Pramāṇa · Search · About · API

The Compendium of Suśruta 1.36: ṣaḍtriṃśattamo+adhyāyaḥ /

Suśrutasaṃhitā 1.36

Language
Sanskrit

ṣaḍtriṃśattamo+adhyāyaḥ /

1.36.1

athāto bhūmipravibhāgīyamadhyāyaṃ vyākhyāsyāmaḥ //

1.36.2

yathovāca bhagavān dhanvantariḥ //

1.36.3

śvabhraśarkarāśmaviṣamavalmīkaśmaśānāghātanadevatāyatanasikatābhiranupahatāmanūṣarāmabhaṅgurāmadūrodakāṃ snigdhāṃ prarohavatīṃ mṛdvīṃ sthirāṃ samāṃ kṛṣṇāṃ gaurīṃ lohitāṃ vā bhūmimauṣadhārthaṃ parīkṣeta / tasyāṃ jātamapi kṛmiviṣaśastrātapapavanadahanatoyasambādhamārgairanupahatamekarasaṃ puṣṭaṃ pṛthvavagāḍhamūlamudīcyāṃ cauṣadhamādadītetyeṣa bhūmiparīkṣāviśeṣaḥ sāmānyaḥ //

1.36.4

viśeṣatastu tatra aśmavatī sthirā gurvī śyāmā kṛṣṇā vā sthūlavṛkṣaśasyaprāyā svaguṇabhūyiṣṭhā snigdhā śītalā+āsannodakā snigdhaśasyatṛṇakomalavṛkṣaprāyā śuklā+ambuguṇabhūyiṣṭhā nānāvarṇā laghvaśmavatī praviralālpapāṇḍuvṛkṣaprarohā+agniguṇabhūyiṣṭhā rūkṣā bhasmarāsabhavarṇā tanurūkṣakoṭarālparasavṛkṣaprāyā+anilaguṇabhūyiṣṭhā mṛdvī samā śvabhravatyavyaktarasajalā sarvato+asāravṛkṣā mahāparvatavṛkṣaprāyā śyāmā cākāśaguṇabhūyiṣṭhā //

1.36.5

atra kecidāhurācāryāḥ prāvṛḍvarṣāśaraddhemantavasantagrīṣmeṣu yathāsaṃkhyaṃ mūlapatratvakkṣīrasāraphalānyādadīteti tattu na samyak saumyāgneyatvājjagataḥ / saumyānyauṣadhāni saumyeṣvṛtuṣvādadītāgneyānyāgneyeṣu evamavyāpannaguṇāni bhavanti / saumyānyauṣadhāni saumyeṣvṛtuṣu gṛhītāni somaguṇabhūyiṣṭhāyāṃ bhūmau jātānyatimadhurasnigdhaśītāni jāyante / etena śeṣaṃ vyākhyātam //

1.36.6

tatra pṛthivyambuguṇabhūyiṣṭhāyāṃ bhūmau jātāni virecanadravyāṇyādadīta agnyākāśamārutaguṇabhūyiṣṭhāyāṃ vamanadravyāṇi ubhayaguṇabhūyiṣṭhāyāmubhayatobhāgāni ākāśaguṇabhūyiṣṭhāyāṃ saṃśamanāni evaṃ balavattarāṇi bhavanti //

1.36.7

sarvāṇyeva cābhinavānyanyatra madhughṛtaguḍapippalīviḍaṅgebhyaḥ (ā.sarvāṇyeva sakṣīrāṇi vīryavanti ) teṣāmasampattāva(ā.na)tikrāntasaṃvatsarāṇyādadīteti //

1.36.8

bhavanti cātra /

1.36.8_2

gopālāstāpasā vyādhā ye cānye vanacāriṇaḥ /

1.36.8_3

mūlāhārāśca ye tebhyo bheṣajavyaktiriṣyate //

1.36.9

sarvāvayavasādhyeṣu palāśalavaṇādiṣu /

1.36.9_2

vyavasthito na kālo+asti tatra sarvo vidhīyate //

1.36.10

gandhavarṇarasopetā ṣaḍvidhā bhūmiriṣyate /

1.36.10_2

tasmādbhūmisvabhāvena bījinaḥ ṣaḍrasāyutāḥ //

1.36.11

avyaktaḥ kila toyasya raso niścayaniścitaḥ /

1.36.11_2

rasaḥ sa eva cāvyakto vyakto bhūmirasādbhavet //

1.36.12

sarvalakṣaṇasaṃpannā bhūmiḥ sādhāraṇā smṛtā /

1.36.12_2

dravyāṇi yatra tatraiva tadguṇāni viśeṣataḥ //

1.36.13

vigandhenāparāmṛṣṭamavipannaṃ rasādibhiḥ /

1.36.13_2

navaṃ dravyaṃ purāṇaṃ vā grāhyameva vinirdiśet //

1.36.14

viḍaṅgaṃ pippalī kṣaudraṃ sarpiścāpyanavaṃ hitam /

1.36.14_2

śeṣamanyattvabhinavaṃ gṛhṇīyāddoṣavarjitam //

1.36.15

jaṅgamānāṃ vayaḥsthānāṃ raktaromanakhādikam /

1.36.15_2

kṣīramūtrapurīṣāṇi jīrṇāhāreṣu saṃharet //

1.36.16

plotamṛdbhāṇḍaphalakaśaṅkuvinyastabheṣajam /

1.36.16_2

praśastāyāṃ diśi śucau bheṣajāgāramiṣyate //

Commentaries (1)