<!-- Pramāṇa, a library of Indian primary sources · https://indike.org/pramana/in.med.samhita.susruta.1.36 -->

[Pramāṇa](https://indike.org/pramana/) › [Indian literature](https://indike.org/pramana/in) › [Medicine](https://indike.org/pramana/in.med) › [Early and ascribed compendia](https://indike.org/pramana/in.med.samhita) › [The Compendium of Suśruta](https://indike.org/pramana/in.med.samhita.susruta) › 1.36

# The Compendium of Suśruta 1.36: ṣaḍtriṃśattamo+adhyāyaḥ /

Suśrutasaṃhitā 1.36

- **Language:** Sanskrit

### ṣaḍtriṃśattamo+adhyāyaḥ /

### [1.36.1](https://indike.org/pramana/in.med.samhita.susruta.1.36.1)

athāto bhūmipravibhāgīyamadhyāyaṃ vyākhyāsyāmaḥ //

### [1.36.2](https://indike.org/pramana/in.med.samhita.susruta.1.36.2)

yathovāca bhagavān dhanvantariḥ //

### [1.36.3](https://indike.org/pramana/in.med.samhita.susruta.1.36.3)

śvabhraśarkarāśmaviṣamavalmīkaśmaśānāghātanadevatāyatanasikatābhiranupahatāmanūṣarāmabhaṅgurāmadūrodakāṃ snigdhāṃ prarohavatīṃ mṛdvīṃ sthirāṃ samāṃ kṛṣṇāṃ gaurīṃ lohitāṃ vā bhūmimauṣadhārthaṃ parīkṣeta / tasyāṃ jātamapi kṛmiviṣaśastrātapapavanadahanatoyasambādhamārgairanupahatamekarasaṃ puṣṭaṃ pṛthvavagāḍhamūlamudīcyāṃ cauṣadhamādadītetyeṣa bhūmiparīkṣāviśeṣaḥ sāmānyaḥ //

### [1.36.4](https://indike.org/pramana/in.med.samhita.susruta.1.36.4)

viśeṣatastu tatra aśmavatī sthirā gurvī śyāmā kṛṣṇā vā sthūlavṛkṣaśasyaprāyā svaguṇabhūyiṣṭhā snigdhā śītalā+āsannodakā snigdhaśasyatṛṇakomalavṛkṣaprāyā śuklā+ambuguṇabhūyiṣṭhā nānāvarṇā laghvaśmavatī praviralālpapāṇḍuvṛkṣaprarohā+agniguṇabhūyiṣṭhā rūkṣā bhasmarāsabhavarṇā tanurūkṣakoṭarālparasavṛkṣaprāyā+anilaguṇabhūyiṣṭhā mṛdvī samā śvabhravatyavyaktarasajalā sarvato+asāravṛkṣā mahāparvatavṛkṣaprāyā śyāmā cākāśaguṇabhūyiṣṭhā //

### [1.36.5](https://indike.org/pramana/in.med.samhita.susruta.1.36.5)

atra kecidāhurācāryāḥ prāvṛḍvarṣāśaraddhemantavasantagrīṣmeṣu yathāsaṃkhyaṃ mūlapatratvakkṣīrasāraphalānyādadīteti tattu na samyak saumyāgneyatvājjagataḥ / saumyānyauṣadhāni saumyeṣvṛtuṣvādadītāgneyānyāgneyeṣu evamavyāpannaguṇāni bhavanti / saumyānyauṣadhāni saumyeṣvṛtuṣu gṛhītāni somaguṇabhūyiṣṭhāyāṃ bhūmau jātānyatimadhurasnigdhaśītāni jāyante / etena śeṣaṃ vyākhyātam //

### [1.36.6](https://indike.org/pramana/in.med.samhita.susruta.1.36.6)

tatra pṛthivyambuguṇabhūyiṣṭhāyāṃ bhūmau jātāni virecanadravyāṇyādadīta agnyākāśamārutaguṇabhūyiṣṭhāyāṃ vamanadravyāṇi ubhayaguṇabhūyiṣṭhāyāmubhayatobhāgāni ākāśaguṇabhūyiṣṭhāyāṃ saṃśamanāni evaṃ balavattarāṇi bhavanti //

