<!-- Pramāṇa, a library of Indian primary sources · https://indike.org/pramana/in.med.samhita.susruta.1.31 -->

[Pramāṇa](https://indike.org/pramana/) › [Indian literature](https://indike.org/pramana/in) › [Medicine](https://indike.org/pramana/in.med) › [Early and ascribed compendia](https://indike.org/pramana/in.med.samhita) › [The Compendium of Suśruta](https://indike.org/pramana/in.med.samhita.susruta) › 1.31

# The Compendium of Suśruta 1.31: ekatriṃśattamo+adhyāyaḥ /

Suśrutasaṃhitā 1.31

- **Language:** Sanskrit

### ekatriṃśattamo+adhyāyaḥ /

### [1.31.1](https://indike.org/pramana/in.med.samhita.susruta.1.31.1)

athātaśchāyāvipratipattimadhyāyaṃ vyākhyāsyāmaḥ //

### [1.31.2](https://indike.org/pramana/in.med.samhita.susruta.1.31.2)

yathovāca bhagavān dhanvantariḥ //

### [1.31.3](https://indike.org/pramana/in.med.samhita.susruta.1.31.3)

śyāvā lohitikā nīlā pītikā vā+api mānavam /

### [1.31.3\_2](https://indike.org/pramana/in.med.samhita.susruta.1.31.3_2)

abhidravanti yaṃ chāyāḥ sa parāsurasaṃśayam //

### [1.31.4](https://indike.org/pramana/in.med.samhita.susruta.1.31.4)

hīrapakramate yasya prabhādhṛtismṛtiśriyaḥ /

### [1.31.4\_2](https://indike.org/pramana/in.med.samhita.susruta.1.31.4_2)

akasmādyaṃ bhajante vā sa parāsurasaṃśayam //

### [1.31.5](https://indike.org/pramana/in.med.samhita.susruta.1.31.5)

yasyādharauṣṭhaḥ patitaḥ kṣiptaścordhvaṃ tathottaraḥ /

### [1.31.5\_2](https://indike.org/pramana/in.med.samhita.susruta.1.31.5_2)

ubhau vā jāmbavābhāsau durlabhaṃ tasya jīvitam //

### [1.31.6](https://indike.org/pramana/in.med.samhita.susruta.1.31.6)

āraktā daśanā yasya śyāvā vā syuḥ patanti vā /

### [1.31.6\_2](https://indike.org/pramana/in.med.samhita.susruta.1.31.6_2)

khañjanapratimā vā+api taṃ gatāyuṣamādiśet //

### [1.31.7](https://indike.org/pramana/in.med.samhita.susruta.1.31.7)

kṛṣṇā stabdhā+avaliptā vā jihvā śūnā ca yasya vai /

### [1.31.7\_2](https://indike.org/pramana/in.med.samhita.susruta.1.31.7_2)

karkaśā vā bhavedyasya so+acirādvijahātyasūn //

### [1.31.8](https://indike.org/pramana/in.med.samhita.susruta.1.31.8)

kuṭilā sphuṭitā vā+api śuṣkā vā yasya nāsikā /

### [1.31.8\_2](https://indike.org/pramana/in.med.samhita.susruta.1.31.8_2)

avasphūrjati magnā vā na sa jīvati mānavaḥ //

### [1.31.9](https://indike.org/pramana/in.med.samhita.susruta.1.31.9)

saṃkṣipte viṣame stabdhe rakte sraste ca locane /

### [1.31.9\_2](https://indike.org/pramana/in.med.samhita.susruta.1.31.9_2)

syātāṃ vā prasrute yasya sa gatāyurnaro dhruvam //

### [1.31.10](https://indike.org/pramana/in.med.samhita.susruta.1.31.10)

keśāḥ sīmantino yasya saṃkṣipte vinate bhruvau /

### [1.31.10\_2](https://indike.org/pramana/in.med.samhita.susruta.1.31.10_2)

lunanti cākṣipakṣmāṇi so+acirādyāti mṛtyave //

### [1.31.11](https://indike.org/pramana/in.med.samhita.susruta.1.31.11)

nāharatyannamāsyasthaṃ na dhārayati yaḥ śiraḥ /

### [1.31.11\_2](https://indike.org/pramana/in.med.samhita.susruta.1.31.11_2)

ekāgradṛṣṭirmūḍhātmā sadyaḥ prāṇān jahāti saḥ //

