita.susruta.1.25.36)

surendragopapratimaṃ prabhūtaṃ raktaṃ sravedvai kṣatataśca vāyuḥ /

### [1.25.36\_2](https://indike.org/pramana/in.med.samhita.susruta.1.25.36_2)

karoti rogān vividhān yathoktāṃśchinnāsu bhinnāsvathavā sirāsu //

### [1.25.37](https://indike.org/pramana/in.med.samhita.susruta.1.25.37)

kaubjyaṃ śarīrāvyavāvasādaḥ kriyāsvaśaktistumulā rujaśca /

### [1.25.37\_2](https://indike.org/pramana/in.med.samhita.susruta.1.25.37_2)

cirāddraṇo rohati yasya cāpi taṃ snāyuviddhaṃ manujaṃ vyavasyet //

### [1.25.38](https://indike.org/pramana/in.med.samhita.susruta.1.25.38)

śophātivṛddhistumulā rujaśca balakṣayaḥ parvasu bhedaśophau /

### [1.25.38\_2](https://indike.org/pramana/in.med.samhita.susruta.1.25.38_2)

kṣateṣu sandhiṣvacalācaleṣu syāt sandhikarmoparatiśca liṅgam //

### [1.25.39](https://indike.org/pramana/in.med.samhita.susruta.1.25.39)

ghorā rujo yasya niśādineṣu sarvāsvavasthāsu na śāntirasti /

### [1.25.39\_2](https://indike.org/pramana/in.med.samhita.susruta.1.25.39_2)

tṛṣṇā+aṅgasādau śvayathuśca rukṣaḥ tamasthividdhaṃ manujaṃ vyavasyet //

### [1.25.40](https://indike.org/pramana/in.med.samhita.susruta.1.25.40)

yathāsvametāni vibhāvayeyurliṅgāni marmasvabhitāḍiteṣu /

### [1.25.40\_2](https://indike.org/pramana/in.med.samhita.susruta.1.25.40_2)

sparśaṃ na jānāti vipāṇḍuvarṇo yo māṃsamarmaṇyabhitāḍitaḥ syāt //

### [1.25.41](https://indike.org/pramana/in.med.samhita.susruta.1.25.41)

ātmānamevātha jaghanyakārī śastreṇa yo hanti hi karma kurvan /

### [1.25.41\_2](https://indike.org/pramana/in.med.samhita.susruta.1.25.41_2)

tamātmāvānātmahanaṃ kuvaidyaṃ vivarjayedāyurabhīpsamānaḥ //

### [1.25.42](https://indike.org/pramana/in.med.samhita.susruta.1.25.42)

tiryakpraṇihite śastre doṣāḥ purvamudāhṛtāḥ /

### [1.25.42\_2](https://indike.org/pramana/in.med.samhita.susruta.1.25.42_2)

tasmāt pariharan doṣān kuruyācchastranipātanam //

### [1.25.43](https://indike.org/pramana/in.med.samhita.susruta.1.25.43)

mātaraṃ pitaraṃ putrān bāndhavānapi cāturaḥ /

### [1.25.43\_2](https://indike.org/pramana/in.med.samhita.susruta.1.25.43_2)

apyetānabhiśaṅketa vaidye viśvāsameti ca //

### [1.25.44](https://indike.org/pramana/in.med.samhita.susruta.1.25.44)

visṛjatyātmanā+ātmānaṃ na cainaṃ pariśaṅkate /

### [1.25.44\_2](https://indike.org/pramana/in.med.samhita.susruta.1.25.44_2)

tasmāt putravadevainaṃ pālayedāturaṃ bhiṣak //

### [1.25.45](https://indike.org/pramana/in.med.samhita.susruta.1.25.45)

dharmārthau kīrtimityarthaṃ satāṃ grahaṇamuttamam /

### [1.25.45\_2](https://indike.org/pramana/in.med.samhita.susruta.1.25.45_2)

prāpnuyāt svargavāsaṃ ca hitamārabhya karmaṇā //

### [1.25.46](https://indike.org/pramana/in.med.samhita.susruta.1.25.46)

karmaṇā kaścidekena dvābhyāṃ kaścittribhistathā /

### [1.25.46\_2](https://indike.org/pramana/in.med.samhita.susruta.1.25.46_2)

vikāraḥ sādhyate kaściccaturbhirapi karmabhiḥ //

### [1.25.46\_1](https://indike.org/pramana/in.med.samhita.susruta.1.25.46_1)

iti suśrutasaṃhitāyāṃ sūtrasthāne+aṣṭavidhaśastrakarmaṇyo nāma pañcaviṃśo+adhyāyaḥ //

## Commentaries (2)

- [Nibandhasaṅgraha](https://indike.org/pramana/in.med.samhita.susruta!dalhana.28.4) — Ḍalhaṇa, Sanskrit
- [Bhānumatī](https://indike.org/pramana/in.med.samhita.susruta!cakrapani.26.2) — Cakrapāṇidatta, Sanskrit

---
Source: [https://indike.org/pramana/in.med.samhita.susruta.1.25](https://indike.org/pramana/in.med.samhita.susruta.1.25) · Pramāṇa