### [1.36.7](https://indike.org/pramana/in.med.samhita.susruta.1.36.7)

sarvāṇyeva cābhinavānyanyatra madhughṛtaguḍapippalīviḍaṅgebhyaḥ (ā.sarvāṇyeva sakṣīrāṇi vīryavanti ) teṣāmasampattāva(ā.na)tikrāntasaṃvatsarāṇyādadīteti //

### [1.36.8](https://indike.org/pramana/in.med.samhita.susruta.1.36.8)

bhavanti cātra /

### [1.36.8\_2](https://indike.org/pramana/in.med.samhita.susruta.1.36.8_2)

gopālāstāpasā vyādhā ye cānye vanacāriṇaḥ /

### [1.36.8\_3](https://indike.org/pramana/in.med.samhita.susruta.1.36.8_3)

mūlāhārāśca ye tebhyo bheṣajavyaktiriṣyate //

### [1.36.9](https://indike.org/pramana/in.med.samhita.susruta.1.36.9)

sarvāvayavasādhyeṣu palāśalavaṇādiṣu /

### [1.36.9\_2](https://indike.org/pramana/in.med.samhita.susruta.1.36.9_2)

vyavasthito na kālo+asti tatra sarvo vidhīyate //

### [1.36.10](https://indike.org/pramana/in.med.samhita.susruta.1.36.10)

gandhavarṇarasopetā ṣaḍvidhā bhūmiriṣyate /

### [1.36.10\_2](https://indike.org/pramana/in.med.samhita.susruta.1.36.10_2)

tasmādbhūmisvabhāvena bījinaḥ ṣaḍrasāyutāḥ //

### [1.36.11](https://indike.org/pramana/in.med.samhita.susruta.1.36.11)

avyaktaḥ kila toyasya raso niścayaniścitaḥ /

### [1.36.11\_2](https://indike.org/pramana/in.med.samhita.susruta.1.36.11_2)

rasaḥ sa eva cāvyakto vyakto bhūmirasādbhavet //

### [1.36.12](https://indike.org/pramana/in.med.samhita.susruta.1.36.12)

sarvalakṣaṇasaṃpannā bhūmiḥ sādhāraṇā smṛtā /

### [1.36.12\_2](https://indike.org/pramana/in.med.samhita.susruta.1.36.12_2)

dravyāṇi yatra tatraiva tadguṇāni viśeṣataḥ //

### [1.36.13](https://indike.org/pramana/in.med.samhita.susruta.1.36.13)

vigandhenāparāmṛṣṭamavipannaṃ rasādibhiḥ /

### [1.36.13\_2](https://indike.org/pramana/in.med.samhita.susruta.1.36.13_2)

navaṃ dravyaṃ purāṇaṃ vā grāhyameva vinirdiśet //

### [1.36.14](https://indike.org/pramana/in.med.samhita.susruta.1.36.14)

viḍaṅgaṃ pippalī kṣaudraṃ sarpiścāpyanavaṃ hitam /

### [1.36.14\_2](https://indike.org/pramana/in.med.samhita.susruta.1.36.14_2)

śeṣamanyattvabhinavaṃ gṛhṇīyāddoṣavarjitam //

### [1.36.15](https://indike.org/pramana/in.med.samhita.susruta.1.36.15)

jaṅgamānāṃ vayaḥsthānāṃ raktaromanakhādikam /

### [1.36.15\_2](https://indike.org/pramana/in.med.samhita.susruta.1.36.15_2)

kṣīramūtrapurīṣāṇi jīrṇāhāreṣu saṃharet //

### [1.36.16](https://indike.org/pramana/in.med.samhita.susruta.1.36.16)

plotamṛdbhāṇḍaphalakaśaṅkuvinyastabheṣajam /

### [1.36.16\_2](https://indike.org/pramana/in.med.samhita.susruta.1.36.16_2)

praśastāyāṃ diśi śucau bheṣajāgāramiṣyate //

## Commentaries (1)

- [Nibandhasaṅgraha](https://indike.org/pramana/in.med.samhita.susruta!dalhana.38.2) — Ḍalhaṇa, Sanskrit

---
Source: [https://indike.org/pramana/in.med.samhita.susruta.1.36](https://indike.org/pramana/in.med.samhita.susruta.1.36) · Pramāṇa
