<!-- Pramāṇa, a library of Indian primary sources · https://indike.org/pramana/in.med.samhita.susruta.1.30 -->

[Pramāṇa](https://indike.org/pramana/) › [Indian literature](https://indike.org/pramana/in) › [Medicine](https://indike.org/pramana/in.med) › [Early and ascribed compendia](https://indike.org/pramana/in.med.samhita) › [The Compendium of Suśruta](https://indike.org/pramana/in.med.samhita.susruta) › 1.30

# The Compendium of Suśruta 1.30: triṃśattamo+adhyāyaḥ /

Suśrutasaṃhitā 1.30

- **Language:** Sanskrit

### triṃśattamo+adhyāyaḥ /

### [1.30.1](https://indike.org/pramana/in.med.samhita.susruta.1.30.1)

athātaḥ pañcendriyārthavipratipattimadhyāyaṃ vyākhyāsyāmaḥ //

### [1.30.2](https://indike.org/pramana/in.med.samhita.susruta.1.30.2)

yathovāca bhagavān dhanvantariḥ //

### [1.30.3](https://indike.org/pramana/in.med.samhita.susruta.1.30.3)

śarīraśīlayoryasya prakṛtervikṛtirbhavet /

### [1.30.3\_2](https://indike.org/pramana/in.med.samhita.susruta.1.30.3_2)

tattvariṣṭaṃ samāsena vyāsatastu nibodha me //

### [1.30.4](https://indike.org/pramana/in.med.samhita.susruta.1.30.4)

śṛṇoti vividhān śabdān yo divyānāmabhāvataḥ /

### [1.30.4\_2](https://indike.org/pramana/in.med.samhita.susruta.1.30.4_2)

samudrapurameghānāmasaṃpattau ca niḥsvanān //

### [1.30.5](https://indike.org/pramana/in.med.samhita.susruta.1.30.5)

tān svanānnāvagṛhṇāti manyate cānyaśabdavat /

### [1.30.5\_2](https://indike.org/pramana/in.med.samhita.susruta.1.30.5_2)

grāmyāraṇyasvanāṃścāpi viparītān śṛṇoti ca //

### [1.30.6](https://indike.org/pramana/in.med.samhita.susruta.1.30.6)

dviṣacchabdeṣu ramate suhṛcchabdeṣu kupyati /

### [1.30.6\_2](https://indike.org/pramana/in.med.samhita.susruta.1.30.6_2)

na śṛṇoti ca yo+akasmāttaṃ bruvanti gatāyuṣam //

### [1.30.7](https://indike.org/pramana/in.med.samhita.susruta.1.30.7)

yastūṣṇamiva gṛhṇāti śītamuṣṇaṃ ca śītavat /

### [1.30.7\_2](https://indike.org/pramana/in.med.samhita.susruta.1.30.7_2)

saṃjātaśītapiḍako yaśca dāhena pīḍyate //

### [1.30.8](https://indike.org/pramana/in.med.samhita.susruta.1.30.8)

uṣṇagātro+atimātraṃ ca yaḥ śītena pravepate /

### [1.30.8\_2](https://indike.org/pramana/in.med.samhita.susruta.1.30.8_2)

prahārānnābhijānāti yo+aṅgacchedamathāpi vā //

### [1.30.9](https://indike.org/pramana/in.med.samhita.susruta.1.30.9)

pāṃśunevāvakīrṇāni yaśca gātrāṇi manyate /

### [1.30.9\_2](https://indike.org/pramana/in.med.samhita.susruta.1.30.9_2)

varṇānyatā vā rājyo vā yasya gātre bhavanti hi //

### [1.30.10](https://indike.org/pramana/in.med.samhita.susruta.1.30.10)

snātānuliptaṃ yaṃ cāpi bhajante nīlamakṣikāḥ /

### [1.30.10\_2](https://indike.org/pramana/in.med.samhita.susruta.1.30.10_2)

sugandhirvā+ati yo+akasmāttaṃ bruvanti gatāyuṣam //

### [1.30.11](https://indike.org/pramana/in.med.samhita.susruta.1.30.11)

viparītena gṛhṇāti rasān yaścopayojitān /

### [1.30.11\_2](https://indike.org/pramana/in.med.samhita.susruta.1.30.11_2)

upayuktāḥ kramādyasya rasā doṣābhivṛddhaye //

### [1.30.12](https://indike.org/pramana/in.med.samhita.susruta.1.30.12)

yasya doṣāgnisāmyaṃ ca kuryurmithyopayojitāḥ /

### [1.30.12\_2](https://indike.org/pramana/in.med.samhita.susruta.1.30.12_2)

yo vā rasānna saṃvetti gatāsuṃ taṃ pracakṣate //

### [1.30.13](https://indike.org/pramana/in.med.samhita.susruta.1.30.13)

sugandhaṃ vetti durgandhaṃ durgandhasya sugandhitām /

