<!-- Pramāṇa, a library of Indian primary sources · https://indike.org/pramana/in.med.samhita.susruta.1.39 -->

[Pramāṇa](https://indike.org/pramana/) › [Indian literature](https://indike.org/pramana/in) › [Medicine](https://indike.org/pramana/in.med) › [Early and ascribed compendia](https://indike.org/pramana/in.med.samhita) › [The Compendium of Suśruta](https://indike.org/pramana/in.med.samhita.susruta) › 1.39

# The Compendium of Suśruta 1.39: ekonacatvāriṃśattamo+adhyāyaḥ /

Suśrutasaṃhitā 1.39

- **Language:** Sanskrit

### ekonacatvāriṃśattamo+adhyāyaḥ /

### [1.39.1](https://indike.org/pramana/in.med.samhita.susruta.1.39.1)

athātaḥ saṃśodhanasaṃśamanīyamadhyāyaṃ vyākhyāsyāmaḥ //

### [1.39.2](https://indike.org/pramana/in.med.samhita.susruta.1.39.2)

yathovāca bhagavān dhanvantariḥ //

### [1.39.3](https://indike.org/pramana/in.med.samhita.susruta.1.39.3)

madanakuṭajajīmūtakekṣvākudhāmārgavakṛtavedhanasarṣapaviḍaṅgapippalīkarañjaprapunnāḍakovidārakarbudārāriṣṭāśvagandhāvidulabandhujīvakaśvetāśaṇapuṣpībimbīvacāmṛgervāruścitrā cetyūrdhvabhāgaharāṇi / tatra kovidārapūrvāṇāṃ phalāni kovidārādīnāṃ mūlāni //

### [1.39.4](https://indike.org/pramana/in.med.samhita.susruta.1.39.4)

vivṛtāśyāmādantīdravantīsaptalāśaṅkhinīviṣāṇikāgavākṣīcchagalāntrīsruksuvarṇakṣīrīcitrakakiṇihīkuśakāśatilvakakampillakaramyakapāṭalāpūgaharītakyāmalakabibhītakanīlinīcaturaṅgulairaṇḍapūtīkamahāvṛkṣasaptacchadārkā jyotiṣmatī cetyadhobhāgaharāṇi / tatra tilvakapūrvāṇāṃ mūlāni tilvakādīnāṃ pāṭalāntānāṃ tvacaḥ kampillakaphalarajaḥ pūgādīnāmeraṇḍāntānāṃ phalāni pūtīkāragvadhayoḥ patrāṇi śeṣāṇāṃ kṣīrāṇīti //

### [1.39.5](https://indike.org/pramana/in.med.samhita.susruta.1.39.5)

koṣātakī saptalā śaṅkhinī devadālī kāravellikā cetyubhayatobhāgaharāṇi / eṣāṃ svarasā iti //

### [1.39.6](https://indike.org/pramana/in.med.samhita.susruta.1.39.6)

pippalīviḍaṅgāpāmārgaśigrusiddhārthakaśirīṣamaricakaravīrabimbīgirikarṇikākiṇihīvacājyotiṣmatīkarañjārkālarkalaśunātiviṣāśṛṅgaveratālīśatamālasurasārjakeṅgudīmeṣaśṛṅgukīmeṣaśṛṅgīmātuluṅgīsuraṅgīpīlujātīśālatālamadhūkalākṣāhiṅgulavaṇamadyagośakṛdrasamūtrāṇīti śirovirecanāni / tatra karavīrapūrvāṇāṃ phalāni karavīrādīnāmarkāntānāṃ mūlāni tālīśapūrvāṇāṃ kandāḥ tālīśādīnāmarjakāntānāṃ patāṇi iṅgukīmeṣaśṛṅgyostavacaḥ mātuluṅgīsuraṅgīpīlujātīnāṃ pūspāṇi śālatālamadhūkānāṃ sārāḥ hiṅgulākṣe niryāsau lavaṇāni pārthivaviśeṣāḥ madyānyāsutasaṃyogāḥ śakṛdrasamūtre malāviti //

### [1.39.7](https://indike.org/pramana/in.med.samhita.susruta.1.39.7)

saṃśamanānyata ūrdhvaṃ vakṣyāmaḥ tatra bhadradārukuṣṭhaharidrāvaruṇameṣaśrṅgībalātibalārtagalakacchurāsallakīkuberākṣīvīratarusahacarāgnimanthavatsādanyeraṇḍāśmabhedakālarkārkaśatāvarīpunarnavāvasukavaśirakāñcanakabhārgīkārpāsīvṛścikālīpattūrabadarayavakolakulatthaprabhṛtīni vidārigandhādiśca dve cādye pañcamūlyau samasena vātasaṃśamano vargaḥ //

