The Compendium of Suśruta 1.32: dvātriṃśattamo+adhyāyaḥ /
Suśrutasaṃhitā 1.32
- Language
- Sanskrit
dvātriṃśattamo+adhyāyaḥ /
1.32.1
athātaḥ svabhāvavipratipattimadhyāyaṃ vyākhyāsyāmaḥ //
1.32.2
yathovāca bhagavān dhanvantariḥ //
1.32.3
svabhāvaprasiddhānāṃ śarīraikadeśānāmanyabhāvitvaṃ maraṇāya / tadyathā śuklānāṃ kṛṣṇatvaṃ kṛsṇānāṃ śuklatā raktānāmanyavarṇatvaṃ sthirāṇāṃ mṛdutvaṃ mṛdūnāṃ sthiratā calānāmacalatvaṃ acalānāṃ calatā pṛthūnāṃ saṃkṣiptatvaṃ saṃkṣiptānāṃ pṛthutā dīrghānāṃ hrasvatvaṃ hrasvānāṃ dīrghatā apatanadharmiṇāṃ patanadharmitvaṃ patanadharmiṇāmapatanadharmitvaṃ akasmācca śaityauṣṇyasnaigdhyaraukṣyaprastambhavaivarṇyāvasādanaṃ cāṅgānām //
1.32.4
svebhyaḥ sthānebhyaḥ śarīraikadeśānāmavasrastotkṣiptabhrāntāvakṣiptapatitavimuktanirgatāntargatagurulaghutvāni pravālavarṇavyaṅgaprādurbhāvo vā+apyakasmāt sirāṇāṃ ca darśanaṃ lalāṭe nāsāvaṃśe vā piḍakotpattiḥ lalāṭe prabhātakāle svedaḥ netrarogādvinā vā+aśrupravṛttiḥ gomayacūrṇaprakāśasya vā rajaso darśanamuttamāṅge nilayanaṃ vā kapotakaṅkakākaprabhṛtīnāṃ sūtrapurīṣavṛddhirabhuñjānānāṃ tatpraṇāśo bhuñjānānāṃ vā stanamūlahṛdayoraḥsu ca śūlotpattayaḥ madhye śūnatvamanteṣu parimlāyitvaṃ viparyayo vā tathā+ardhāṅge śvayathuḥ śoṣo+aṅgapakṣayorvā naṣṭahīnavikalavikṛtasvaratā vā vivarṇapuṣpaprādurbhāvo vā dantamukhanakhaśarīreṣu yasya vā+apsu kaphapurīṣaretāṃsi nimajjanti yasya vā dṛṣṭimaṇḍale bhinnavikṛtāni rūpāṇyālokyante snehābhyaktakeśāṅga iva yo bhāti yaśca durbalo bhaktadveṣātisārābhyāṃ pīḍyate kāsamānaśca tṛṣnābhibhūtaḥ kṣīṇaścchardibhaktadveṣayuktaḥ saphenapūyarudhirodvāmī hatasvaraḥ śūlābhipannaśca manuṣyaḥ śūnakaracaraṇavadanaḥ kṣīṇo+annadveṣī srastapiṇḍikāṃsapāṇipādo jvarakāsābhibhūtaḥ yastu pūrvāhṇe bhuktamaparāhṇe chardayatyavidagdhamatisāryate vā jvarakāsābhibhūtaḥ sa śvāsānmriyate bastavadvilapan yaśca bhūmau patati srastamuṣkaḥ stabdhameḍhro bhagnagrīvaḥ pranaṣṭamehanaśca manuṣyaḥ prāgviśuṣyamāṇahṛdaya ārdraśarīraḥ yaśca loṣṭaṃ loṣṭenābhihanti kāṣṭhaṃ kāṣṭhena tṛṇāni vā chinatti adharoṣṭhaṃ daśati uttaroṣṭhaṃ vā leḍhi āluñcati vā karṇāu keśāṃśca devadvijagurusuhṛdvaidyāṃśca dveṣṭi yasya vakrānuvakragā grahā garhitasthānagatāḥ pīḍayanti janmarkṣaṃ vā yasyolkāśanibhyāmabhihanyate horā vā gṛhadāraśayanāsanayānavāhanamaṇiratnopakaraṇagarhitalakṣaṇanimittaprādurbhāvo veti //
1.32.5
bhavanti cātra /
1.32.5_2
cikitsyamānaḥ samyak ca vikāro yo+abhivardhate /
1.32.5_3
prakṣīṇabalamāṃsasya lakṣaṇaṃ tadgatāyuṣaḥ //
1.32.6
nivartate mahāvyādhiḥ sahasā yasya dehinaḥ /
1.32.6_2
na cāhāraphalaṃ yasya dṛśyate sa vinaśyati //
1.32.7
etānyariṣṭarūpāṇi samyag budhyeta yo bhiṣak /
1.32.7_2
sādhyāsādhyaparīkṣāyāṃ sa rājñaḥ saṃmato bhavet //
1.32.7_1
iti suśrutasaṃhitāyāṃ sūtrasthāne svabhāvavipratipattirnāma dvātriṃśo+adhyāyaḥ samāptaḥ //
Commentaries (2)
- Bhānumatī — Cakrapāṇidatta, Sanskrit
- Nibandhasaṅgraha — Ḍalhaṇa, Sanskrit
Linked texts (1)
- Bhāvaprakāśa (another edition) — Sanskrit