### [1.31.12](https://indike.org/pramana/in.med.samhita.susruta.1.31.12)

balavān durbalo vā+api saṃmohaṃ yo+adhigacchati /

### [1.31.12\_2](https://indike.org/pramana/in.med.samhita.susruta.1.31.12_2)

utthāpyamāno bahuśastaṃ pakvaṃ bhiṣagādiśet //

### [1.31.13](https://indike.org/pramana/in.med.samhita.susruta.1.31.13)

uttānaḥ sarvadā śete pādau vikurute ca yaḥ /

### [1.31.13\_2](https://indike.org/pramana/in.med.samhita.susruta.1.31.13_2)

viprasāraṇaśīlo vā na sa jīvati mānavaḥ //

### [1.31.14](https://indike.org/pramana/in.med.samhita.susruta.1.31.14)

śītapādakarocchvāsaśchinnocchvāsaśca yo bhavet /

### [1.31.14\_2](https://indike.org/pramana/in.med.samhita.susruta.1.31.14_2)

kākocchvāsaśca yo martyastaṃ dhīraḥ parivarjayet //

### [1.31.15](https://indike.org/pramana/in.med.samhita.susruta.1.31.15)

nidrā na chidyate yasya yo vā jāgarti sarvadā /

### [1.31.15\_2](https://indike.org/pramana/in.med.samhita.susruta.1.31.15_2)

muhyedvā vaktukāmaśca pratyākhyeyaḥ sa jānatā //

### [1.31.16](https://indike.org/pramana/in.med.samhita.susruta.1.31.16)

uttarauṣṭhaṃ ca yo lihyādutkārāṃśca karoti yaḥ /

### [1.31.16\_2](https://indike.org/pramana/in.med.samhita.susruta.1.31.16_2)

pretairvā bhāṣate sārdhaṃ pretarūpaṃ tamādiśet //

### [1.31.17](https://indike.org/pramana/in.med.samhita.susruta.1.31.17)

svebhyaḥ saromakūpebhyo yasya raktaṃ pravartate /

### [1.31.17\_2](https://indike.org/pramana/in.med.samhita.susruta.1.31.17_2)

puruṣasyāviṣārtasya sadyo jahyāt sa jīvitam //

### [1.31.18](https://indike.org/pramana/in.med.samhita.susruta.1.31.18)

vātāṣṭhīlā tu hṛdaye yasyordhvamanuyāyinī /

### [1.31.18\_2](https://indike.org/pramana/in.med.samhita.susruta.1.31.18_2)

rujā+annavidveṣakarī sa parāsurasaṃśayam //

### [1.31.19](https://indike.org/pramana/in.med.samhita.susruta.1.31.19)

ananyopadravakṛtaḥ śophaḥ pādasamutthitaḥ /

### [1.31.19\_2](https://indike.org/pramana/in.med.samhita.susruta.1.31.19_2)

puruṣaṃ hanti nārīṃ tu mukhajo guhyajo dvayam //

### [1.31.20](https://indike.org/pramana/in.med.samhita.susruta.1.31.20)

atisāro jvaro hikkā chardiḥ śūnāṇḍameḍhratā /

### [1.31.20\_2](https://indike.org/pramana/in.med.samhita.susruta.1.31.20_2)

śvāsinaḥ kāsino vā+api yasya taṃ kṣīṇamādiśet //

### [1.31.21](https://indike.org/pramana/in.med.samhita.susruta.1.31.21)

svedo dāhaśca balavān hikkā śvāsaśca mānavam /

### [1.31.21\_2](https://indike.org/pramana/in.med.samhita.susruta.1.31.21_2)

balavantamapi prāṇairviyuñjanti na saṃśayaḥ //

### [1.31.22](https://indike.org/pramana/in.med.samhita.susruta.1.31.22)

śyāvā jihvā bhavedyasya savyaṃ cākṣi nimajjati /

### [1.31.22\_2](https://indike.org/pramana/in.med.samhita.susruta.1.31.22_2)

mukhaṃ ca jāyate pūti yasya taṃ parivarjayet //

### [1.31.23](https://indike.org/pramana/in.med.samhita.susruta.1.31.23)

vaktramāpūryate+aśrubhiḥ svidyataścaraṇāvubhau /