### [1.39.8](https://indike.org/pramana/in.med.samhita.susruta.1.39.8)

candanakucandanahrīverośīramañjiṣṭhāpayasyādidārīśatāvarīgundrāśaivalakahlārakumudotpalakanda(ā.da)līdūrvāmūrvāprabhṛtīni kākolyādiḥ sārivādirañjanādirutpalādirnyagrodhādistṛṇapañcamūlamiti samāsena pittasaṃśamano vargaḥ //

### [1.39.9](https://indike.org/pramana/in.med.samhita.susruta.1.39.9)

kāleyakāgurutilaparṇīkuṣṭhaharidrāśītaśivaśatapuṣpāsaralārāsnāprakīryodakīryeṅgudīsumanaḥkākādanīlāṅgalakīhastikarṇamuñjātakalāmajjakaprabhṛtīni vallīkaṇṭakapañcamūlyau pippalyādirbṛhatyādirmuṣkakādirvacādiḥ surasādirāragvadhādiriti samāsena śleṣmasaṃśamano vargaḥ //

### [1.39.10](https://indike.org/pramana/in.med.samhita.susruta.1.39.10)

tatra sarvāṇyevauṣadhāni vyādhyagnipuruṣabalānyam{??}isamīkṣya vidadhyāt / tatra vyādhibalādadhikamauṣadhamupayuktaṃ tamupaśamya vyādhiṃ vyādhimanyamāvahati agnibalādadhikamajīrṇaṃ viṣṭabhya vā pacyate puruṣabalādadhikaṃ glānimūrcchāmadānāvahati saṃśamanaṃ evaṃ saṃśodhanamatipātayati / hīnamebhyo dattamakiṃcitkaraṃ bhavati / tasmātsamameva vidadhyāt //

### [1.39.11](https://indike.org/pramana/in.med.samhita.susruta.1.39.11)

bhavanti cātra /

### [1.39.11\_2](https://indike.org/pramana/in.med.samhita.susruta.1.39.11_2)

roge śodhanasādhye tu yo bhaveddoṣadurbalaḥ /

### [1.39.11\_3](https://indike.org/pramana/in.med.samhita.susruta.1.39.11_3)

tasmai dadyādbhiṣak prājño doṣapracyāvanaṃ mṛdu //

### [1.39.12](https://indike.org/pramana/in.med.samhita.susruta.1.39.12)

cale doṣe mṛdau koṣṭhe nekṣetātra balaṃ nṛṇām /

### [1.39.12\_2](https://indike.org/pramana/in.med.samhita.susruta.1.39.12_2)

avyādhidurbalasyāpi śodhanaṃ hi tadā bhavet //

### [1.39.13](https://indike.org/pramana/in.med.samhita.susruta.1.39.13)

svayaṃ pravṛttadoṣasya mṛdukoṣṭhasya śodhanam /

### [1.39.13\_2](https://indike.org/pramana/in.med.samhita.susruta.1.39.13_2)

bhavedalpabalasyāpi prayuktaṃ vyādhināśanam //

### [1.39.14](https://indike.org/pramana/in.med.samhita.susruta.1.39.14)

vyādhyādiṣu tu madhyeṣu kvāthasyāñjaliriṣyate /

### [1.39.14\_2](https://indike.org/pramana/in.med.samhita.susruta.1.39.14_2)

biḍālapadakaṃ cūrṇaṃ deyaḥ kalko+akṣasaṃitaḥ //

### [1.39.14\_1](https://indike.org/pramana/in.med.samhita.susruta.1.39.14_1)

iti suśrutasaṃhitāyāṃ sūtrasthāne saṃśodhanasaṃśamanīyo nāmaikonacatvāriṃśo+adhyāyaḥ //

## Commentaries (2)

- [Nibandhasaṅgraha](https://indike.org/pramana/in.med.samhita.susruta!dalhana.41.2) — Ḍalhaṇa, Sanskrit
- [Bhānumatī](https://indike.org/pramana/in.med.samhita.susruta!cakrapani.41.2) — Cakrapāṇidatta, Sanskrit

---
Source: [https://indike.org/pramana/in.med.samhita.susruta.1.39](https://indike.org/pramana/in.med.samhita.susruta.1.39) · Pramāṇa
