The Compendium of Suśruta 1.27: saptaviṃśatitamo+adhyāyaḥ /
Suśrutasaṃhitā 1.27
- Language
- Sanskrit
saptaviṃśatitamo+adhyāyaḥ /
1.27.1
athātaḥ śalyāpanayanīyamadhyāyaṃ vyākhyāsayāmaḥ //
1.27.2
yathovāca bhagavān dhanvantariḥ //
1.27.3
śalyaṃ dvividhamavabaddhamanavabaddhaṃ ca //
1.27.4
tatra samāsenānavabaddhaśalyoddharaṇārthaṃ pañcadaśa hetūn vakṣyāmaḥ / tadyathā svabhāvaḥ pācanaṃ bhedanaṃ dāraṇaṃ pīḍanaṃ pramārjanaṃ nirdhmāpanaṃ vamanaṃ virecanaṃ prakṣālanaṃ pratimarśaḥ pravāhaṇaṃ ācūṣaṇaṃ ayaskānto harṣaśceti //
1.27.5
tatrāśrukṣavathūdgārakāsamūtrapurīṣānilaiḥ svabhāvabalapravṛttairnayanādibhyaḥ patati māṃsāvagāḍhaṃ śalyamavidahyamānaṃ pācayitvā prakothā(ā.pā)ttasya pūyaśoṇitavegādgauravādvā patati / pakvamabhidyamānaṃ bhedayeddārayedvā / bhinnamanirasyamānaṃ pīḍanīyaiḥ pīḍayet pāṇibhirvā / aṇūnyakṣaśalyāni pariṣecanādhmāpanairbālavastrapāṇibhiḥ pramārjayet / āhāraśeṣaśleṣmahīnāṇuśalyāni śvasanotkāsanapradhamanairnirdhamet / annaśalyāni vamanāṅgulipratimarśaprabhṛtibhiḥ / virecanaiḥ pakvāśayagatāni / vraṇadoṣāśayagatāni prakṣālanaiḥ / vātamūtrapurīṣagarbhasaṅgeṣu pravāhaṇamuktaṃ / mārutodakasaviṣarudhiraduṣṭastanyeṣvācūṣaṇamāsyena viṣāṇairvā / anulomamanavabaddhamakarṇamanalpavraṇamukhamayaskāntena / hṛdyavasthitamanekakāraṇotpannaṃ śokaśalyaṃ harṣeṇeti //
1.27.6
sarvaśalyānāṃ tu mahatāmaṇūnāṃ vā dvāvevāharaṇahetū bhavataḥ pratilomo+anulomaśca //
1.27.7
tatra pratilomamarvācīnamānayet anulomaṃ parācīnam //
1.27.8
uttuṇḍitaṃ chitvā nirghātayecchedanīyamukham //
1.27.9
chedanīyamukhānyapi kukṣivakṣaḥkakṣāvaṃkṣaṇaparśukāntarapatitāni ca hastaśakyaṃ yathāmārgeṇa hastenaivāpahartuṃ prayateta //
1.27.10
hastenāpahartumaśakyaṃ viśasya śastreṇa yantreṇāpaharet //
1.27.11
bhavati cātra /
1.27.11_2
śītalena jalenainaṃ mūrcchantamavasecayet /
1.27.11_3
saṃrakṣedasya marmāṇi muhurāśvāsayecca tam //
1.27.12
tataḥ śalyamuddhṛtya nirlohitaṃ vraṇaṃ kṛtvā svedārhamagnigh;rtaprabhṛtibhiḥ saṃsvedya vidahya pradihya sarpirmadhubhyāṃ baddhvā+ācārikamupadiśet / (? sirāsnāyuvilagnaṃ śalākādibhirvimocyāpanayet śvayathugrastavāraṅgaṃ samavapīḍya śvayathuṃ durbalavāraṅgaṃ kuśādibhirbaddhvā /)
1.27.13
hṛdayamabhito vartamānaṃ śalyaṃ śītajalādibhirudvejitasyāpaharedyathāmārgaṃ durupaharamanyato+apabādhyamānaṃ pāṭayitvoddharet //