### [1.31.23\_2](https://indike.org/pramana/in.med.samhita.susruta.1.31.23_2)

cakṣuścākulatāṃ yāti yamarāṣṭraṃ gamiṣyataḥ //

### [1.31.24](https://indike.org/pramana/in.med.samhita.susruta.1.31.24)

atimātraṃ laghūni syurgātrāṇi gurukāṇi vā /

### [1.31.24\_2](https://indike.org/pramana/in.med.samhita.susruta.1.31.24_2)

yasyākasmāt sa vijñeyo gantā vaivasvatālayam //

### [1.31.25](https://indike.org/pramana/in.med.samhita.susruta.1.31.25)

paṅkamatsyavasātailaghṛtagandhāṃśca ye narāḥ /

### [1.31.25\_2](https://indike.org/pramana/in.med.samhita.susruta.1.31.25_2)

mṛṣṭagandhāṃśca ye vānti gantāraste yamālayam //

### [1.31.26](https://indike.org/pramana/in.med.samhita.susruta.1.31.26)

yūkā lalāṭamāyānti baliṃ nāśnanti vāyasāḥ /

### [1.31.26\_2](https://indike.org/pramana/in.med.samhita.susruta.1.31.26_2)

yeṣāṃ vā+api ratirnāsti yātāraste yamālayam //

### [1.31.27](https://indike.org/pramana/in.med.samhita.susruta.1.31.27)

jvarātisāraśophāḥ syuryasyānyonyāvasādinaḥ /

### [1.31.27\_2](https://indike.org/pramana/in.med.samhita.susruta.1.31.27_2)

prakṣīṇabalamāṃsasya nāsau śakyaścikitsitum //

### [1.31.28](https://indike.org/pramana/in.med.samhita.susruta.1.31.28)

kṣīṇasya yasya kṣuttṛṣṇe hṛdyairmiṣṭairhitaistathā /

### [1.31.28\_2](https://indike.org/pramana/in.med.samhita.susruta.1.31.28_2)

na śāmyato+annapānaiśca tasya mṛtyurupasthitaḥ //

### [1.31.29](https://indike.org/pramana/in.med.samhita.susruta.1.31.29)

pravāhikā śiraḥśūlaṃ koṣṭhaśūlaṃ ca dāruṇam /

### [1.31.29\_2](https://indike.org/pramana/in.med.samhita.susruta.1.31.29_2)

pipāsā balahāniśca tasya mṛtyurupasthitaḥ //

### [1.31.30](https://indike.org/pramana/in.med.samhita.susruta.1.31.30)

viṣameṇopacāreṇa karmabhiśca purākṛtaiḥ /

### [1.31.30\_2](https://indike.org/pramana/in.med.samhita.susruta.1.31.30_2)

anityatvācca jantūnāṃ jīvitaṃ nidhanaṃ vrajet //

### [1.31.31](https://indike.org/pramana/in.med.samhita.susruta.1.31.31)

pretā bhūtāḥ piśācāśca rakṣāṃsi vividhāni ca /

### [1.31.31\_2](https://indike.org/pramana/in.med.samhita.susruta.1.31.31_2)

maraṇābhimukhaṃ nityamupasarpanti mānavam //

### [1.31.32](https://indike.org/pramana/in.med.samhita.susruta.1.31.32)

tāni bheṣajavīryāṇi pratighnanti jighāṃsayā /

### [1.31.32\_2](https://indike.org/pramana/in.med.samhita.susruta.1.31.32_2)

tasmānmoghāḥ kriyāḥ sarvā bhavantyeva gatāyuṣām //

### [1.31.32\_1](https://indike.org/pramana/in.med.samhita.susruta.1.31.32_1)

iti suśrutasaṃhitāyāṃ sūtrasthāne chāyāvipratipattirnāmaikatriṃśattamo+adhyāyaḥ //

## Commentaries (2)

- [Nibandhasaṅgraha](https://indike.org/pramana/in.med.samhita.susruta!dalhana.34.2) — Ḍalhaṇa, Sanskrit
- [Bhānumatī](https://indike.org/pramana/in.med.samhita.susruta!cakrapani.32.2) — Cakrapāṇidatta, Sanskrit

## Linked texts (1)

- [Bhāvaprakāśa (another edition)](https://indike.org/pramana/in.med.sangraha.bhavaprakasa*alt.1.6.74) — Sanskrit

---
Source: [https://indike.org/pramana/in.med.samhita.susruta.1.31](https://indike.org/pramana/in.med.samhita.susruta.1.31) · Pramāṇa