### [1.30.13\_2](https://indike.org/pramana/in.med.samhita.susruta.1.30.13_2)

gṛhṇīte vā+anyathā gandhaṃ śānte dīpe ca nīrujaḥ //

### [1.30.14](https://indike.org/pramana/in.med.samhita.susruta.1.30.14)

yo vā gandhānna jānāti gatāsuṃ taṃ vinirdiśet /

### [1.30.14\_2](https://indike.org/pramana/in.med.samhita.susruta.1.30.14_2)

dvandvānyuṣṇahimādīni kālāvasthā diśastathā //

### [1.30.15](https://indike.org/pramana/in.med.samhita.susruta.1.30.15)

viparītena gṛhṇāti bhāvānanyāṃśca yo naraḥ /

### [1.30.15\_2](https://indike.org/pramana/in.med.samhita.susruta.1.30.15_2)

divā jyotīṃṣi yaścāpi jvalitānīva paśyati //

### [1.30.16](https://indike.org/pramana/in.med.samhita.susruta.1.30.16)

rātrau sūryaṃ jvalantaṃ vā divā vā candravarcasam /

### [1.30.16\_2](https://indike.org/pramana/in.med.samhita.susruta.1.30.16_2)

ameghopaplave yaśca śakracāpataḍidguṇān //

### [1.30.17](https://indike.org/pramana/in.med.samhita.susruta.1.30.17)

taḍittvato+asitān yo vā nirmale gagane ghanān /

### [1.30.17\_2](https://indike.org/pramana/in.med.samhita.susruta.1.30.17_2)

vimānayānaprāsādairyaśca saṃkulamambaram //

### [1.30.18](https://indike.org/pramana/in.med.samhita.susruta.1.30.18)

yaścānilaṃ mūrtimantamantarikṣaṃ ca paśyati /

### [1.30.18\_2](https://indike.org/pramana/in.med.samhita.susruta.1.30.18_2)

dhūmanīhāravāsobhirāvṛtāmiva medinīm //

### [1.30.19](https://indike.org/pramana/in.med.samhita.susruta.1.30.19)

pradīptamiva lokaṃ ca yo vā plutamivāmbhasā /

### [1.30.19\_2](https://indike.org/pramana/in.med.samhita.susruta.1.30.19_2)

bhūmimaṣṭāpadākārāṃ lekhābhiryaśca paśyati //

### [1.30.20](https://indike.org/pramana/in.med.samhita.susruta.1.30.20)

na paśyati sanakṣatrāṃ yaścā devīmarundhatīm /

### [1.30.20\_2](https://indike.org/pramana/in.med.samhita.susruta.1.30.20_2)

dhruvamākāśagaṅgāṃ vā taṃ vadanti gatāyuṣam //

### [1.30.21](https://indike.org/pramana/in.med.samhita.susruta.1.30.21)

jyotsnādarśoṣṇatoyeṣu chāyāṃ yaśca na paśyati /

### [1.30.21\_2](https://indike.org/pramana/in.med.samhita.susruta.1.30.21_2)

paśyatyekāṅgahīnāṃ vā vikṛtāṃ vā+anyasattvajām //

### [1.30.22](https://indike.org/pramana/in.med.samhita.susruta.1.30.22)

śvakākakaṅkagṛdhṛāṇāṃ pretānāṃ yakṣarakṣasām /

### [1.30.22\_2](https://indike.org/pramana/in.med.samhita.susruta.1.30.22_2)

piśācoraganāgānāṃ bhūtānāṃ vikṛtāmapi //

### [1.30.23](https://indike.org/pramana/in.med.samhita.susruta.1.30.23)

yo vā mayūrakaṇṭhābhaṃ vidhūmaṃ vahnimīkṣate /

### [1.30.23\_2](https://indike.org/pramana/in.med.samhita.susruta.1.30.23_2)

āturasya bhavenmṛtyuḥ svastho vyādhimāvāpnuyāt //

### [1.30.23\_1](https://indike.org/pramana/in.med.samhita.susruta.1.30.23_1)

iti suśrutasaṃhitāyāṃ sūtrasthāne pañcendriyārthavipratipattirnāma triṃśo+adhyāyaḥ //

## Commentaries (2)

- [Bhānumatī](https://indike.org/pramana/in.med.samhita.susruta!cakrapani.31.2) — Cakrapāṇidatta, Sanskrit
- [Nibandhasaṅgraha](https://indike.org/pramana/in.med.samhita.susruta!dalhana.33.2) — Ḍalhaṇa, Sanskrit

## Linked texts (2)

- [Bhāvaprakāśa (another edition)](https://indike.org/pramana/in.med.sangraha.bhavaprakasa*alt.1.6.63) — Sanskrit
- [Adbhutasāgara](https://indike.org/pramana/in.astro.samhita.adbhuta.adbhutasagara.48.109) — Ballālasena & Lakṣmaṇasena, Sanskrit

---
Source: [https://indike.org/pramana/in.med.samhita.susruta.1.30](https://indike.org/pramana/in.med.samhita.susruta.1.30) · Pramāṇa