1.27.14
asthivivarapraviṣṭamasthividaṣṭaṃ vā+avagṛhya pādābhyāṃ yantreṇāpaharet aśakyamevaṃ vā balavadbhiḥ suparigṛhītasya yantreṇa grāhayitvā śalyavāraṅgaṃ pravibhujya dhanurguṇairbaddhaikataścāsya pañcāṅgyāmupasaṃyatasyāśvasya vaktrakavike badhnīyāt athainaṃ kaśayā tāḍayedyathonnamayan śiro vegena śalyamuddharati dṛḍhāṃ vā vṛkṣaśākhāmavanamya tasyāṃ pūrvavadbaddhvoddharet //
1.27.15
adeśottuṇḍitamaṣṭhīlāśmamudgarāṇāmnyatamasya prahāreṇa vicālya yathāmārgameva yantreṇa //
1.27.16
(? yantreṇa ) vimṛditakarṇāni karṇavantyanābādhakaradeśottuṇḍitāni purastādeva //
1.27.17
jātuṣe kaṇṭhāsakte kaṇṭhe nāḍīṃ praveśyāgnitaptāṃ ca śalākāṃ tayā+avagṛhya śītābhiradbhiḥ pariṣicya sthirībhūtāmuddharet //
1.27.18
ajātuṣaṃ jatumadhūcchiṣṭapraliptayā śalākayā pūrvakalpenetyeke //
1.27.19
asthiśalyamanyadvā tiryakkaṇṭhāsaktamavekṣya keśoṇḍukaṃ dṛḍhaikasūtrabaddhaṃ dravabhaktopahitaṃ pāyayedākaṇṭhāt pūrṇakoṣṭhaṃ ca vāmayet vamataśca śalyaikadeśasaktaṃ jñātvā sūtraṃ sahasā tvākṣipet mṛdunā vā dantadhāvanakūrcakenāpaharet praṇudedvā+antaḥ / kṣatakaṇṭhāya ca madhusarpiṣī leḍhuṃ prayacchettriphalācūrṇaṃ vā madhuśarkarāvimiśram //
1.27.20
udakapūrṇodaramavākśirasamavapīḍayeddhunīyādvāmayedvā bhasmarāśau vā nikhanedāmukhāt //
1.27.21
grāsaśalye tu kaṇṭhāsakte niḥśaṅkamanavabuddhaṃ skandhe muṣṭinā+abhihanyāt snehaṃ madyaṃ pānīyaṃ vā pāyayet //
1.27.22
bāhurajjulatāpāśaiḥ kaṇṭhapīḍanādvāyuḥ prakupitaḥ śleṣmāṇaṃ kopayitvā sroto niruṇaddhi lālāsrāvaṃ phenāgamanaṃ saṃjñānāśaṃ cāpādayati tamabhyajya saṃsvedya śirovirecanaṃ tasmai tīkṣṇaṃ dadyādrasaṃ ca vātaghnaṃ vidadhyāditi //
1.27.23
bhavanti cātra /
1.27.23_2
śalyākṛtiviśeṣāṃśca sthānānyāvekṣya buddhimān /
1.27.23_3
tathā yantrapṛthaktvaṃ ca samyak śalyamathāharet //
1.27.24
karṇavanti tu śalyāni duḥkhāhāryāṇi yāni ca /
1.27.24_2
ādadīta bhiṣak tasmāttāni yuktyā samāhitaḥ //
1.27.25
etairupāyaiḥ śalyaṃ tu naiva niryātyate yadi /
1.27.25_2
matyā nipuṇayā vaidyo yantrayogaiśca nirharet //
1.27.26
śothapākau rujaścogrāḥ kuryācchalyamanirhṛtam /
1.27.26_2
vaikalyaṃ maraṇaṃ cā+api tasmādyatnādvinirharet //
1.27.26_1
iti suśrutasaṃhitāyāṃ sūtrasthāne śalyāpanayanīyo nāma saptaviṃśatitamo+adhyāyaḥ //
Commentaries (2)
- Nibandhasaṅgraha — Ḍalhaṇa, Sanskrit
- Bhānumatī — Cakrapāṇidatta, Sanskrit